รูปแบบการสร้างความตระหนักการวางแผนการเงิน การออม และการพัฒนาสัมมาชีพสำหรับเกษตรกรผู้มีรายได้น้อยก่อนเข้าสู่วัยสูงอายุตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง จังหวัดนครพนม

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์การวางแผนการเงิน การออมและปัจจัยที่ส่งผลต่อการออมของเกษตรกรผู้มีรายได้น้อย 2) ศึกษาศักยภาพทุนทางสังคม วัฒนธรรมและบทบาทของหุ้นส่วนทางสังคมในการส่งเสริมการวางแผนการเงิน การออมและการพัฒนาสัมมาชีพของเกษตรกรผู้มีรายได้น้อย 3) สร้างรูปแบบการวางแผนการเงิน การออมและการพัฒนาสัมมาชีพสำหรับเกษตรกรผู้มีรายได้น้อยตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 4)ทดลองนำรูปแบบการวางแผนการเงิน การออมระยะสั้นไปดำเนินการผ่านโครงการอบรมเชิงปฏิบัติการการสร้างความตระหนักการวางแผนการเงินการออม และประเมินผลสัมฤทธิ์ รูปแบบการวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสานเก็บรวบรวมข้อมูลจากเกษตรกรผู้มีรายได้น้อย ที่มีอายุ 18 -55 ปี จำนวน 1,100 คนการสัมภาษณ์เชิงลึก และประชุมระดมความคิดเห็นจาก ประธานกลุ่มออม เกษตรกรผู้มีรายได้น้อยผู้นำชุมชน ข้าราชการ และผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 124 ราย และ 25 ราย ตามลำดับและมีเกษตรกรผู้มีรายได้น้อยที่เข้าร่วมโครงการอบรม จำนวน 80 คนการวิเคราะห์ข้อมูลสถานการณ์การวางแผนการเงิน การออม และผลสัมฤทธิ์ของการอบรมวิเคราะห์โดยค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ยเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบค่าทีสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ และการทดสอบไคสแควร์ ส่วนการวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อการออมและจำนวนเงินออมของเกษตรกรผู้มีรายได้น้อยนั้น ใช้แบบจําลองสมการถดถอยโลจิสติกแบบทวิภาค(Binary Logistic Regression) และ กาวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ (Multiple Linear Regression)กำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ในการประมวลผลข้อมูลผลการวิจัย พบว่า 1) เกษตรกรผู้มีรายได้น้อยมีการออม-ไม่ออม ในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกัน ส่วนใหญ่ออมกับสถาบันการเงิน รองลงมา ออมผ่านกลุ่มออมในชุมชน และเก็บเป็นเงินสดโดยมูลค่าการออมต่อเดือนเฉลี่ยต่ำกว่า 1,000 บาท มีภาระหนี้สิน ไม่มีจัดทำบัญชีรายรับ - รายจ่ายการรับรู้ข้อมูลข่าวสารกองทุนออมแห่งชาติยังน้อยปฏิบัติตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอยู่ในระดับปานกลางส่วนใหญ่เป็นสมาชิกกลุ่มออมในชุมชนและต้องการให้หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมการออม การจัดตั้งกลุ่มออมในชุมชน กำกับติดตาม และเพิ่มมาตรการควบคุมการดำเนินงานของกลุ่มออมทรัพย์ กองทุนต่าง ๆ ในชุมชน 2)ปัจจัยที่ส่งผลต่อการออมเชิงบวก ได้แก่ สถานภาพสมรส สถานภาพหย่า/หม้ายการศึกษาระดับประถมศึกษา จำนวนสมาชิกครัวเรือน 6 คนขึ้นไป รายได้จากภาคการเกษตรรายได้ครัวเรือนเฉลี่ย 15,000 บาท – 20,000 บาท ภาระหนี้สินการรับรู้ข้อมูลข่าวสารกองทุนออมแห่งชาติ การเข้าถึงระบบการออม และ การมีภูมิคุ้มกันส่วนปัจจัยที่ส่งผลทางลบต่อการออม คือ ช่วงอายุอายุ 41 - 55 ปี จำนวนสมาชิกที่อยู่ในภาวะพึ่งพิง 3-4คน และ การถือครองทรัพย์สิน ส่วนปัจจัยที่ส่งผลต่อปริมาณเงินออมต่อเดือนทางบวก คือการมีภาระหนี้สิน ส่วนปัจจัยที่ส่งผลต่อปริมาณเงินออมทางลบคือ จำนวนสมาชิกในครัวเรือน 3-6 คนและ การปฏิบัติตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านความพอประมาณ 3)บทบาทของหุ้นส่วนทางสังคมในการส่งเสริมการวางแผนการเงิน การออม พบว่า มี 2 ลักษณะ คือการจัดจัดตั้งกลุ่มออม และ การสนับสนุนส่งเสริมกลุ่มออม 4)ในการประเมินผลสัมฤทธิ์การทดลองใช้รูปแบบระยะสั้น พบว่า หลังการอบรมผู้เข้าอบรม (1) มีความรู้ความเข้าใจขั้นตอนการติดตาม ตรวจสอบ และการสมัครเป็นสมาชิกกองทุนออมแห่งชาติ (2)ได้นำความรู้จากการฝึกอบรมไปประยุกต์ใช้ในการจัดทำบัญชีรายรับ-รายจ่าย และระมัดระวังการใช้จ่าย(3) ได้นำความรู้ข้อมูลข่าวสารการเงิน การออม ไปเผยแพรให้สมาชิกในครอบครัว และชุมชนคำสำคัญ การวางแผนการเงิน, การออม, เศรษฐกิจพอเพียง, เกษตรกรผู้มีรายได้น้อย

คำสำคัญ