วิเคราะห์ความเหมาะสมในการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ กรณีศึกษาชุมชนบ้านปิตุคี อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

จากปัญหาทรัพยากรธรรมชาติในชุมชนที่มีปริมาณลดลงและถูกทำลายเป็นจำนวนมาก ทั้งจากการล่าสัตว์ การเก็บหาของป่า การเกษตร สภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป เป็นต้น บ้านปิตุคี ที่เป็นหนึ่งในหมู่บ้านในลุ่มน้ำขุนแม่หาดที่มีความตื่นตัวด้านสิ่งแวดล้อม จึงรวมตัวกับหมู่บ้านข้างเคียงตั้งกลุ่ม “เครือข่ายลุ่มน้ำขุนแม่หาด” เพื่อบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชุมชนที่ตนเองอาศัยอยู่ และมีการดำเนินกิจกรรมมาอย่างต่อเนื่อง แต่ก็ยังขาดข้อมูลความสมดุลระหว่างความต้องการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติของชุมชน และศักยภาพในการผลิตของป่าไม้ ดังนั้นผู้วิจัยจึงเลือกบ้านปิตุคี เป็นพื้นที่นำร่องในการศึกษาความเหมาะสมในการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรเพื่อการดำรงชีวิตของชุมชน เพื่อให้สามารถนำไปใช้เป็นแผนการจัดการทรัพยากรแบบมีส่วนร่วมของชุมชนในอนาคต ผลการศึกษา พบว่า หมู่บ้านปิตุคี มีพื้นที่ทั้งหมด 3.22 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 2,013 ไร่ มีประชากรจำนวนทั้งสิ้น 178 คน มีอาชีพเกษตรกรและรับจ้างเป็นส่วนใหญ่ แต่เนื่องจากพื้นที่โดยรอบเป็นป่าดิบเขา มีพื้นที่ลาดชันสูง จึงเป็นพื้นที่ที่ไม่เหมาะสมต่อการเกษตรกรรม จึงต้องอาศัยการเก็บหาของป่าเพื่อยังชีพควบคู่ไปด้วย โดยมีพืชจำนวนทั้งสิ้น 36 รายการ ที่มีการเก็บหาออกมาจากป่ามากที่สุด ส่วนใหญ่มักนำมาเป็นอาหาร แยกเป็นความถี่ในการเก็บหา 1 ครั้งต่อ 2 สัปดาห์ ได้แก่ ผักฮาก, ปิ้งขาว, มะเขือพวง, ตะไคร้ต้น รองลงมาคือ เครื่องเทศ ผลไม้ และสมุนไพร ตามลำดับ เช่น หล่องดุ กำลังเสือโคร่ง นางพญาเสือโคร่ง ปลีกล้วยป่า เฟิร์น หว้าป่า เป็นต้น ส่วนของป่าที่ถูกนำมาเป็นเครื่องใช้สอย เครื่องเคียงอาหารที่เก็บไว้ได้นาน จะมีรอบระยะเวลาออกไปเก็บหานานที่สุด คือ 1 ครั้งต่อปี เช่น ตองสาด ก่อแดง มะคำดีควาย เป็นต้น เส้นทางการเก็บหาของป่าคือเส้นทางเดินเท้าเข้าไปยังพื้นที่เกษตรกรรม และส่วนใหญ่อยู่ในภายในอาณาเขตหมู่บ้าน ตองสาดเป็นพืชที่มีระยะทางในการเก็บหาไกลที่สุดอยู่ในรัศมีประมาณ 1.5 กิโลเมตรจากหมู่บ้าน และระยะทางใกล้ที่สุดคือ 260 เมตรจากตัวหมู่บ้าน ส่วนลักษณะการกระจายตัวของพืชประเภทผลไม้ มักพบตามบริเวณสันเขาและไหล่เขา ส่วนพืชที่เป็นไม้พุ่ม ไม้เลื้อย ที่ส่วนใหญ่เป็นพืชอาหาร สมุนไพร มักพบในบริเวณที่เป็นป่าดิบเขา หรือพื้นที่ชุ่มน้ำ ใกล้ลำห้วยที่มีอยู่ทั่วไปในพื้นที่

คำสำคัญ