โครงการวิจัยการบริหารราชการแผ่นดินบนพื้นฐานหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ระยะที่ 2

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาค้นคว้าถึงสถานะปัจจุบันในการปฏิบัติราชการตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของหน่วยงานบริหารราชการส่วนภูมิภาค รวมถึงศึกษาค้นคว้าถึงการเปลี่ยนแปลงของการปฏิบัติราชการตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ภายหลังการเกิดวิกฤตการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ยืนยัน/ปรับปรุงโมเดลการประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงให้สามารถใช้ได้ในลักษณะทั่วไปสำหรับหน่วยงานราชการทุกกระทรวงทั้งราชการส่วนกลางและราชการส่วนภูมิภาค และเพิ่มเติมความสมบูรณ์ของแผนที่นำทาง (Roadmaps) ของการปฏิบัติราชการบนพื้นฐานหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่หน่วยงานบริหารราชการส่วนกลางและหน่วยงานบริหารราชการส่วนภูมิภาค สามารถนำไปประยุกต์ใช้อย่างเป็นรูปธรรมในแนวทางเดียวกัน รวมทั้งสามารถดำเนินการต่อเนื่องและยกระดับขึ้นได้ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากหน่วยงานตัวอย่าง 2 กระทรวง ได้แก่ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกระทรวงมหาดไทย การวิจัยเป็นแบบผสม ในการวิจัยเชิงคุณภาพได้ประยุกต์ใช้วิธีการสามเส้า (Triangulation) โดยในการเก็บข้อมูลนอกจากการค้นคว้าเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องแล้ว ผู้วิจัยได้เก็บข้อมูลปฐมภูมิจากบุคลากรใน 3 ระดับ ด้วยวิธีการสัมภาษณ์ผู้บริหารระดับสูงและผู้บริหารระดับกลาง การประชุมกลุ่มในกลุ่มผู้บริหารระดับกลางและหรือผู้บริหารระดับต้น รวมทั้งการตอบแบบสำรวจของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติ ในพื้นที่ตัวอย่าง 5 จังหวัด กระจายไปทุกภูมิภาค ได้แก่ เชียงใหม่ ขอนแก่น ระยอง กาญจนบุรี และสุราษฎร์ธานี จากนั้นได้วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และสถิติเชิงพรรณนา สำหรับเกณฑ์การประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงจากการวิจัยเชิงคุณภาพได้กำหนดคะแนนเพื่อประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของหน่วยงานออกมาเป็นคะแนนเต็ม 100 ในแต่ละระดับ (เข้าข่าย เข้าใจ และเข้าถึง) และกำหนดเกณฑ์ในการประเมินที่จะพิจารณาว่าหน่วยงานผ่านการประเมินในระดับนั้น ๆ ต้องมีคะแนนโดยรวมของแต่ละระดับอย่างน้อยร้อยละ 80 ขึ้นไป ผลการประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของราชการส่วนภูมิภาค สังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์พบว่า หน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ใน 5 จังหวัด ผ่านเกณฑ์การประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงระดับเข้าข่าย จำนวน 63 หน่วยงาน และมี 5 หน่วยงาน ที่ผ่านเกณฑ์การประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงระดับเข้าใจด้วย ได้แก่ สำนักงานตรวจบัญชีสหกรณ์กาญจนบุรี สำนักงานสหกรณ์จังหวัดกาญจนบุรี สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรภาคที่ 8 สุราษฎร์ธานี ศูนย์เมล็ดพันธ์ข้าวสุราษฎร์ธานี และสำนักงานเกษตรจังหวัดสุราษฎร์ธานี ส่วนผลการประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของราชการส่วนภูมิภาค สังกัดกระทรวงมหาดไทย พบว่า หน่วยงานในสังกัดกระทรวงมหาดไทยใน 5 จังหวัด ผ่านเกณฑ์การประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงระดับเข้าข่าย จำนวน 33 หน่วยงาน และมี 2 หน่วยงาน ที่ไม่ผ่านเกณฑ์การประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงระดับเข้าข่าย การเปลี่ยนแปลงหลักที่เห็นได้ชัดเจนภายหลังการเกิดวิกฤติการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 คือ การนำเทคโนโลยีเข้ามาปรับใช้ในกระบวนการดำเนินงานของหน่วยงาน ซึ่งมีส่วนช่วยให้หน่วยงานต่างๆ สามารถเพิ่มช่องทางการสื่อสารและเผยแพร่ข้อมูลผ่านสื่อออนไลน์มากยิ่งขึ้น ทำให้เกิดการบูรณาการระหว่างหน่วยงานและเครือข่ายในพื้นที่มากยิ่งขึ้น นอกจากนี้ยังช่วยลดความซ้ำซ้อนของงานและสามารถบริหารจัดการงบประมาณในภาพรวมระดับจังหวัดได้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ในการวิจัยครั้งนี้ยังได้มีการปรับปรุงโมเดลความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อให้สามารถใช้ได้ในลักษณะทั่วไป โดยปรับปัจจัยการประเมินใน 2 มิติ ได้แก่ มิติที่ 1 เป้าหมายพัฒนาสังคม และมิติที่ 4 ประโยชน์แก่องค์การและสังคม ในระดับเข้าใจและระดับเข้าถึง ในส่วนของแผนที่นำทางได้จัดทำตามโมเดลความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงที่ได้ปรับปรุง/เพิ่มเติมในปัจจัยการประเมินของโมเดลความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงในมิติที่ 1 และมิติที่ 4 ดังกล่าว เพื่อให้เหมาะสมกับหน่วยงานราชการส่วนภูมิภาค ทำให้ได้แผนที่นำทางที่สามารถใช้ได้ในลักษณะทั่วไป (Generalization) สามารถกำหนดเป้าหมายเชิงกลยุทธ์และแนวทางการปฏิบัติในการบริหารราชการตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงให้สูงระดับยิ่งขึ้นต่อไป คำสำคัญ: การบริหารราชการแผ่นดินส่วนภูมิภาค หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โมเดลความเป็นเศรษฐกิจพอเพียง โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 แผนที่นำทาง