การพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนในพื้นที่เขตกันชนของอุทยานแห่งชาติ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้ศึกษาแนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่เขตกันชนของอุทยานแห่งชาติ มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) สำรวจและจัดทำฐานข้อมูลแหล่งท่องเที่ยวของชุมชนที่สามารถเชื่อมโยงกับแหล่งท่องเที่ยวหลักประเภทถ้ำและภูมิประเทศเขาหินปูน 2) ค้นหาอัตลักษณ์ของชุมชนในบริบทของการจัดการหรือการมีส่วนร่วมกับการท่องเที่ยว 3) ศึกษากระบวนการจัดการและรูปแบบกิจกรรมที่ปรากฏในปัจจุบัน และ 4) เสนอแนะแนวทางการพัฒนาและจัดการการท่องเที่ยวเพื่อความยั่งยืนในอนาคต โดยใช้วิธีประเมินสถานภาพด้านต่างๆ ของแหล่งท่องเที่ยวในชุมชน สังเคราะห์ความคิดเห็นของคนในชุมชนจากวิธีการแจกแบบสอบถาม และสัมภาษณ์เชิงลึกผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วนทั้งตัวแทนจากภาครัฐและเอกชน คณะผู้วิจัยได้กำหนดพื้นที่กรณีศึกษาไว้ 3 แห่ง มีผลการศึกษา ดังนี้กรณีศึกษา; ถ้ำผีหัวโต-ถ้ำลอด และพื้นที่เชื่อมโยง ต.อ่าวลึกใต้ อ.อ่าวลึก จ.กระบี่ มีแหล่งท่องเที่ยวที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชน ได้แก่ ถ้ำผีหัวโต ถ้ำลอด ถ้ำมืด น้ำตกธารโบกขรณี และวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวบ้านถ้ำเสือ โดยแหล่งท่องเที่ยวหรือกิจกรรมการท่องเที่ยวในชุมชนยังไม่มีสิ่งดึงดูด และหลากหลายเพียงพอ ต้องเพิ่มเส้นทางการท่องเที่ยวไปยังแหล่งท่องเที่ยวในตำบลอื่นของอำเภออ่าวลึก ส่วนชุมชนในตำบลอ่าวลึกใต้นั้น ควรดึงเอากิจกรรมงานประเพณี อาหารประจำท้องถิ่น หัตถกรรม การแสดงพื้นบ้านและวิถีชุมชนที่เป็นจุดแข็งหรือจุดเด่นของแต่ละชุมชน เข้ามาสอดแทรกกับการท่องเที่ยว โดยแหล่งท่องเที่ยวเดิมนั้น ต้องปรับเปลี่ยนรูปแบบของกิจกรรมให้เป็นที่น่าสนใจมากยิ่งขึ้น โดยต้องเริ่มจากการเปิดโอกาสให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการตัดสินใจ และบริหารจัดการแบบมืออาชีพภายใต้แผนงานการประชาสัมพันธ์ และการตลาดที่มีประสิทธิภาพสอดคล้องกับสังคมยุคดิจิตอลกรณีศึกษา; ถ้ำประกายเพชร-ถ้ำน้ำทะลุ และพื้นที่เชื่อมโยง ต.เขาพัง อ.บ้านตาขุน จ.สุราษฎร์ธานี มีอัตลักษณ์ที่โดดเด่นในเรื่อง ความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ และทัศนียภาพของภูมิประเทศแบบคาสต์ในเขื่อนรัชชประภา การบริหารจัดการเรื่องอัตรากำลัง งบประมาณ กิจกรรมนันทนาการและสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ ได้รับการพัฒนา ปรับปรุงมาอย่างต่อเนื่อง จนมีมาตรฐานการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพในทุกๆด้าน แต่จะมีปัญหาอุปสรรคกับแหล่งท่องเที่ยวเชื่อมโยงอื่นๆภายนอกเขื่อน ซึ่งยังไม่ได้เป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายนัก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บ้านเขาเทพพิทักษ์ ซึ่งมีภูเขารูปหัวใจ ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี คลองแสง และเส้นทางจักรยานเพื่อการท่องเที่ยว เป็นแหล่งท่องเที่ยวหรือกิจกรรมสำคัญที่ควรได้รับการส่งเสริม ผลการวิจัยพบว่า คนส่วนใหญ่ติดใจเรื่องการแบ่งปันผลประโยชน์หรือการกระจายรายได้ กระจายการพัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวกสู่ชุมชน โดยอยากให้เพิ่มเติมกิจกรรมท่องเที่ยวที่สอดแทรกเอกลักษณ์ของชุมชน รวมถึงการทำการตลาดและการเพิ่มประสิทธิภาพการประชาสัมพันธ์กรณีศึกษา; ถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน และพื้นที่เชื่อมโยง ต.โป่งผา อ.แม่สาย จ.เชียงราย แหล่งท่องเที่ยวที่โดดเด่นในตำบลโป่งผาส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน ซึ่งเกี่ยวพันกับระบบนิเวศเขาหินปูนในเทือกนางนอนทั้งหมด แหล่งท่องเที่ยวหรือกิจกรรมการท่องเที่ยวในชุมชนยังไม่มีสิ่งดึงดูด และมีความหลากหลายเพียงพอ ควรเพิ่มเติมกิจกรรมให้มีความหลากหลายให้มากกว่านี้ ได้แก่ กิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงผจญภัย ประเพณี วัฒนธรรม หัตถกรรม และผลิตภัณฑ์ชุมชน โดยใช้แหล่งท่องเที่ยวของถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน(ซึ่งยังขายได้) เป็นแกนกลางในการพัฒนา แล้วขยายผลไปยังแหล่งท่องเที่ยวชุมชนหรือกิจกรรมทางวัฒนธรรมอื่นใดที่มีหรือสามารถจะพัฒนาให้มีได้ ซึ่งอาจจำเป็นต้องขยายเส้นทางการท่องเที่ยวไปยังตำบลอื่นๆของอำเภอแม่สาย โดยต้องเริ่มจากการอบรมสร้างความรู้ความเข้าใจการท่องเที่ยวชุมชนและการให้บริการแบบมืออาชีพ เปิดโอกาสให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการตัดสินใจ และบริหารจัดการภายใต้แผนงานการประชาสัมพันธ์ และการตลาดที่มีประสิทธิภาพสอดคล้องกับสังคมยุคดิจิตอลคำหลัก : การท่องเที่ยวโดยชุมชน แนวทางการพัฒนา ชุมชนอ่าวลึกใต้ ชุมชนเขาพัง ชุมชนโป่งผา