โบราณวัตถุจากวัดพระศรีสรรเพชญ : การพิจารณาครั้งใหม่ เพื่อตรวจสอบประเด็นทางประวัติศาสตร์ รูปแบบงานช่าง และการกำหนดอายุ

บทคัดย่อ

วัดพระศรีสรรเพชญเป็นวัดในพระราชวังพระนครศรีอยุธยา สร้างขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรม ไตรโลกนาถ (พ.ศ. ๑๙๙๑–๒๐๓๑) โดยยกพื้นที่พระราชวังด้านทิศใต้ ตั้งเป็นพระอาราม มีพระมหาธาตุเจดีย์ ขนาดใหญ่สามองค์เรียงตามแนวทิศตะวันออก-ตะวันตกเป็นประธานของวัด วัดพระศรีสรรเพชญถูกท าลายลงในสงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ ๒ พ.ศ. ๒๓๑๐ และมิได้ รับการบูรณปฏิสังขรณ์เป็นที่รกร้างมาจนถึงรัชกาลที่ ๔ ได้มีการรื้อฟื้นพื้นที่พระราชวังหลวง และศึกษาขุดแต่ง พื้นที่วัดพระศรีสรรเพชญเป็นล าดับมาถึงปัจจุบัน การค้นขุดแต่งซากโบราณสถานวัดพระศรีสรรเพชญ ได้พบโบราณวัตถุกลุ่มส าคัญภายในกรุ พระสถูปประธานองค์ทิศตะวันออก เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๕ ตามหลักฐานพงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ กล่าวว่าสร้างขึ้นในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ (พ.ศ.๒๐๓๔–๒๐๗๒) ในต้นพุทธศตวรรษที่ ๒๑ จ านวนกว่า ๓๐๐ รายการ ประติมากรรมกลุ่มชาดก ๕๕๐ พระชาติ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถโปรดให้สร้างขึ้น ในปี พ.ศ. ๒๐๐๑ พระพุทธรูป และประติมากรรมเบ็ดเตล็ด พบเคลื่อนย้ายไปเก็บรักษาและจัดแสดงในพิพิธภัณฑสถาน แห่งชาติ จ านวนหนึ่ง สถูปบรรจุพระบรมธาตุ เป็นวัตถุส าคัญที่สุดที่ค้นพบในกรุพระสถูปองค์ใหญ่ แสดงระบบการ ประดิษฐานพระบรมธาตุเช่นเดียวกับลังกา คือ ท าซ้อนชั้นกัน ๘ ชั้น ด้วยวัสดุต่าง ๆ คือ หิน ชิน เหล็ก สัมฤทธิ์ เงิน ทอง และแก้วผลึก สร้างขึ้นในศิลปะอยุธยาตอนกลาง ประมาณต้นพุทธศตวรรษที่ ๒๑ เช่นเดียวกับ จิตรกรรมบนแผ่นตะกั่วบุผนังกรุ และเครื่องอุทิศบูชาแก่พระพุทธเจ้า ประเภทเครื่องโลหะ เครื่องแก้ว เงิน และ ทอง เป็นของร่วมสมัยในเวลาสถาปนาพระสถูปประธาน ส่วนพระพุทธรูปและพระพิมพ์ พบหลักฐานวัตถุตั้งแต่ สมัยก่อนอยุธยา ศิลปะอยุธยาตอนต้นแบบอู่ทองรุ่นที่ ๒ และ รุ่นที่ ๓ และศิลปะอยุธยาตอนกลาง กลุ่มประติมากรรมกลุ่มชาดก ๕๕๐ พระชาติ แสดงรูปแบบที่มาของอิทธิพลศิลปกรรมอัน หลากหลายที่ส่งอิทธิพลต่อศิลปะอยุธยาตอนกลางในช่วงเริ่มแรก ได้แก่ อิทธิพลศิลปะเขมรหรือลพบุรี อิทธิพล ลังกาที่ส่งผ่านมาทางล้านนาและสุโขทัย ก่อนที่จะผสมผสานกันเป็นรูปแบบของตนเอง หรือแบบอยุธยาอย่าง แท้จริง กลุ่มพระพุทธรูป พบพระพุทธรูปก่อนอยุธยาน าเก็บรวบรวมไว้ภายในวัด เศียรพระพุทธรูป ขนาดใหญ่ ศิลปะอยุธยาตอนกลาง ที่แสดงถึงความศรัทธาและทักษะชั้นสูงในการหล่อโลหะของอยุธยา พระพุทธรูปทรงเครื่องน้อยที่สร้างขึ้นตั้งแต่ครึ่งหลังของพุทธศตวรรษที่ ๒๑ ถึง พุทธศตวรรษที่ ๒๒ กลุ่มประติมากรรมเบ็ดเตล็ด ที่ส าคัญคือบานประตูสลักรูปเทวดาทวารบาลนูนสูง สร้างขึ้นราว พุทธศตวรรษที่ ๒๑-๒๒ โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ วัดพระศรีสรรเพชญ ภายในพระราชวังหลวง พระนครศรีอยุธยา สะท้อนถึงความเปลี่ยนแปลงทั้งรูปแบบและคติความเชื่อด้านศาสนาจากช่วงอยุธยาตอนต้น มาสู่สมัยอยุธยา ตอนกลาง สืบต่อถึงอยุธยาตอนปลาย อันเนื่องมาจาก การขยายอ านาจของอยุธยาสู่ความเป็นจักรวรรดิ ครอบคลุมเหนือดินแดนใกล้เคียงอย่างกว้างขวาง เป็นอาณาจักรที่ทรงอ านาจแห่งหนึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียง ใต

คำสำคัญ