รายงานฉบับสมบูรณ์พ.ศ. 2565
การศึกษาการพัฒนาการจัดการพื้นที่ตามหลักทฤษฎีใหม่เพื่อการเกษตรในพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
อรรณพ พุทธโส สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) (สวก.) พ.ศ. 2565 ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาการจัดการพื้นที่ตามหลักทฤษฎีใหม่เพื่อการเกษตรในพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งของ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามและประเมินสถานภาพน้ำ ความหลากหลายทางชีวภาพ เทคโนโลยีและภูมิปัญญาด้านการจัดการดิน น้ำ พืช สภาพเศรษฐกิจและสังคม ดำเนินการศึกษาในพื้นที่เกษตรกรตัวแทนในกลุ่มเนื้อดินดินร่วนละเอียด (ขอนแก่น) ดินเหนียวหรือดินทรายแป้งละเอียด (ชัยภูมิ) และดินร่วนหยาบ (มุกดาหาร) ที่มีการจัดการตามแบบโคก หนอง นา และปรับเปลี่ยนพื้นที่ไม่เหมาะสมปลูกข้าวเป็นเกษตรผสมผสาน ผลการศึกษาพบว่า แปลงเกษตรกรส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ดอนและที่ราบลุ่มในบางราย ดินส่วนใหญ่มีปริมาณอินทรียวัตถุต่ำ ความอุดมสมบูรณ์ดินต่ำ หลังการจัดการพื้นที่ทำให้มีพื้นที่กักเก็บน้ำเพิ่มขึ้น (3,182.4 – 22,550 ลูกบาศก์เมตร) ซึ่งแหล่งกักเก็บน้ำมีความหลากหลายและแตกต่างกันตามรูปแบบ จำนวน และขนาด และพบ การเปลี่ยนแปลงปริมาณน้ำและความชื้นในดินตลอดช่วงศึกษา (มกราคม-มิถุนายน) มีปริมาณน้ำเพิ่มขึ้นและลดลงทำให้มีน้ำเหลือในพื้นที่มากกว่า 50% ที่เพียงพอต่อกิจกรรมการเกษตร ซึ่งปริมาณน้ำขึ้นอยู่กับรูปแบบการจัดการพื้นที่ สภาพพื้นที่ สมบัติดิน ปริมาณน้ำฝน โดยเฉพาะบริหารจัดการดินและน้ำของเกษตรกร นอกจากนี้ การจัดการพื้นที่ส่งต่อการเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ ของดินโดยมีปริมาณและความหลากหลายของชนิดมวลชีวภาพพืช (0.7-586.4 ตันต่อไร่) มวลชีวภาพคาร์บอน (5 – 5,278 ตันคาร์บอนต่อไร่) คืนสู่ดินเพิ่มขึ้นทั้งในส่วนโคกและคันนา และยังพบปริมาณและลักษณะของเศษซากพืช (0.28 – 5.85 ตันต่อไร่) ที่สะท้อนกิจกรรมของสัตว์ขนาดเล็กและจุลินทรีย์ดิน นอกจากนี้ มีชนิดและปริมาณสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กบริเวณดินบน (41-648 ตัวต่อตารางเมตร) ซึ่งมีความหลากหลายทั้งส่วนโคก คันนา และแปลงนาข้าว และพบการกักเก็บคาร์บอนในพื้นที่อยู่ในช่วง 11.1-3,1003.3 ตันคาร์บอนต่อไร่ หลังมีการจัดการพื้นที่ร่วมกับการใช้เทคโนโลยีและ ภูมิปัญญาโดยเฉพาะการบริหารจัดการน้ำทำให้มีปริมาณน้ำเพียงพอต่อกิจกรรมการเกษตรซึ่งทำให้ได้ผลผลิตที่สามารถบริโภคในครัวเรือนและขายเพื่อสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร (3,509.3-311,515 บาทต่อปี) ทั้งนี้ เกษตรกรเครือข่ายชี้ว่า ควรมีการบริหารการจัดการพื้นที่ตนเองอย่างต่อเนื่องเพื่อให้เกิดความสมดุลในการป้องกันและสร้างภูมิคุ้มกันจากสภาวะภัยแล้งอย่างยั่งยืน
คำสำคัญ
UAVภูมิสารสนเทศหญ้าแฝกการจัดการดินsoil managementถ่านชีวภาพcharcoalโมเดลอากาศยานไร้คนขับVetiver grassSoil moistureUnmanned aerial vehicleGeo-InformaticsWater balanceการจัดการพื้นที่ความชื้นในดินพืชคลุมดินสมดุลน้ำพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งsoil water retentioncover cropDrought risk areaโคกนาหนองAgricultural managementfarm pondการกักเก็บน้ำในดินทัศนคติและการยอมรับแหล่งน้ำในไร่นาattitudes and accentancecrop modelseconomic returns and valueKok Nong Na modelแบบจาลองพืชผลตอบแทนและความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ
งานวิจัยในหัวข้อใกล้เคียง
การวิเคราะห์พื้นที่เหมาะสมด้านการเกษตรเพื่อสร้างความเข้าใจในการเปลี่ยนรูปแบบการเกษตรจากนาข้าวเป็นพืชไร่ในพื้นที่แล้งซ้ำซาก โดยบูรณาการภูมิสารสนเทศและกระบวนการยอมรับและเรียนรู้โดยชุมชน ลุ่มน้ำคลองสวนหมาก จังหวัดกำแพงเพชร
ภาวิณี ภูจริต มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร พ.ศ. 2563 การติดตามและประเมินพื้นที่แล้งซ้ำซากโดยบูรณาการเทคโนโลยีรีโมทเซนซิงและระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เพื่อเสนอแนวทางการจัดการระบบน้ำชุมชนและการเกษตรที่มีประสิทธิภาพ ลุ่มน้ำคลองสวนหมาก จังหวัดกำแพงเพชร
สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร พ.ศ. 2563 การศึกษาและพัฒนาเทคนิคการปฏิบัติการฝนหลวงเชิงพื้นที่ กรณีศึกษา : พื้นที่จังหวัดอุทัยธานี และจังหวัดนครสวรรค์ด้านตะวันตก
รัฐกร วรุณสุขะศิริ กรมฝนหลวงและการบินเกษตร พ.ศ. 2565 การขับเคลื่อนและพัฒนาผลิตภัณฑ์หัตถกรรมจากใบหญ้าแฝกตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในเขตพื้นที่ภาคเหนือ
รจนา จันทราสา มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา พ.ศ. 2559 การประเมินผลกระทบจากภัยแล้งต่อความมั่นคงด้านการเกษตรในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่จาง จังหวัดลำปาง
สุระ พัฒนเกียรติ สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) (สวก.) พ.ศ. 2564 การจัดการดินเพื่อการใช้ประโยชน์ที่ดินแบบยั่งยืนในเขตพัฒนาที่ดิน
นคร สืบแสน สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 7 น่าน พ.ศ. 2554 การบริหารจัดการชุดโครงการนวัตกรรมการผลิตทางการเกษตรเพื่อรองรับภัยแล้งจังหวัดบุรีรัมย์
บรรเจิด สอนสุภาพ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ พ.ศ. 2564 แนวทางพัฒนาศักยภาพภาคการเกษตรในพื้นที่กึ่งเมืองกึ่งชนบทของกรุงเทพมหานครเพื่อเป็นฐานความมั่นคงด้านอาหารอย่างยั่งยืน
อมร กฤษณพันธุ์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง พ.ศ. 2558 การพัฒนาระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์สำหรับการพยากรณ์ภัยแล้งสุดขีดเชิงพื้นที่ในลุ่มน้ำชีเพื่อการบริหารจัดการน้ำสำหรับการเกษตรแม่นยำ
ปิยภัทร บุษบาบดินทร์ สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) (สวก.) พ.ศ. 2564 การยอมรับของเกษตรกรต่อระบบอนุรักษ์ดินและน้ำและการใช้หญ้าแฝกแบบเกษตรกรมีส่วนร่วมในเขตพัฒนาที่ดินแม่สา จังหวัดเชียงใหม่
อิสริยา มีสิงห์ กรมพัฒนาที่ดิน พ.ศ. 2555