ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง: ผลต่อการดำเนินงานของโรงพยาบาลชุมชนในภาคเหนือของไทย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ นำบทเรียนของโรงพยาบาลหนองม่วงไข่ จังหวัดแพร่ ซึ่งเป็นต้นแบบของการนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาปรับใช้ในการดำเนินงาน เพื่อบรรเทาปัญหาการขาดสภาพคล่องทางการเงิน จากงบประมาณรายรับที่ได้รับจัดสรรงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าที่จัดสรรตามจำนวนรายหัวประชากร (UC) ที่ไม่สมดุลกับรายจ่าย โดยการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับโรงพยาบาลชุมชนเป้าหมาย 6 แห่งในจังหวัดเชียงใหม่และจังหวัดอุตรดิตถ์ที่ประสบปัญหาที่คล้ายคลึงกันหรือการเผชิญปัญหาในบริบทที่ต่างกัน พร้อมกับการหารูปแบบกิจกรรมพอเพียงที่เหมาะสมสำหรับแต่ละโรงพยาบาล เพื่อเป็นแนวทางยกระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของโรงพยาบาลชุมชนในประเทศ ซึ่งจากการศึกษาพบว่า ภารกิจและการดำเนินงานของโรงพยาบาล ถูกตรวจสอบและถูกประเมินจากภาครัฐอย่างต่อเนื่อง ผ่านระบบกำกับดูแลองค์กร (Governance System) ในหลากหลายเกณฑ์ประเมินที่พบความสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้วยบางส่วน จึงอาจกล่าวได้ว่าโรงพยาบาลชุมชนทุกแห่งได้ดำเนินงานตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงเป็นวิถีปกติอยู่ส่วนหนึ่งแล้ว หากแต่มีผลสัมฤทธิ์ที่แตกต่างกันตามระดับของการรับรู้ ความเข้าใจ และความสม่ำเสมอของการปฏิบัติจนซึมซับเป็นวิถีการดำเนินชีวิต รวมถึงบริบทและปัญหาที่แตกต่างกันของแต่ละโรงพยาบาล และเมื่อประเมินระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของโรงพยาบาล ชี้ว่ามีโรงพยาบาลเพียงแห่งเดียวที่มีความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงสูงจนถึงระดับ เข้าถึง (reaching) ที่เหลือมีความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงในระดับต้นคือ เข้าข่าย (qualifying) และเมื่อเปรียบเทียบกับโรงพยาบาลหนองม่วงไข่ ที่มีการนำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ในการบริหารงานมานานกว่า 15 ปี จนถึงระดับสูง ขั้นก้าวหน้า ในขณะที่โรงพยาบาลทั้ง 6 แห่งนี้ ยังอยู่ใน ขั้นต้น ของการประยุกต์ใช้เศรษฐกิจพอเพียงในการดำเนินงานของโรงพยาบาล แต่มีผลการดำเนินกิจกรรมที่มีทิศทางที่ส่งผลดีต่อคุณภาพการทำงานของโรงพยาบาลและชุมชนโดยรวม ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม และจะเกิดประโยชน์ต่อชุมชนได้มากยิ่งขึ้น หากได้พัฒนาอย่างต่อเนื่องไปในอนาคตสำหรับข้อเสนอในเชิงนโยบาย รัฐควรเพิ่มระบบการดำเนินงานและกิจกรรมที่ใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางในการจัดทำเกณฑ์ที่ใช้ประเมินและตรวจสอบการดำเนินงานของโรงพยาบาลมากขึ้น สนับสนุนการถ่ายทอดความรู้และการประยุกต์ใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติอย่างเต็มที่ การให้รางวัลตอบแทนและสนับสนุนโรงพยาบาลที่ประสบผลสำเร็จในการดำเนินกิจกรรมเศรษฐกิจพอเพียงร่วมกับภารกิจหลักของโรงพยาบาล ซึ่งจะก่อให้เกิดต้นแบบที่หลากหลาย ขยายผลต่อไปยังโรงพยาบาลอื่น ๆ ที่มีบริบทแตกต่างกัน เป็นสิ่งที่จะเกิดประโยชน์ยิ่งต่อการพัฒนาโรงพยาบาลชุมชนสู่สังคมอย่างยั่งยืนภายใต้งบประมาณที่มีอยู่อย่างจำกัดของประเทศคำสำคัญ: เศรษฐกิจพอเพียง โรงพยาบาลชุมชน หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า