ภาพอนาคตสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างภายในวัดป่าด้วยพุทธสหวิทยาการ

บทคัดย่อ

ในประเทศไทยพื้นที่ป่าได้ถูกบุกรุกเป็นอย่างมาก ซึ่งจังหวัดนครพนมเป็นพื้นที่ที่มีป่าไม้ลดลงมากที่สุดใน 20 จังหวัดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ผู้วิจัยจึงมีความสนใจศึกษาการแก้ไขปัญหา ณ ปัจจุบันด้วยการมองเห็นภาพอนาคตของสภาพแวดล้อมภายในวัดป่า กรณีศึกษาของวิทยานิพนธ์นี้จัดขึ้นที่วัดตาลใหญ่ อ.นาหว้า จ.นครพนม โดยมุ่งเน้นไปที่แนวทางการอนุรักษ์ป่าไม้บนพื้นฐานของสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างที่วัดป่าเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชน ซึ่งแนวทางนี้เรียกว่า “เปลี่ยนปรับปรก” โดยต้องอาศัยความร่วมมือจากพระสงฆ์และคนในชุมชนในการปฏิบัติ งานวิจัยนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักพุทธสหวิทยาการในการออกแบบสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้าง 2) เพื่อนำเสนอแนวคิดภาพอนาคตสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างที่เหมาะสมกับพระสงฆ์และชุมชนแล้วนำเสนอต่อสมาชิกในชุมชน และ 3) เพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ในการออกแบบสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างภายในวัดป่า ซึ่งการศึกษาครั้งนี้ประกอบด้วย 6 ส่วน ได้แก่ 1) การศึกษาและเก็บรวบรวมข้อมูล 2) การสำรวจพื้นที่เบื้องต้นและการสำรวจพื้นที่เชิงลึก 3) การดำเนินการขั้นตอนส่วนของผู้เชี่ยวชาญ 4) การดำเนินการขั้นตอนส่วนของชุมชน 5) การดำเนินการขั้นตอนส่วนของการจำลองต้นแบบ และ 6) การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ และการสรุปข้อมูล ผลการศึกษานี้พบว่า 1) หลักพุทธสหวิทยาการในการออกแบบสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างเป็นประเด็นที่สำคัญเกี่ยวกับการปฏิบัติในพระพุทธศาสนาเรื่องสัปปายะ ได้แก่ อาวาสสัปปายะ ที่อยู่อันเหมาะสม โคจรสัปปายะ แหล่งอาหารอํานวยที่เที่ยวบิณฑบาตที่เหมาะ อุตุสัปปายะ ดินฟ้าอากาศธรรมชาติแวดล้อมที่เหมาะ และอิริยาปถสัปปายะ อิริยาบถที่เหมาะกัน ร่วมกับ 3 ศาสตร์ คือ การอนุรักษ์ ได้แก่ การรักษา/ซ่อมแซม การฟื้นฟู การพัฒนา และการป้องกัน การจัดการป่าชุมชนที่ได้รับการสนับสนุนจากภายนอกคือ วัดป่า และการออกแบบอย่างยั่งยืน คือ หลักการออกแบบอย่างยั่งยืนด้านภูมิทัศน์ 2) ภาพอนาคตสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างที่เหมาะสมกับพระสงฆ์และชุมชน คือ การออกแบบภูมิทัศน์ ทุกคนสามารถมีส่วนร่วมและสามารถทำได้ง่ายที่สุด และการออกแบบภูมิทัศน์เป็นอนาคตที่พึงปรารถนาหรืออนาคตที่ควรจะเกิดขึ้นเป็นแนวคิดเชิงปทัสถาน 3) ตามหลักแนวคิดและหลักการออกแบบอย่างยั่งยืน ได้แก่ วัสดุที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในปริมาณต่ำ การลด การใช้ซ้ำ การนำกลับมาใช้ใหม่ การซ่อมบำรุง และการแปลงสภาพวัสดุเหลือใช้ สิ่งที่ผู้วิจัยค้นพบคือควรมีอีกหนึ่งหมวดที่จะต้องเพิ่มนั้นคือ การเพิ่ม ซึ่งการเพิ่มในที่นี้คือการเพิ่มของพื้นที่สีเขียวโดยเริ่มจากวัดป่าและค้นพบว่าองค์ประกอบของสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้าง 7 ส่วน ซึ่งส่วนประกอบที่ 4 ภูมิทัศน์ เป็นส่วนประกอบที่มีความสำคัญต่อ ส่วนประกอบที่ 1 ผลิตภัณฑ์ ส่วนประกอบที่ 2 การตกแต่งภายใน และส่วนประกอบที่ 3 โครงสร้าง ในแง่มุมส่วนบุคคล และส่วนประกอบที่ 4 ภูมิทัศน์ เป็นส่วนประกอบที่มีความสำคัญต่อ ส่วนประกอบที่ 5 เมือง ส่วนประกอบที่ 6 ภูมิภาค และส่วนประกอบที่ 7 โลก ในแง่มุมส่วนรวมหรือสาธารณะ หากมีการให้ความสำคัญกับภูมิทัศน์ ซึ่งในที่นี้ไม่ได้หมายความเพียงแค่การออกแบบพื้นที่สวน แต่หมายถึงการร่วมมือในการอนุรักษ์และการปลูกต้นไม้ ซึ่งจะก่อให้เกิดการเพิ่มขึ้นของพื้นที่สีเขียวนั่นเอง

คำสำคัญ