การพัฒนานวัตกรรมผลิตภัณฑ์ยาสอดเต้าสูตร น้ำมันเสือหอม จากตำรับยาสมุนไพรไทยเพื่อใช้รักษาโรคเต้านมอักเสบในโคนม

บทคัดย่อ

โรคเต้านมอักเสบชนิดไม่แสดงอาการ (sub-clinical mastitis) เป็นหนึ่งในปัญหาการจัดการฟาร์มโคนมของไทย ทำให้ผลผลิตในฟาร์มมีคุณภาพ และปริมาณลดลง หนึ่งในปัญหาสำคัญในการรักษา คือลักษณะของเชื้อแบคทีเรียชนิด Staphylococcus spp. ที่เป็น major pathogen ของโรค มีความสามารถสร้างไบโอฟิล์มได้ดี ส่งผลให้ใช้ยาต้านจุลชีพไม่ได้ผล เกิดปัญหาเชื้อแบคทีเรียดื้อยาตามมา การใช้สมุนไพร จึงอาจเป็นการรักษาทางเลือกอย่างหนึ่งที่จะช่วยแก้ปัญหาดังกล่าว การศึกษาครั้งนี้ได้มีการพัฒนา สูตรน้ำมันเสือหอม และนาโนอิมัลชันของน้ำมันเสือหอม ประกอบด้วยน้ำมันหอมระเหยผสมจากพืชสมุนไพร 5 ชนิด ได้แก่ เนียมหูเสือ โหระพา กะเพรา มะกรูด และตะไคร้หอม ที่มีประสิทธิภาพในการฆ่า planktonic cells ของแบคทีเรีย (bactericidal effects) ชนิด Staphylococcus aureus Methicillin-resistant S. aureus (MRSA) และ Staphylococcus spp. ที่เพาะแยกได้จากน้ำนมโคที่เป็นโรคเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการ ที่ minimum inhibitory concentration (MIC) เท่ากับ 1024 ?g/ml และนาโนอิมัลชันของน้ำมันเสือหอม (Nano- Seau Hom) มีค่า MIC เท่ากับ 2048 ?g/ml นอกจากนี้ น้ำมันเสือหอมยังสามารถยับยั้งการสร้างไบโอฟิล์มของเชื้อแบคทีเรีย ได้ทั้งกลุ่ม weak moderate และ strong biofilm formation เริ่มต้นที่ความเข้มข้น 1/4 x MIC โดยทำให้ผนังเซลล์แบคทีเรียมีลักษณะหดตัวลง (Shrinkage) พบการแตกของผนังเซลล์แบคทีเรีย และการลดลงของ extracellular matrices ที่เป็นองค์ประกอบของไบโอฟิล์ม จากการศึกษากลไกการออกฤทธิ์ของน้ำมันเสือหอม พบว่า สามารถยับยั้งการสร้างไบโอฟิล์มโดยลดการแสดงออกของยีน agrA can epbS eno Fib fnfB และ IcaB ที่เกี่ยวข้องกับการสร้างไบโอฟิล์มของเชื้อแบคทีเรีย นอกจากนี้น้ำมันเสือหอมยังมีความปลอดภัยต่อเซลล์ปกติในร่างกายสัตว์ โดยมีค่า LD50 เท่ากับ 105.297 mg/ml ใน Madin-Darby Bovine Kidney (MDBK) cells และ 296.757 mg/ml ใน Baby Hamster Kidney Fibroblast (BHK-21) cells น้ำมันเสือหอมในรูปนาโนอิมัลชันมีความปลอดภัยในเซลล์ปกติทั้งสองชนิดเช่นกัน คือ มีค่า LD50 เท่ากับ 352.213 mg/mL และ 673.160 mg/ml ตามลำดับ โครงการวิจัยครั้งนี้ ยังได้ดำเนินการพัฒนาต้นแบบนวัตกรรมผลิตภัณฑ์ยาสอดเต้าสูตรน้ำมันเสือหอม ใช้สำหรับบริหารเข้าทางร่างกายสัตว์ด้วยการสอดเต้านม (Intramammary infusion) ผลทดสอบ preliminary study ในโคนมที่เป็นโรคเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการ พบว่า ช่วยลดการติดเชื้อในเต้านม และทำให้คุณภาพของน้ำนมดีขึ้น โดยสามารถลดจำนวนแบคทีเรีย ลดค่า somatic cell count และเพิ่มค่ามาตรฐาน (Standard value) ของน้ำนม โดยลดค่า Freezing point, somatic cell count และ total plate count อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ทั้งนี้ทางทีมวิจัยได้ส่งเอกสารเพื่อขอรับสิทธิบัตรนวัตกรรมต้นแบบที่ได้ ในชื่อ ผลิตภัณฑ์ยาสอดเต้าสูตรน้ำมันเสือหอม (Seau Hom-intramammary infusion product) ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างขั้นตอนการดำเนินการ ดังนั้นควรมีการทดสอบประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์ในจำนวนประชากรเพิ่มมากขึ้น และทดสอบในฟาร์มโคนมต่างพื้นที่ของประเทศไทย รวมทั้งควรมีการทดสอบเพิ่มเติมในสัตว์เคี้ยวเอื้องขนาดเล็กเพื่อเพิ่มองค์ความรู้ในการใช้ยาสมุนไพรรักษาโรคในปศุสัตว์ให้กว้างขวางยิ่งขึ้น

คำสำคัญ