โครงการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตพืชไร่ตระกูลถั่วและข้าวโพดฝักสดเพื่อความมั่นคงทางอาหาร

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตพืชไร่ตระกูลถั่วและข้าวโพดฝักสดเพื่อความมั่นคงทางอาหาร ปี 2565 มีวัตถุประสงค์เพื่อวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตถั่วเหลือง ถั่วเหลืองฝักสด ถั่วเขียว ถั่วลิสง และ ข้าวโพดฝักสดที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ทดสอบและขยายผลเทคโนโลยีในสภาพพื้นที่ เกษตรกร สามารถเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต การเพิ่มมูลค่าโดยการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่สามารถต่อยอดและ ขยายผลได้ในเชิงพาณิชย์ และสร้างเครือข่ายการผลิตพืชไร่ตระกูลถั่วและข้าวโพดฝักสดแบบครบวงจร ประกอบด้วยโครงการย่อย จำนวน 4 โครงการ ได้แก่ 1) วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตถั่วเหลืองและถั่ว เหลืองฝักสดเพื่อความมั่นคงทางอาหาร 2) วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตถั่วเขียวเพื่อความมั่นคงทางอาหาร 3) ทดสอบเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตถั่วลิสงในพื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือเพื่อ ความมั่นคงทางอาหาร และ 4) วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตข้าวโพดฝักสดเพื่อความมั่นคงทางอาหาร ผลการดำเนินงานวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตถั่วเหลืองและถั่วเหลืองฝักสด ได้การเก็บเกี่ยวถั่ว เหลืองโดยการใช้เครื่องเกี่ยวข้าวแถวที่ระยะ R7.5 และการเก็บเกี่ยวถั่วเหลืองโดยการใช้เครื่องเกี่ยววางรายที่ระยะ R7.5 และ R8 ทำให้มีการสูญเสียเมล็ดในแปลงน้อยที่สุด การใช้ชีวภัณฑ์บาซิลลัสควบคุมโรคเมล็ดสีม่วงของถั่ว เหลือง และสารชีวภาพในการป้องกันกำจัดแมลงศัตรูถั่วเหลือง ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติ การใส่ปุ๋ยหมัก อัตรา 1,500 กิโลกรัมต่อไร่ ให้ผลผลิตของถั่วเหลืองพันธุ์เชียงใหม่ 60 เฉลี่ยสูงสุด 265 กิโลกรัมต่อไร่ การจัดการ วัชพืชที่ในการผลิตถั่วเหลืองฝักสดพันธุ์เชียงใหม่ 84-2 ให้ผลผลิตฝักสดรวมเฉลี่ย 1,197 - 1,477 กิโลกรัมต่อไร่ ถั่วเหลืองฝักสดพันธุ์เชียงใหม่ 84-2 ที่พ่น ABA ความเข้มข้น 1.0 ppm ให้ผลผลิตฝักรวมสูงสุด 1,454 กิโลกรัมต่อ ไร่ การแปรรูปผลิตภัณฑ์ถั่วเหลืองและถั่วเหลืองฝักสดได้สัดส่วนสำหรับแปรรูปผลิตภัณฑ์ซอสพริกที่ผ่านประเมิน ความชอบจากผู้บริโภค และต้นแบบผลิตภัณฑ์ถั่วเหลืองผงด้วยวิธีอบแห้งแบบพ่นฝอย การทดสอบและขยายผล เทคโนโลยีพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์ CM0701-24 จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย แพร่ และ น่าน พบว่าทุกจังหวัดมีค่า BCR คุ้มค่าต่อการลงทุน การทดสอบและขยายผลพันธุ์ถั่วเหลือง พันธุ์แม่ฮ่องสอน 1 จังหวัดแม่ฮ่องสอน พบว่า กรรมวิธี ทดสอบได้ผลผลิตเฉลี่ยสูงกว่ากรรมวิธีเกษตรกร โดยให้ผลผลิตเฉลี่ย 412.0 และ 369.8 กิโลกรัมต่อไร่ ตามลำดับ การทดสอบเทคโนโลยีการควบคุมวัชพืชในการผลิตถั่วเหลืองหลังนา จังหวัดเชียงใหม่ พบว่า ผลผลิตถั่วเหลือง กรรมวิธีทดสอบ ให้ผลผลิตมากกว่ากรรมวิธีเกษตรกร การจัดการธาตุอาหารถั่วเหลืองฝักสดจังหวั ดเชียงใหม่ พบว่า ผลผลิตถั่วเหลืองฝักสดกรรมวิธีการทดสอบโดยน้ำหนักฝักสดมาตรฐานที่ได้จากถั่วเหลืองฝักสดเกรด A และ B รวมกันมีค่าเฉลี่ย ระหว่าง 275.93-714.81 กิโลกรัมต่อไร่ ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน จังหวัด ขอนแก่น หนองบัวลำภู และเลย พบว่า ทั้ง 3 จังหวัด วิธีทดสอบให้ผลผลิตสูงกว่าวิธีปฏิบัติของเกษตรกร การ พัฒนาและขยายผลเทคโนโลยีเครื่องเกี่ยวนวดถั่วเหลืองแบบขับเคลื่อนในตัวขนาดเล็ก ได้สร้างเครื่องเกี่ยวนวดถั่ว เหลืองขนาดเล็กพร้อมสำหรับการศึกษาปัจจัยที่จะทดสอบต่อไป โครงการย่อยวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตถั่วเขียว พบว่าการเตรียมดินหลังการทำนาเพื่อปลูกถั่ว เขียวในดินร่วนเหนียวควรไถ 1 ครั้ง และจอบหมุน 1 ครั้ง อัตราการให้น้ำที่ระดับ 100 เปอร์เซ็นต์ความจุความชื้น สนาม (Field capacity) ให้การเจริญเติบโตและให้ผลผลิตถั่วเขียวสูงสุด การตอบสนองของอัตราปุ๋ยต่อถั่วเขียว พันธุ์ชัยนาท 3 ในดินเหนียว ที่มีความอุดมสมบูรณ์อยู่ในเกณฑ์ปานกลาง-สูง พบว่าการใส่ปุ๋ย อัตรา 18-3-3 กก. N-P2O5-K2O/ไร่ ให้ผลผลิตสูงสุด พบการระบาดของโรคถั่วเขียวในทุกพื้นที่ปลูก ได้แก่ โรคราแป้ง โรคแอนแทรค โนส และโรคใบจุดสีน้ำตาล และพบการระบาดของหนอนกระทู้ผัก เพลี้ยไฟ เพลี้ยอ่อน แมลงหวี่ขาว และหนอน เจาะฝักถั่วมารุค่า การป้องกันกำจัดโรคราแป้ง พบว่า การพ่นสารเคมีป้องกันโรคราแป้ง 1 หรือ 3 ครั้ง ให้ผลผลิต ถั่วเขียวไม่แตกต่างกันระหว่าง 129-138 กิโลกรัมต่อไร่ แต่หากไม่ควบคุมโรคส่งผลให้ผลผลิตถั่วเขียวต่ำสุด 8411 กิโลกรัมต่อไร่ การใช้สารชีวภัณฑ์ B. thuringiensis subsp. aizawai อัตรา 40 กรัม/น้ำ 20 ลิตร ชีวภัณฑ์ B. thuringiensis subsp. aizawai อัตรา 20 กรัม ร่วมกับ SlNPV อัตรา 25 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร และชีวภัณฑ์ เชื้อราบิวเวอร์เรีย อัตรา 80 กรัม/น้ำ 20 ลิตร มีประสิทธิภาพในการป้องกันแมลงประเภทปากกัด การวิจัยการ ผลิตถั่วงอกกึ่งสำเร็จรูป พบว่าถั่วงอกอบแห้งที่อุณหภูมิ 70 องศาเซลเซียส ระยะเวลา 3 ชั่วโมง มีค่าความพึงพอใจ ใกล้เคียงถั่วงอกสดมากที่สุด จากผลการทดสอบเปรียบระหว่างกรรมวิธีทดสอบในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง ได้แก่ ใช้ถั่วเขียวพันธุ์ชัยนาท 3 ปลูกแบบแถวโดยใช้เครื่องหยอด อัตรา 8 กิโลกรัมต่อไร่ และคลุกเมล็ดด้วยปุ๋ยชีวภาพไร โซเบียม และกรรมวิธีเกษตรกร ได้แก่ การใช้พันธุ์ถั่วเขียวที่เก็บไว้เองจากฤดูที่ผ่านมา หรือซื้อกับพ่อค้าท้องถิ่น ปลูกแบบแถวโดยใช้เครื่องหยอด อัตรา 10-15 กิโลกรัมต่อไร่ โดยไม่ได้คลุกปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียม พบว่า กรรมวิธี ทดสอบให้ผลผลิตสูงกว่ากรรมวิธีเกษตรกร ทั้งในจังหวัดเพชรบูรณ์ และจังหวัดพิจิตร โดยจังหวัดเพชรบูรณ์ มี ผลผลิตเฉลี่ยของกรรมวิธีทดสอบเฉลี่ย 155 กิโลกรัมต่อไร่ ในขณะที่กรรมวิธีเกษตรกรให้ผลผลิตเฉลี่ย 142 กิโลกรัมต่อไร่ สูงกว่าคิดเป็นร้อยละ 9.2 เช่นเดียวกับในพื้นที่ทดสอบจังหวัดพิจิตร ที่กรรมวิธีทดสอบให้ผลผลิต เฉลี่ย 160 กิโลกรัมต่อไร่ ขณะที่กรรมวิธีเกษตรกรให้ผลผลิตเฉลี่ย 151 กิโลกรัมต่อไร่ สูงกว่าคิดเป็นร้อยละ 6.0 ทั้งนี้กรรมวิธีทดสอบ มีสัดส่วนผลตอบแทนต่อรายได้สุทธิ (BCR) 2.59 และ 1.31 ตามลำดับ มีความคุ้มค่าต่อการ ลงทุน ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น และหนองบัวลำภู พบว่าการใช้ถั่วเขียว พันธุ์ชัยนาท 3 ปลูกแบบหว่าน อัตรา 6 กิโลกรัมต่อไร่ และคลุกเมล็ดด้วยปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียม ใส่ปุ๋ยเคมี 12-24- 12 รองพื้นก่อนปลูก และป้องกันกำจัดศัตรูพืช ได้ผลผลิตสูงกว่าวิธีเกษตรกร โดยจังหวัดขอนแก่นให้ผลผลิตใน กรรมวิธีทดสอบ 184 กิโลกรัมต่อไร่ ขณะที่กรรมวิธีเกษตรกรให้ผลผลิต 168 กิโลกรัมต่อไร่ ในจังหวัดหนองบัวลำภู ที่ให้ผลผลิตเฉลี่ยของกรรมวิธีทดสอบ 159 กิโลกรัมต่อไร่ ขณะที่กรรมวิธีเกษตรกรให้ผลผลิตเฉลี่ย 134 กิโลกรัม ต่อไร่ และมีผลตอบแทนต่อรายได้สุทธิ (BCR) สูงกว่าวิธีเกษตรกร โครงการย่อยทดสอบเทคโนโลยีเพื่อเพิ่ม ประสิทธิภาพการผลิตถั่วลิสงในพื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ในพื้นที่จังหวัดลำปาง น่าน และ เชียงใหม่ ได้ทดสอบพันธุ์ถั่วลิสง จำนวน 2 พันธุ์ ได้แก่ ขอนแก่น 9 และ พันธุ์ขอนแก่น 84-8 พบว่า ถั่วสิงสงทั้ง 2 พันธุ์สามารถเพิ่มผลผลิตได้ร้อยละ 7 และ 12 ตามลำดับ ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ในสภาพไร่ฤดูฝน และฤดูแล้ง ในพื้นที่ จังหวัดขอนแก่น กาฬสินธุ์ ชัยภูมิ และหนองบัวลำภู ใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน ใช้ไรโซเบียม คลุกเมล็ดก่อนปลูก แก้ปัญหาโรคแมลงศัตรูตามคำแนะนำ เก็บผลผลิตด้วยการใช้จักรกลเกษตร และพัฒนา เครื่องจักรกลเก็บเกี่ยวให้เหมาะสมในแต่ละแหล่งปลูกของเกษตรกร ตลอดจนแบ่งพื้นที่บางส่วนสำหรับเก็บเมล็ด พันธุ์ สามารถพัฒนาการผลิตของเกษตรกรไม่น้อยกว่า 300 ราย ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง ได้ ทดสอบพันธุ์ไทนาน 9 และพันธุ์ขอนแก่น 5 ในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี บุรีรัมย์ สุรินทร์ นครราชสีมา ร้อยเอ็ด มหาสารคาม ยโสธร และอำนาจเจริญ สามารถแทนถั่วลิสงพันธุ์เดิมที่เกษตรกรปลูก เป็นการแก้ปัญหาและเป็น ทางเลือกใหม่ให้กับเกษตรกรผู้ปลูกถั่วลิสงได้เลือกใช้พืชพันธุ์ดีของกรมวิชาการเกษตร มีเมล็ดพันธุ์ปลูกหมุนเวียน ได้เพียงพอตลอดทั้งปีโดยการส่งเสริมให้เกษตรกรมีการผลิตถั่วลิสงทั้งในสภาพไร่และสภาพนา และเก็บเมล็ดพันธุ์ ไว้ใช้เองในฤดูถัดไป ซึ่งจะเป็นการลดต้นทุนการผลิตถั่วลิสงลงได้ เป็นการแก้ปัญหาการผลิตในพื้นที่ โครงการย่อย วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตข้าวโพดฝักสด พบว่า การจัดการธาตุอาหารพืชในการผลิตข้าวโพดหวาน ลูกผสมพันธุ์สงขลา 84-1 ในดินร่วนเหนียว โดยใส่ปุ๋ยเคมีในอัตรา 2.0 เท่าของค่าวิเคราะห์ดินที่แบ่งใส่ 2 ครั้ง ให้ ผลผลิตฝักสดทั้งเปลือก และผลผลิตฝักสดปอกเปลือกสูง 2,708 และ 1,603 กิโลกรัมต่อไร่ ตามลำดับ การใช้ ปุ๋ยเคมีร่วมกับปุ๋ยชีวภาพพีจีพีอาร์ในการปลูกข้าวโพดหวานพันธุ์ไฮบริกซ์ 3 ให้น้ำหนักฝักสดทั้งเปลือกระหว่าง 3,100–4,253 กิโลกรัมต่อไร่ ในข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์สวีทไวท์ 25 ที่ปลูกในพื้นที่ความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง ให้มีน้ำหนักผลผลิตฝักสดทั้งเปลือกระหว่าง 1,738–1,600 กิโลกรัมต่อไร่ การใส่ปุ๋ยเคมีทางดินรองพื้นร่วมกับใส่ ปุ๋ยเคมีทางระบบน้ำหยด 4 ครั้ง ให้กำไรและผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์สูงสุด เท่ากับ 5,134 บาทต่อไร่ และ12 1.29 ตามลำดับ การปลูกพืชแซมร่วมกับข้าวโพดหวาน สามารถช่วยลดการระบาดของแมลงศัตรูข้าวโพดหวาน การใช้สารสกัดจากว่านน้ำ ไส้เดือนฝอยสายพันธุ์ไทย เชื้อบีที สายพันธุ์ไอซาไว และเชื้อบีที สายพันธุ์เคอร์สตาร์กี้ สามารถควบคุมหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดและหนอนเจาะลำต้นข้าวโพดได้ การพ่นสาร diquat dibromide 37.3% SL อัตรา 261.1 กรัมสารออกฤทธิ์ต่อไร่ ที่ระยะ 3 สัปดาห์หลังปลูก สามารถควบคุมวัชพืชในข้าวโพด หวานได้ดี ได้ศึกษาการแปรรูปน้ำนมข้าวโพดหวานผง พบว่า การผลิตผงน้ำนมข้าวโพดที่อัตรา 1:5 โดยการตั้งค่า อุณหภูมิลมร้อนขาเข้าของเครื่องสเปรย์ดรายที่อุณหภูมิ 160 180 องศาเซลเซียส ได้ผงน้ำนมข้าวโพดหวานสูงสุด ทดสอบพันธุ์ข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์ชัยนาท 2 ในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา สุรินทร์ ร้อยเอ็ด มหาสารคาม และ อ่างทอง และข้าวโพดหวานพันธุ์สงขลา 84-1 ในพื้นที่จังหวัด นครราชสีมา สุรินทร์ ยโสธร และสตูล พบว่า พันธุ์ สงขลา 84-1 ให้ผลผลิตน้อยกว่าพันธุ์การค้า แต่มีต้นทุนการผลิตน้อยกว่า ส่วนจังหวัดสตูลให้ผลผลิตมากกว่าพันธุ์ การค้า และผู้บริโภคยอมรับในเรื่องรสชาติและความหอม ในข้าวโพดข้าวเหนียวพันธุ์ชัยนาท 2 พบว่า ให้ผลผลิต น้อยกว่าพันธุ์การค้าในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา สุรินทร์ มหาสารคาม และร้อยเอ็ด ส่วนจังหวัดอ่างทองให้ผลผลิต มากกว่าพันธุ์การค้า แต่ต้นทุนการผลิตน้อยกว่า การทดสอบเทคโนโลยีการป้องกันกำจัดแมลงศัตรูข้าวโพดฝักสด แบบผสมผสานในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา ร้อยเอ็ด และอ่างทอง โดยทดสอบการใช้สารเคมีร่วมกับชีวภัณฑ์ (BT) และปล่อยแมลงหางหนีบหรือมวนพิฆาต ส่วนวิธีเกษตรกรจะใช้สารเคมีเพียงชนิดเดียว พบว่าการป้องกันกำจัด แมลงศัตรูข้าวโพดฝักสดแบบผสมผสานทำให้ใช้สารเคมีลดลง ทำให้ปลอดภัยต่อผู้บริโภคและเกษตรกร นอกจากนี้ การปล่อยแมลงตัวห้ำยังช่วยควบคุมแมลงศัตรูพืช เกษตรกรให้การยอมรับเทคโนโลย

คำสำคัญ