การสร้างเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง ป้องกันภาวะซึมเศร้า

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงวิจัยและพัฒนา (Research and development) มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านติดเตียง ป้องกันภาวะซึมเศร้า มีขั้นตอนการวิจัย 4 ระยะ ได้แก่ 1) ศึกษาสถานการณ์การดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง และภาวะซึมเศร้า ในเทศบาลเมืองชุมเห็ด จังหวัดบุรีรัมย์ กลุ่มเป้าหมายประกอบด้วย ผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้าน จำนวน 19 คน ผู้สูงอายุกลุ่มติดเตียง จำนวน 25 คน ที่มีรายชื่อรับบริการในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโกรกขี้หนู อำเภอเมือง จังหวัดบุรีรัมย์ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลทั่วไปของผู้สูงอายุ แบบคัดกรองภาวะซึมเศร้า 9 ข้อคำถาม (9Q) ของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข และแบบสัมภาษณ์ข้อมูลเกี่ยวกับการดูแลผู้สูงอายุของญาติผู้ดูแล 2) การสร้างเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง ป้องกันภาวะซึมเศร้า กลุ่มเป้าหมายประกอบด้วย ภาคีเครือข่าย บริการชุมชน/ท้องถิ่นจำนวน 17 คน และเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านติดเตียง จำนวน 30 คน ที่ได้จากจิตอาสา และตามบทบาทหน้าที่ การได้มาของข้อมูล ผู้วิจัยใช้วิธีการสนทนากลุ่ม (focus group discussion) เพื่อกำหนดองค์ประกอบเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง 3) พัฒนาศักยภาพเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง ป้องกันภาวะซึมเศร้า กลุ่มเป้าหมายเป็นเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุ จำนวน 30 คน ดำเนินกิจกรรมพัฒนาศักยภาพเครือข่ายโดยใช้กิจกรรมกลุ่มให้ความรู้และการฝึกทักษะ จำนวน 3 ครั้ง และมีการเก็บข้อมูล ความรู้และการปฏิบัติทักษะก่อนและหลังเข้าร่วมกิจกรรม 4) ปฏิบัติการเยี่ยมบ้านและประเมินผลเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย แบบบันทึกการเยี่ยมบ้าน แบบประเมินความพึงพอใจของครอบครัวผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง ต่อเครือข่ายดูแลผู้สูงอายุ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้สถิติพื้นฐาน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis) และ เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของคะแนนความรู้ก่อนและหลังเข้าร่วมกิจกรรมพัฒนาศักยภาพใช้สถิติ t-test ผลการวิจัยพบว่า 1. ผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านติดเตียง ส่วนใหญ่มีภาวะซึมเศร้าระดับน้อยมาก/ไม่มีอาการ ร้อยละ 52.30 มีภาวะซึมเศร้าระดับน้อย ร้อยละ 34.10 และมีภาวะซึมเศร้าระดับปานกลาง ร้อยละ 13.60 ผู้ดูแลส่วนใหญ่มีความต้องการให้มีเครือข่ายดูแลผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านติดเตียง เพื่อป้องกันปัญหาสุขภาพจิต ร้อยละ 72.70 2. องค์ประกอบเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง ป้องกันภาวะซึมเศร้า ในชุมชนประกอบด้วย 1) เครือข่ายดูแลหลัก ประกอบด้วย เจ้าหน้าที่พยาบาลโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และจิตอาสา 2) เครือข่ายสนับสนุน ประกอบด้วย องค์กรส่วนท้องถิ่น และผู้นำหมู่บ้าน 3. ผลพัฒนาศักยภาพเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง พบว่า เครือข่ายดูแลผู้สูงอายุมีความรู้ ทักษะการปฏิบัติงานในการเยี่ยมบ้าน และการใช้ชุดกิจกรรมต้านเศร้า 5 กิจกรรม ได้แก่ 1) การประเมินภาวะซึมเศร้า 2) การนวดผ่อนคลาย 3) สมาธิบำบัด 4) การสนทนาเพื่อการบำบัด และ 5) ดนตรีหมอลำบำบัด เพิ่มขึ้นกว่าก่อนอบรม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P < 0.001) และกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่สามารถฝึกปฏิบัติทักษะการดูแลผู้สูงอายุผ่านในครั้งที่ 2 ได้ร้อยละ 100 4. ผลการปฏิบัติการเยี่ยมบ้านและประเมินผล พบว่า ผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านติดเตียงจำนวน 44 ราย ได้รับการเยี่ยมบ้านและติดตามผลครบร้อยละ 100 ประเมินภาวะซึมเศร้าโดยใช้แบบประเมิน 9 Q พบว่า ร้อยละ 100 ไม่มีอาการแสดงของภาวะซึมเศร้า และความพึงพอใจของครอบครัวผู้สูงอายุต่อการรับบริการจากเครือข่ายดูแลผู้สูงอายุป้องกันภาวะซึมเศร้าโดยรวมอยู่ในระดับมาก ( = 4.36, S.D = .57) คำสำคัญ : การสร้างเครือข่าย, ผู้ดูแล, ผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง, ภาวะซึมเศร้า

คำสำคัญ