การบริหารจัดการบัญชีต้นทุนทรัพยากรการท่องเที่ยวและสิ่งแวดล้อมสำหรับพื้นที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติในภาคเหนือตอนบน

บทคัดย่อ

แม้ว่าอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวจะมีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม ในขณะเดียวกันก็ทำให้เกิดผลกระทบต่อทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมในแหล่งท่องเที่ยวเช่นกัน เนื่องจากการมีนักท่องเที่ยวจำนวนมากเข้าไปยังแหล่งท่องเที่ยว จะส่งผลให้แหล่งท่องเที่ยวได้รับการดูแลรักษาไม่ทั่วถึง ในบางแห่งมีมลพิษทั้งด้านขยะ น้ำเสีย และอื่นๆ ฉะนั้น เพื่อทำให้เกิดความสมดุลระหว่างด้านการท่องเที่ยวกับด้านสิ่งแวดล้อม และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการท่องเที่ยวด้านความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อมได้ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์บัญชีทรัพย์สินทรัพยากรการท่องเที่ยวทางธรรมชาติและรูปแบบกิจกรรมการท่องเที่ยวในภาคเหนือตอนบน 2) วิเคราะห์พฤติกรรมนักท่องเที่ยวและค่าใช้จ่ายทางการท่องเที่ยวทางธรรมชาติในภาคเหนือตอนบน 3) กำหนดกลยุทธ์เชิงการบริหารจัดการการใช้ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม เพื่อพัฒนาคุณภาพการท่องเที่ยวสำหรับพื้นที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติในภาคเหนือตอนบน ประชากรและกลุ่มตัวอย่างสำหรับการวิจัยครั้งนี้คือ นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาท่องเที่ยวอุทยานแห่งชาติจำนวน 1,200 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลในงานวิจัยครั้งนี้คือ แบบสอบถาม สถิติที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ ค่าร้อยละ การแจกแจงความถี่ ค่าเฉลี่ย และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน รวมถึงลงพื้นที่เพื่อสัมภาษณ์ และทำการสนทนากลุ่มกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับแหล่งท่องเที่ยว ผลการศึกษาพบว่า 1.) การวิเคราะห์บัญชีทรัพย์สินทรัพยากรการท่องเที่ยวทางธรรมชาติและรูปแบบกิจกรรมการท่องเที่ยว พบว่า (1.1) อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ มีทรัพยากรทางการท่องเที่ยวทั้งหมด 22 แห่ง ปัจจุบันเปิดให้บริการทางการท่องเที่ยว 21 แห่ง ซึ่งการบริหารจัดการทรัพยากรทางการท่องเที่ยว มีการดำเนินการโดยอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ทั้งหมด และมีชุมชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่อุทยานเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการด้วย 2 แห่ง คือ เส้นทางศึกษาธรรมชาติกิ่วแม่ปาน และเส้นทางศึกษาธรรมชาติผาดอกเสี้ยวเฉลิมพระเกียรติ โดยการเป็นมัคคุเทศก์นำเที่ยวในพื้นที่แหล่งท่องเที่ยว ซึ่งรายได้ที่เกิดจากการเป็นมัคคุเทศก์นำเที่ยว ชุมชนจะมีการจัดเก็บรายได้เอง (1.2) อุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน มีทรัพยากรทางการท่องเที่ยวทั้งหมด 10 แห่ง ปัจจุบันเปิดให้บริการทางการท่องเที่ยว 7 แห่ง ซึ่งการบริหารจัดการทรัพยากรทางการท่องเที่ยว มีการดำเนินการโดยอุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อนทั้งหมด และมีชุมชนที่อยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงอุทยานเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการด้วย 1 แห่ง คือ ลานดอกเสี้ยวบาน โดยการจัดงานเทศกาล ซึ่งในการจัดการงานเทศกาลจะเป็นการส่งเสริมให้คนในชุมชนสามารถสร้างอาชีพและมีรายได้จากการท่องเที่ยวในพื้นที่ (1.3) อุทยานแห่งชาติภูซาง มีทรัพยากรทางการท่องเที่ยวทั้งหมด 5 แห่งซึ่งการบริหารจัดการทรัพยากรทางการท่องเที่ยว มีการดำเนินการโดยอุทยานแห่งชาติภูซางทั้งหมด และมีชุมชนที่อยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงอุทยานเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการในพื้นที่ภูผาหม่น โดยมีการตั้งคณะกรรมการ เพื่อกำกับให้มีคณะการทำงาน มีการให้บริการขนส่งนักท่องเที่ยวขึ้นไปยังแหล่งท่องเที่ยว ซึ่งรายได้ที่เกิดจากการให้บริการขนส่งนักท่องเที่ยว ชุมชนจะมีการจัดเก็บรายได้เอง 2.) ด้านพฤติกรรมนักท่องเที่ยวและค่าใช้จ่ายทางการท่องเที่ยว พบว่า (2.1) นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาท่องเที่ยวอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ส่วนใหญ่มีที่พำนักอาศัยอยู่ในภาคเหนือ และในการท่องเที่ยวครั้งนี้ส่วนใหญ่มีการพักค้างคืน โดยพักค้างคืนนอกอุทยานฯ มากที่สุด ส่วนค่าใช้จ่ายทางการท่องเที่ยว มีค่าใช้จ่ายในด้านที่พักมากที่สุด รองลงมาคือ ค่าใช้จ่ายในด้านการซื้อของที่ระลึก ค่าใช้จ่ายด้านอาหารและเครื่องดื่ม และค่าใช้จ่ายด้านศิลปะและวัฒนธรรม ตามลำดับ และมีความเต็มใจจ่ายต่ออัตราค่าธรรมเนียมในการเข้าชมที่ 50 บาท (2.2) นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาท่องเที่ยวอุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อนส่วนใหญ่มีที่พำนักอาศัยอยู่ในภาคเหนือ และในการท่องเที่ยวครั้งนี้ส่วนใหญ่ไม่พักค้างคืน เนื่องจากนักท่องเที่ยวเป็นคนในพื้นที่และจังหวัดเดียวกับแหล่งท่องเที่ยว ส่วนค่าใช้จ่ายทางการท่องเที่ยว มีค่าใช้จ่ายในด้านที่พักมากที่สุด รองลงมาคือ ค่าใช้จ่ายค่าใช้จ่ายด้านอาหารและเครื่องดื่ม ค่าใช้จ่ายในด้านของที่ระลึก ตามลำดับ และมีความเต็มใจจ่ายต่ออัตราค่าธรรมเนียมในการเข้าชมที่ 40 บาท (2.3) นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาท่องเที่ยวอุทยานแห่งชาติภูซาง ส่วนใหญ่มีที่พำนักอาศัยอยู่ในภาคเหนือ และในการท่องเที่ยวครั้งนี้ส่วนใหญ่ไม่พักค้างคืน เนื่องจากนักท่องเที่ยวเป็นคนในพื้นที่และจังหวัดเดียวกับแหล่งท่องเที่ยว ส่วนค่าใช้จ่ายทางการท่องเที่ยว มีค่าใช้จ่ายในด้านที่พักมากที่สุด รองลงมาคือ ค่าใช้จ่ายด้านอาหารและเครื่องดื่ม ค่าใช้จ่ายด้านบริการบริษัทนำเที่ยว และค่าใช้จ่ายในด้านการซื้อของที่ระลึก ตามลำดับ และมีความเต็มใจจ่ายต่ออัตราค่าธรรมเนียมในการเข้าชมที่ 20 บาท 3.) กลยุทธ์เชิงการบริหารจัดการการใช้ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม เพื่อพัฒนาคุณภาพการท่องเที่ยวสำหรับพื้นที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติในภาคเหนือตอนบนประกอบด้วย 5 กลยุทธ์ ดังนี้ กลยุทธ์ที่ 1 การท่องเที่ยวสีเขียว กลยุทธ์ที่ 2 การสร้างคุณค่าทางสังคม กลยุทธ์ที่ 3 การบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ กลยุทธ์ที่ 4 การบริหารจัดการสำนักงานสีเขียว และกลยุทธ์ที่ 5 การตลาดการท่องเที่ยวสีเขียวอย่างยั่งยืน

คำสำคัญ