การเพิ่มศักยภาพชุมชนเมืองเพื่อยกระดับเป็นแหล่งท่องเที่ยวใหม่ด้วยศิลปะการแสดง : กรณีศึกษาย่านสามย่าน-บรรทัดทอง

บทคัดย่อ

ชุมชนย่านสามย่าน – บรรทัดทองคือชุมชนคนกรุงเทพ ฯ ที่มีวัฒนธรรมผสมผสานวัฒนธรรมทั้งของชาว จีนดั้งเดิม ชาวไทยเชื้อสายจีนและคนกรุงเทพ ฯ เป็นวัฒนธรรมหล่อเลี้ยงในชุมชนที่แข็งแรงและหลากหลาย อีก ทั้งด้วยการบริหารจัดการที่ดินของสํานักงานจัดการทรัพย์สิน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในช่วง 4 - 5 ปีที่ผ่านมา ส่งผลให้พื้นที่สองข้างทางของถนนบรรทัดทองตั้งแต่แยกเจริญผลถึงแยกสะพานเหลืองเปลี่ยนแปลงไป แปรสภาพ เป็นย่านการค้า ที่อยู่อาศัยใหม่ สวนสาธารณะ ฯลฯ เป็นที่นิยมในกลุ่มนิสิตและผู้จับจ่ายใช้สอยทั้งขาประจําและ ขาจร นอกจากนี้ในระยะหลังยังเริ่มมีการใช้พื้นที่ย่านด้านหลังถนนบรรทัดทองทํากิจกรรมทางศิลปะที่หลากหลาย มากขึ้น คณะผู้วิจัยใช้ศิลปะการแสดงเป็นเครื่องมือในการช่วยพัฒนาพื้นที่ย่านสามย่าน - บรรทัดทอง เพื่อสร้าง ให้ชุมชนมีศักยภาพที่เข้มแข็งขึ้น โดยเน้นกระบวนการทํางานร่วมกันอย่างใกล้ชิดกับชุมชน ภายใต้แนวคิดนิเวศ วัฒนธรรม การสร้างแบรนด์ของพื้นที่ และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ เพื่อกําหนดอัตลักษณ์และออกแบบเทศกาล ให้เหมาะสมกับพื้นที่สามย่าน – บรรทัดทอง จากการกระบวนการเก็บข้อมูลทั้งเชิงปริมาณ และคุณภาพพบว่า พื้นที่สามย่าน – บรรทัดทองมีความ หลากหลายของผู้คนและวัฒนธรรมที่แตกต่าง มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีพลวัต จากเดิมซึ่งเป็นชุมชนที่มีวัฒนธรรม ไทย – จีนอย่างเข้มข้น ปัจจุบันความเข้มข้นของวัฒนธรรมนี้กลับน้อยลง เนื่องจากการพัฒนาพื้นที่ตามแนวทาง เมืองอัจฉริยะของสํานักงานจัดการทรัพย์สิน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทําให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งด้าน สภาพแวดล้อม ประชากรและวัฒนธรรม คณะผู้วิจัยพบว่าอัตลักษณ์ของพื้นที่ (Area DNA) ที่มีความเด่นชัด คือ การมีส่วนร่วม (Engagement) ความเรียบง่าย (Easy going) และความจริงใจ (Real) ของทั้งผู้ประกอบการ ผู้มาเยือน ผู้ใช้บริการ ตลอดจนผู้อยู่ อาศัย คณะผู้วิจัยได้นําอัตลักษณ์ที่ค้นพบนี้นํามาออกแบบเทศกาลศิลปะการแสดงร่วมสมัยนําร่องได้แก่ “เทศกาล สามย่าน ละลานใจ” ผลการศึกษาพบว่า “เทศกาลสามย่าน ละลานใจ”เปิดโอกาสให้เห็นศักยภาพใหม่ของพื้นที่ การสร้างการ รับรู้ใหม่ๆด้วยงานศิลปะการแสดง ทําให้เกิดพื้นที่สาธารณะทีอุทยาน 100 ปีของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อันเป็น พื้นทีสําคัญที่ทําให้ เกิดการแลกเปลี่ยนและพูดคุยระหว่างกลุ่มผู้ประกอบการ ผู้บริหารของจุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย เครือข่ายพันธมิตรที่สนใจการสร้างงานเทศกาลเพื่อเพิ่มศักยภาพพื้นที่ชุมชน อันเป็นประโยชน์ทางตรงกับการพัฒนาพื้นที่และเศรษฐกิจ และมองเห็นแนวทางที่จะทําให้เกิดความร่วมมือร่วมใจจากทุกภาคส่วน ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น การพัฒนาต่อไปในอนาคต คือการสร้างเครือข่ายการทํางานร่วมกันระหว่างชุมชน คณะวิจัยหรือผู้จัด เทศกาล เจ้าของพื้นที่ และหน่วยงานภาครัฐ ปรับปรุงเทศกาลให้สามารถเข้าถึงผู้คนได้มากขึ้น ปรับสมดุลเรื่องของ จุดขายทางการตลาดกับความเป็นพื้นที่สาธารณะให้สามารถสอดคล้องไปด้วยกันได้เพื่อตอบโจทย์การพัฒนาทั้งใน เชิงเศรษฐกิจและสังคม พื้นที่สามย่าน – บรรทัดทองนี้จึงจะสามารถเป็นพื้นที่ที่ชุมชนมีส่วนร่วมสร้างสรรค์และ พัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวใหม่ใจกลางเมืองต่อไปได้อย่างยั่งยืน

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ