การพัฒนาพฤติกรรมในการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชนในระดับหมู่บ้าน ในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาระดับความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชน (2) ศึกษาพฤติกรรมในการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชน (3) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมในการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชน และ (4) เพื่อหาแนวปฏิบัติที่ดี (Good practice) ของชุมชนต้นแบบที่มีการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอย่างยั่งยืน โดยทำการศึกษาในพื้นที่ 3 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านหนองเผือก อำเภอวาปีปทุม บ้านเหล่าน้อย อำเภอเมือง และบ้านห้วยทราย อำเภอบรบือ จังหวัดมหาสารคาม กลุ่มตัวอย่างผู้ตอบแบบสอบถาม ได้แก่ ผู้นำชุมชน จำนวน 120 คน และผู้ร่วมสนทนากลุ่ม จำนวน 20 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบทดสอบวัดความรู้ แบบสอบถาม การสนทนากลุ่ม สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ สถิติพื้นฐาน การวิเคราะห์ถดถอยแบบพหุ (Multiple Regression Analysis: MRA) และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ระดับความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชน โดยรวมมีคะแนนเฉลี่ยเท่ากับ 8.35 คะแนน ผู้นำชุมชนของบ้านหนองเผือก บ้านเหล่าน้อย และบ้านห้วยทราย ส่วนใหญ่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชนระดับสูง ระดับพฤติกรรมในการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชน โดยรวม อยู่ในระดับดีมาก ( = 4.58) เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า ด้านที่มีระดับพฤติกรรมในการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชน เรียงจากมากไปน้อย ดังนี้ คือ การดำเนินชีวิตตามเงื่อนไขคุณธรรม ( = 4.66) การดำเนินชีวิตตามเงื่อนไขความรู้ ( = 4.65) การดำเนินชีวิตด้วยการมีภูมิคุ้มกันที่ดี ( = 4.58) การดำเนินชีวิตด้วยความพอประมาณ ( = 4.52) การดำเนินชีวิตด้วยความมีเหตุผล ( = 4.46) เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแล้ว พบว่า อยู่ในระดับดีมากทั้ง 25 ข้อ และพบว่าปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมในการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชน ได้แก่ การได้รับความรู้จากการอบรมเกี่ยวกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ตัวแปรดังกล่าวสามารถอธิบาย ความแปรปรวนของพฤติกรรมในการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของผู้นำชุมชน ร้อยละ 31.10 (R2 = 0.311, F= 39.679) นอกจากนั้น แนวปฏิบัติที่ดี (Good practice) ของชุมชนต้นแบบที่มีการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอย่างยั่งยืน ได้แก่ (1) ผู้นำที่เข้มแข็ง และเป็นแบบอย่างที่ดี (2) ความร่วมมือของสมาชิกในชุมชน และความพร้อมในการเข้าร่วมพัฒนายกระดับวิถีชีวิตตนเอง (3) สมาชิกกลุ่มมีภาวะผู้ตามที่ดี (Followership) สมาชิกกลุ่มมีความรู้สึกในการเป็นเจ้าของ (Ownership) ทำให้รู้สึกรักหวงแหนในความเป็นกลุ่ม การนำองค์ความรู้เกี่ยวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาปฏิบัติจึงกระทำได้ง่าย รวดเร็ว และเห็นผลอย่างต่อเนื่อง (4) การพัฒนาและยกระดับคุณภาพชีวิตของสมาชิกกลุ่ม เกิดจากความคิดที่เป็นเอกฉันท์ (Consensus) ของทุกคนจึงเป็นพลังร่วม (Synergy) ของกลุ่ม (5) สมาชิกกลุ่มต่างก็พยายามทำให้เห็น ทำให้ดู จนเกิดเป็นต้นแบบ (Model) ของกลุ่ม ส่งผลให้ประชาชนอื่นๆ ที่ไม่ได้เป็นสมาชิกกลุ่มเกิดความสนใจใคร่รู้ ต้องการมีคุณภาพชีวิตและวิถีชีวิตที่ดีขึ้นเฉกเช่นเดียวกับสมาชิกกลุ่ม (6) สมาชิกกลุ่มมีการน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในการพัฒนากลุ่มและวิถีชีวิตของตน รู้จักกิน รู้จักใช้ มีความพอเพียง พอประมาณ มีเหตุมีผล และไม่ขยายหรือผลิต ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มเกินกว่าความสามารถที่กลุ่มจะผลิตได้ ซึ่งจะทำให้เกิดความกดดัน เป็นทุกข์และไม่มีความสุขในการทำ (7) มีการถอดบทเรียนและมีการจัดการความรู้ แบบไม่เป็นทางการภายในกลุ่มเอง และนำสู่การตกผนึกความคิดภายในกลุ่ม จนนำไปสู่การพัฒนาการดำเนินงานของกลุ่ม วิถีชีวิตของสมาชิกภายในกลุ่มให้ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง (8) สมาชิกกลุ่มต่างก็มีการเปิดใจยอมรับสิ่งใหม่ (Open mind) พร้อมที่จะรับเทคโนโลยี และนวัตกรรมใหม่ๆ มาพัฒนาการทำงานและวิถีชีวิตของตนเอง ส่งผลให้พฤติกรรมภายใต้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นไปด้วยดีด้วยความเข้าใจและการยอมรับที่จะเรียนรู้และพัฒนา

คำสำคัญ