ศึกษาแหล่งกำเนิดของโคขาวลำพูนด้วยการวิเคราะห์ยีนบนโครโมโซมวาย และไมโตคอนเดรีย

บทคัดย่อ

ัตถุประสงค์ของการวิจัยในครั้งนี้เพื่อศึกษาถิ่นกำเนิด และเวลาที่กำเนิดของโคขาวลำพูนด้วยการวิเคราะห์ยีนบนโคโมโซมวาย และไมโตคอนเดรีย โดยการเก็บตัวอย่างเลือด 77 ตัวอย่าง และน้ำเชื้อโคพ่อพันธุ์หนึ่งตัวอย่างของโคขาวลำพูนที่จังหวัดลำพูน และพะเยา จากการวิเคราะห์ดีเอ็นเอของโครโมโซมวายจากเลือดของพ่อโคขาวลำพูน 4 ตัวอย่างและน้ำเชื้อ 1 ตัวอย่าง เปรียบเทียบกับโคชนิดต่างๆ ที่เลี้ยงในประเทศไทย พบว่าโคขาวลำพูนเป็นโคชนิดโคซีบูมีหนอก มีรูปแบบ (Haplotype) ดีเอ็นเอของโคโมโซมวายเป็น Y3 haplotype เช่นเดียวกับโคพันธุ์บราห์มัน แต่ต่างจากโคยุโรปไม่มีหนอก ซึ่งมีเป็น Y1 haplotype ในโคพันธุ์ชาโรเลย์ บลองด์อาคีแตง วากิว และเป็น Y1-2 haplotype ในโคพันธุ์แองกัส โฮลสไตน์ฟรีเชี่ยน และลูกผสมพื้นเมืองไทยแองกัส นอกจากนี้ ผลการวิเคราะห์ดีเอ็นเอส่วนควบคุม (D-loop) ขนาด 414 เบส ของไมโตคอนเดรียในโคขาวลำพูนจำนวน 77 ตัว พบว่ามี 10 Haplotype โดยที่ Haplotype 10 พบมากที่สุดเท่ากับ 61 ตัวอย่าง (79.2%) รองลงมาเป็น Haplotype 1 จำนวน 5 ตัวอย่าง (6.5%) เมื่อนำรูปแบบดีเอ็นเอทั้ง 10 Haplotype มาหาความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมแบบต้นไม้กับโคสายพันธุ์ต่างๆ และโคป่ายุโรป รวมทั้งควายไบซัน วัวแดง กระทิง และกรูปี พบว่ารูปแบบดีเอ็นเอทั้ง 10 Haplotype ของโคขาวลำพูนจัดอยู่ในสายพันธุ์โคซีบู (Zebu clade) และแยกเป็น 2 กลุ่ม (Cluster) คือ Z2 และ Z1 โคในกลุ่ม Z2 เป็นโคขาวลำพูน จำนวน 6 haplotype (1, 2, 3, 7, 9, 10) และเป็นโคในประเทศอินเดียได้แก่ พันธุ์แนลเลอร์ฮาริเอนา ซาฮีวาลและโคปากีสถาน คือทาร์ปาร์การ์ ส่วนโคในกลุ่ม Z1 มีโคขาวลำพูนจำนวน 4 Haplotype (4, 5, 6, 8) และโคในประเทศเนปาล เมื่อหาความสัมพันธ์แบบตาข่าย พบว่าโคขาวลำพูนมีการวิวัฒนาการจากโคต้นกำเนิดแล้วและมี haplotype 10 เป็นศูนย์กลางของการวิวัฒนาการแยกออกเป็น 2 สายดังนี้ สายที่ 1 เป็นโคที่อยู่ใน Z2 cluster สายที่ 2 เป็นโคที่อยู่ใน Z1 cluster ผลจากการวิเคราะห์ดีเอ็นเอของโคโมโซมวายและไมโตคอนเดรียให้ผลสอดคล้องกันว่า โคซีบูมีจุดกำเนิดมาจากโคป่าคนละสายพันธุ์กับ โคยุโรป โคซีบูมีวิวัฒนาการมาจากโคป่า มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Bos primigenius indicus การคำนวณระยะเวลาจากจุด กำเนิดของโคจนถึงปัจจุบันหรือ divergence time โดยใช้การกลายพันธุกรรม ของดีเอ็นเอส่วนควบคุม จำนวน 268 เบส ของโคขาวลำพูน มาเปรียบเทียบกับโคป่ายุโรป โคบ้านยุโรปและโคอินเดียที่ทราบระยะเวลาเฉลี่ยจากจุดกำเนิดถึงปัจจุบัน พบว่าโคขาวลำพูนมีระยะเวลา จากจุดกำเนิดถึงปัจจุบันอยู่ระหว่าง 5,489 ปี (haplotype 10) และ 4,765 ปี (haplotype 6) ส่วนโคอินเดียพันธุ์แนลเลอร์ และโคเนปาลมีระยะเวลา 5,217 และ 5,036 ปี จากหลักฐานดีเอ็นเอของโคโมโซมวาย และไมโตคอนเดรียร่ามกับลักษณะของ โคขาวลำพูนที่มีความเหมือนและแตกต่างเพียงเล็กน้อยกับโคปากีสถาน โคเนปาล และโคอินเดียพันธุ์ต่างๆทำให้เชื่อว่าโคขาวลำพูนมีถิ่น กำเนิดที่อาณาจักรอินดัสวอลเลย์ซึ่งปัจจุบันเป็นประเทศปากีสถานและทางตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย

คำสำคัญ