การพัฒนาและถ่ายทอดองค์ความรู้ระบบเฝ้าระวังไฟป่าอัจฉริยะ

บทคัดย่อ

ตามแผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ได้มีการประกาศแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติประเด็น ความมั่นคง (พ.ศ. 2561 - 2580) ซึ่งมีประเด็นที่สำคัญคือการรักษาความมั่นคงและผลประโยชน์ทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทั้งทางบกและทางทะเล และได้ถูกบรรจุไว้ในยุทธศาสตร์ชาติด้านที่ 5 การสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมโดยมุ่งบูรณาการการดำเนินการตลอดถึงทรัพยากรต่างๆในการพิทักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมกับทุกภาคส่วน โดยเฉพาะทรัพยากรดิน ป่าไม้ สัตว์ป่า และแร่ธาตุ ปัญหาที่สำคัญในการอนุรักษ์พื้นที่ป่า คือการเกิดไฟป่าซึ่งไม่ได้ส่งผลกระทบถึงทรัพยากรธรรมชาติเท่านั้นแต่ยังส่งผลกระทบถึงสุขภาพของประชาชนด้วย ซึ่งเป็นที่ทราบกันดีว่าปัญหาไฟป่าและฝุ่นควันที่ยังเกิดขึ้นต่อเนื่องในพื้นที่ภาคเหนือ ส่งผลให้ค่าฝุ่น PM 2.5 เกินค่ามาตรฐาน ซึ่งหลายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังคงเร่งเข้าไปดับและเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด คณะผู้วิจัยจึงมีแนวคิดที่จะขยายผลการวิจัยไปสู่การใช้งานจริงและการนำไปใช้ประโยชน์ซึ่งต่อยอดจากโครงการวิจัย SEA HAZEMON@TEIN ตลอดจนถ่ายทอดองค์ความรู้นี้ให้กับหน่วยงานที่รับผิดชอบเพื่อนำไปพัฒนาให้เกิดประโยชน์ในการอนุรักษ์ทรัพยากร และความมั่นคงของประเทศต่อไป ในงานวิจัยนี้พัฒนาโดยใช้เทคโนโลยีประสานสรรพสิ่ง (IoT) ซึ่งอยู่บนแพลตฟอร์ม CANARIN ร่วมกับการวิเคราะห์ข้อมูล (Data Analytics) และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัย Real-Time Haze Monitoring and Forest Fire Detection Information Centric Networks (SEA HAZEMON@TEIN) ซึ่งคณะผู้วิจัยได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจากโครงการ Asi@Connect ซึ่งเป็นโครงการร่วมที่ได้รับทุนสนับสนุนจากสหภาพยุโรเพื่อสนับสนุนชุมชนการวิจัยและการศึกษาทั่วเอเชียแปซิฟิกและยุโรป โดยโครงการวิจัย SEA HAZEMON@TEIN ได้มีการวิจัยร่วมกันกับหลายประเทศประกอบด้วย ประเทศไทย สาธารณรัฐประชาชนลาว อินโดนิเชีย ฟิลิปปินส์ โครงการวิจัยที่จะขอสนับสนุนในครั้งนี้เป็นการจัดการความรู้การวิจัยและถ่ายทอดเทคโนโลยีเพื่อนำไปสู่การผลิต พัฒนา และพึ่งพาตนเองในด้านวัสดุ อุปกรณ์ เทคโนโลยีสารสนเทศ และระบบบริหารจัดการภัยพิบัติโดยมีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1. เพื่อศึกษาสภาพภูมิประเทศ และภูมิอากาศ ในพื้นที่วิจัย เพื่อทำการติดตั้งต้นแบบการเฝ้าระวังการเกิดไฟป่าบริเวณแนวกันไฟ 2. เพื่อพัฒนาแบบจำลอง (Model) ที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ที่ทำการวิจัย ตลอดจนปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเฝ้าระวังไฟป่า ด้วยเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตประสานสรรพสิ่งจากแพลตฟอร์ม CANARIN และระบบเครือข่าย LoRaWAN เพื่อรับ-ส่งข้อมูลจากอุปกรณ์ไปยังศูนย์เฝ้าระวังไฟป่าซึ่งจะเป็นระบบ Cloud ที่สามารถให้เจ้าหน้าที่จากสถานีควบคุมไฟป่าสามารถใช้ในการวิเคราะห์สถานการณ์ที่เกิดขึ้นได้ตลอดเวลา นอกจากนี้ยังมีการแจ้งเตือนไปยังผู้ที่เกี่ยวข้องและชุมชนเพื่อจะได้ทำการดับไฟได้อย่างทัน ท่วงทีโดยใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่และทางอินเทอร์เน็ต 3. เพื่อบูรณาการและสร้างเครือข่ายในการเฝ้าระวังไฟป่ากับโครงการวิจัยอื่นที่เกี่ยวข้องผ่านระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ 4. เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ในการใช้และบำรุงรักษาระบบต้นแบบแก่บุคลากรของสถานีควบคุมไฟป่า ตลอด จนชุมชนเพื่อให้มีส่วนร่วมในการเฝ้าระวังไฟป่าและการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ โครงการนี้เสนองบประมาณการสนับสนุนโครงการวิจัยจำนวน 1 ล้านบาท โดยมีขอบเขตการดำเนินงานพื้นที่บริเวณแนวกันไฟป่า ดอยช้างป่าแป๋ อ.บ้านโฮ่ง จ.ลำพูน โดยใช้จำนวนโหนดเซ็นเซอร์จำนวน 5 ชุด พร้อมระบบเครือข่าย LoRaWAN มีการรับส่งข้อมูลจะใช้ระบบ Cloud ของโครงการวิจัย การวิเคราะห์ข้อมูล การจัดทำแบบจำลอง (Model) การทำ Visualization และการแจ้งเตือนไปยังผู้เกี่ยวข้อง ตลอดจนการถ่ายทอดองค์ความรู้กับเจ้าหน้าที่สถานีควบคุมไฟป่าจำนวน 2 แห่ง (บ้านโฮ่งและผาเมือง) จ.ลำพูน ผู้นำและอาสาสมัครชุมชนดอยช้างป่าแป๋ จ.ลำพูน ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับจากโครงการนี้คือ 1) การควบคุมไฟป่ามีประสิทธิภาพมากขึ้น 2)เจ้าหน้าที่ควบคุมไฟป่า และชุมชนมีความรู้ ความสามารถในการเฝ้าระวังไฟป่าเพิ่มขึ้น 3) มีเครือข่ายการเฝ้าระวังไฟป่า และ 4) ชุมชนมีความรู้ ความเข้าใจในการร่วมมือกับภาครัฐในการเฝ้าระวังและควบคุมไฟป่า โดยมีผลผลิตที่ได้จากโครงการนี้คือ 1) มีการใช้ประโยชน์จากผลงานวิจัยเทคโนโลยีประสานสรรพสิ่งเพื่อการเฝ้าระวังไฟป่า ที่สามารถพัฒนาขึ้นเองและลดการพึ่งพาวัสดุ อุปกรณ์ เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร 2)มีการใช้ประโยชน์จากข้อมูลที่สามารถนำไปวิเคราะห์และแปลผลเพื่อใช้ในการพัฒนาแบบจำลอง(Model) ที่สามารถตอบปัญหาในเชิงพื้นที่ได้ 3) มีระบบบริหารจัดการเฝ้าระวังไฟป่า ซึ่งเป็นนวัตกรรมด้านความมั่นคงของประเทศ และสามารถที่จะพัฒนาต่อยอดและขยายผลการพัฒนาให้มีศักยภาพมากยิ่งขึ้น 4) มีรูปแบบในการนำส่งองค์ความรู้จากผลงานวิจัยและนวัตกรรม เพื่อการพัฒนาศักยภาพของเจ้าหน้าที่ควบคุมไฟป่าและชุมชนที่ร่วมกันดูแลรักษาป่า หากโครงการนี้ได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจะทำให้เกิดการขยายผลในการนำเทคโนโลยีดิจิทัลไปประยุกต์ใช้กับสถานควบคุมไฟป่าจำนวนมากรวมถึงชุมชนที่อาศัยในบริเวณป่าทั่วประเทศไทยได้ และอาจจะมีนำไปสู่การนำเสนอไปยังกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพื่อจัดทำแผนงานโครงการและตั้งงบประมาณเพื่อขยายผลต่อไป ซึ่งผลของงานวิจัยนี้สอดคล้องกับแผนยุทศาสตร์ของกระทรวงฯ และของประเทศไทยในด้านความมั่นคงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

คำสำคัญ