การพัฒนาออนโทโลยีด้านยาสมุนไพรที่บันทึกไว้เอกสารโบราณ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
บทคัดย่อ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาออนโทโลยีสำหรับสืบค้นความรู้ด้านยาสมุนไพรของไทยที่บันทึกไว้ในเอกสารโบราณ แบ่งการดำเนินงานวิจัยเป็น 3 ระยะ ดังนี้ ระยะที่ 1 การศึกษาข้อมูลเบื้องต้นเพื่อนำมาเป็นข้อมูลพื้นฐานในการกำหนดคุณลักษณะของออนโทโลยี ประกอบด้วย (1) การศึกษาพฤติกรรมและความต้องการใช้ข้อมูลยาสมุนไพรไทยของผู้ใช้ โดยการสัมภาษณ์ นักวิชาการด้านยาสมุนไพรและแพทย์แผนไทย และหมอยาพื้นบ้านจำนวน 10 คน (2) การศึกษาโครงสร้างเนื้อหาขององค์ความรู้ด้านยาสมุนไพรจากเอกสารโบราณ ทำการศึกษาจากตำรายาที่ได้รับการปริวรรตแล้ว ในชุดของตำรายาวัดมหาชัยที่มีการตีพิมพ์เผยแพร่แล้วจำนวน 5 เล่ม ระยะที่ 2 การจัดกลุ่มองค์ความรู้ด้านยาสมุนไพรที่บันทึกไว้ในเอกสารโบราณ โดยนำผลที่ได้จากการศึกษาระยะที่ 1 มาจัดหมวดหมู่ความรู้ ระยะที่ 3 การพัฒนาออนโทโลยี โดยการนำหมวดหมู่ความรู้ที่ได้ในระยะที่ 2 มาใช้ในการออกแบบคลาส และความสัมพันธ์ระหว่างคลาส แล้วพัฒนาออนโทโลยียาสมุนไพรของไทยที่บันทึกไว้ในเอกสารโบราณโดยใชโ้ปรแกรมโปรทีเจ (Prot? g? ) รุ่น 3.5 จากนั้น ทำการประเมินออนโทโลยี โดยแบ่งการประเมินเป็น 2 ส่วน คือ (1) การประเมินความเหมาะสมของโครงสร้างออนโทโลยีโดยผู้เชี่ยวชาญ 3 ท่าน ตามแบบประเมินที่สร้างขึ้น และ (2) การประเมินประสิทธิภาพการค้นคืนข้อมูลเพื่อทดสอบ หาค่าความแม่นยำ ค่าความระลึก และค่าเอฟเมเชอร์ ผลการวิจัยพบว่า ออนโทโลยียาสมุนไพรของไทยที่บันทึกไว้ในเอกสารโบราณที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย คลาสหลักจำนวน 12 คลาส ได้แก่ คลาสยาสมุนไพร คลาสเภสัชวัตถุ คลาสรสยา คลาสวิธีเตรียมยา คลาสวิธีปรุงยา คลาสวิธีใช้ยา คลาสผลข้างเคียง คลาสข้อควรระวัง คลาสคาถา คลาสโรค คลาสคน และคลาสคัมภีร์ใบลาน และประกอบด้วยความสัมพันธ์ระหว่างคลาส จำนวน 23 ความสัมพันธ์ โดยผลการประเมินในภาพรวมพบว่า โครงสร้างออนโทโลยีสมุนไพรที่บันทึกไว้ในเอกสารโบราณมีความเหมาะสมในระดับมาก โดยมีค่า X ? = 4.13 และ ค่า S.D. = 0.40 และผลการประเมินประสิทธิภาพการค้นคืนข้อมูลมีค่าความแม่นยำเฉลี่ยที่ X ? = 0.98, ค่าความระลึกเฉลี่ยที่ X ? = 0.98, และค่าเอฟเมเชอร์เฉลี่ยที่ X ? = 0.98