การวิเคราะห์ต้นทุนและผลตอบแทนของพื้นที่คุ้มครองทางทะเล: กรณีศึกษาของพื้นที่คุ้มครองทางทะเลอ่าวตราด จังหวัดตราด ชายฝั่งทะเลจังหวัดตรัง จังหวัดตรัง และเกาะโลซิน จังหวัดปัตตานี (ชื่อเดิม:การวิเคราะห์ต้นทุนและผลตอบแทนของพื้นที่คุ้มครองทางทะเล: กรณีศึกษาของพื้นที่คุ้มครองทางทะเลอ่าวตราด จังหวัดตราด เกาะพยาม จังหวัดระนอง และ เกาะโลซิน จังหวัดปัตตานี)
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
แม้ว่าเป็นที่ยอมรับโดยหลักการว่าการประกาศพื้นที่ที่มีระบบนิเวศที่เปราะบางให้เป็นพื้นที่คุ้มครองทางทะเลถือเป็นแนวทางหนึ่งในการที่จะแก้ไขปัญหาของความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติในระบบนิเวศนั้น ๆ แต่ก็ยังขาดการศึกษาเพื่อที่จะเป็นข้อมูลเชิงประจักษ์ว่าการที่กำหนดให้พื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งเป็นพื้นที่คุ้มครองทางทะเลนั้นนอกจากจะตอบสนองเป้าหมายของการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศที่เปราะบางแล้วยังเป็นผลประโยชน์กับความอยู่รอดของมนุษย์และความคุ้มทุนทางด้านเศรษฐกิจอีกด้วย เป้าหมายของการศึกษาครั้งนี้คือการวิเคราะห์ต้นทุนและผลตอบแทนของการประกาศพื้นที่คุ้มครองทางทะเลในพื้นที่นำร่อง ?3 แห่ง เพื่อพิสูจน์ว่าการลงทุนในการดำเนินการเพื่อยกระดับความเข้มข้นของมาตรการในการป้องกัน อนุรักษ์ และฟื้นฟูทรัพยากรในพื้นที่คุ้มครองทางทะเล รวมทั้งค่าเสียโอกาสของรายได้ของหน่วยเศรษฐกิจที่จะได้รับผลกระทบจากการจำกัดการใช้ประโยชน์ในพื้นที่คุ้มครองทางทะเลและพื้นที่ใกล้เคียงนั้นคุ้มทุนเมื่อเปรียบเทียบกับประโยชน์ทางตรงและทางอ้อม หากจะลงทุนเพื่อการจัดตั้งพื้นที่คุ้มครองทางทะเลและบริหารให้มีประสิทธิภาพแล้วจำเป็นต้องมีการใช้งบประมาณ 152.7 ล้านบาท สำหรับพื้นที่คุ้มครองทางทะเลอ่าวตราด 290.9 ล้านบาท สำหรับพื้นที่คุ้มครองทางทะเลชายฝั่งทะเลจังหวัดตรัง และ 227.5 ล้านบาท สำหรับพื้นที่คุ้มครองทางทะเลเกาะโลซิน ยอดเงินทั้งสามนี้ยังไม่ได้รวมถึงงบประมาณที่คำนวณไว้สำหรับการชดเชยค่าเสียโอกาสของรายได้จากการทำการประมงกรณีที่มีการกำหนดเขตห้ามจับสัตว์น้ำเพิ่มขึ้น ไม่รวมงบประมาณของการฟื้นฟูและปลูกหญ้าทะเลและป่าชายเลน และยังไม่ได้รวมงบประมาณสำหรับการคุ้มครองและอนุรักษ์สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม พะยูน ฉลามวาฬและกระเบนราหู ส่วนประโยชน์ที่ได้จากการลงทุนเพื่อการจัดตั้งและบริหารพื้นที่คุ้มครองทางทะเลมีอยู่ 3 ด้านด้วยกันคือ รายได้จากการจับสัตว์น้ำในบริเวณชายฝั่งทะเล มูลค่าของคาร์บอนจากพื้นที่หญ้าทะเลและ ป่าชายเลนที่เพิ่มขึ้นและมูลค่าที่ไม่ได้เกิดจากการใช้ของสัตว์ทะเลหายากที่พบในพื้นที่คุ้มครองทางทะเล ข้อสรุปที่ได้จากผลของการวิเคราะห์ต้นทุนและผลตอบแทนของการประกาศพื้นที่คุ้มครองทางทะเล ?3 แห่ง คือ การลงทุนในการจัดตั้งและบริหารพื้นที่คุ้มครองทางทะเลจะทำให้สังคมได้รับประโยชน์สุทธิมากกว่าที่จะปล่อยให้การเปลี่ยนแปลงของทรัพยากรในพื้นที่ชายฝั่งทะเลเป็นไปตามภาวะปกติ กล่าวคือ มูลค่าปัจจุบันสุทธิของการลงทุนสำหรับพื้นที่คุ้มครองทางทะเลอ่าวตราดจะเท่ากับ 2,240 ล้านบาท ส่วนมูลค่าปัจจุบันสุทธิของพื้นที่คุ้มครองทางทะเลชายฝั่งทะเลจังหวัดตรังและเกาะโลซินเท่ากับ 1,394.6 ล้านบาท และ 2,482.4 ล้านบาท ตามลำดับ เมื่อมีการจัดตั้งพื้นที่คุ้มครองทางทะเลแล้ว ควรจะมีการลงทุนเพิ่มขึ้นในส่วนของการประกาศเขตห้ามจับสัตว์น้ำเพิ่มขึ้น ซึ่งถึงแม้ว่าจะทำให้ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นในช่วง 7 ปีแรกของการจัดตั้งพื้นที่คุ้มครองทางทะเลแต่เมื่อพ้นระยะนี้ไปแล้วค่าตอบผลตอบแทนจากปริมาณสัตว์น้ำที่จับได้มากขึ้นและรายได้ ที่เพิ่มขึ้นจะทำให้การลงทุนในช่วงเริ่มต้นในระยะแรกนั้นคุ้มทุนมากกว่าที่จะไม่ลงทุน ผลการวิเคราะห์ต้นทุนและผลตอบแทนของพื้นที่คุ้มครองทางทะเลอ่าวตราดและพื้นที่คุ้มครองทางทะเลชายฝั่งทะเลจังหวัดตรังออกมาในทิศทางเดียวกันว่าการลงทุนเพื่อฟื้นฟูพื้นที่หญ้าทะเลและพื้นที่ป่าชายเลนนั้นถึงแม้ว่าจะเป็นการลงทุนที่คุ้มทุนเนื่องจากว่ามูลค่าปัจจุบันสุทธิมีค่าเป็นบวกแต่เมื่อเปรียบเทียบกับมูลค่าปัจจุบันสุทธิของกรณีที่ไม่มีการลงทุนแล้วปรากฏว่าสังคมจะได้ประโยชน์สุทธิน้อยกว่า ทั้งนี้ทั้งนั้นอาจจะเป็นเพราะว่าพื้นที่ที่จะฟื้นฟูหญ้าทะเลและป่าชายเลนนั้นมีจำกัดและการวิเคราะห์ยังไม่ได้พิจารณาถึงประโยชน์ร่วมอื่นๆ ส่วนความคุ้มทุนของการลงทุนเพิ่มขึ้นเพื่อการคุ้มครองและอนุรักษ์สัตว์ทะเลหายากที่พบนั้น คำตอบไม่ได้เป็นไป ในทิศทางเดียวกัน กรณีพื้นที่คุ้มครองทางทะเลเกาะโลซินการลงทุนเพื่อการคุ้มครองและอนุรักษ์สัตว์ทะเลหายากเป็นการลงทุนที่คุ้มทุนเพราะจะให้ค่าตอบแทนกับสังคมสูงกว่า สำหรับพื้นที่คุ้มครองทางทะเลชายฝั่งทะเลจังหวัดตรัง ถ้าไม่มีการลงทุนเพื่อกำหนดเขตห้ามจับสัตว์น้ำเพิ่มขึ้นการลงทุนเพื่อการอนุรักษ์และคุ้มครองพะยูนก็จะเป็นการลงทุนที่ให้ผลตอบแทนต่อสังคมสูงที่สุด แต่หากมีการกำหนดเขตห้ามจับสัตว์น้ำเพิ่มขึ้นก็ไม่ควรจะมีการลงทุนเพื่อการอนุรักษ์และคุ้มครองพะยูนเพิ่มขึ้นเพราะสังคมจะได้ผลตอบแทนที่ต่ำกว่าที่จะไม่ลงทุน ซึ่งเป็นผลที่ตรงกันข้ามกับกรณีของพื้นที่คุ้มครองทางทะเลอ่าวตราด อย่างไรก็ตามเนื่องจากมูลค่าปัจจุบันสุทธิของทั้ง 3 พื้นที่มีค่าเป็นบวกซึ่งมีความหมายว่าการลงทุนเพิ่มขึ้นในส่วนของการคุ้มครองและอนุรักษ์สัตว์ทะเลหายากนั้นเป็นการลงทุนที่คุ้มทุน ผลของการวิเคราะห์ นี่ขึ้นอยู่กับมูลค่าที่ไม่ได้เกิดจากการใช้ (non-use) ที่ประเมินภายใต้โครงการนี้ซึ่งในอนาคตจะเปลี่ยนไปได้เมื่อสภาพเศรษฐกิจสังคมเปลี่ยนแปลงไป เมื่อจำนวนประชากรของสัตว์ทะเลหายากเปลี่ยนไป และเมื่อประชาชนทั่วไปมีการรับรู้มากกว่านี้เกี่ยวกับภัยคุกคามและโอกาสที่จะแก้ไขสถานการณ์ที่ทำให้สัตว์ทะเลหายากของประเทศไทยเสี่ยงที่จะสูญพันธุ์