โครงการพัฒนาศูนย์ความเป็นเลิศเพื่อฝึกอบรมและพัฒนาบุคลากรระดับสูงด้านชีวสารสนเทศสำหรับศูนย์การแพทย์จีโนมิกส์ ประเทศไทย

บทคัดย่อ

อุตสาหกรรมการแพทย์ครบวงจร (Medical Hub Industry) เป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมเป้าหมาย ภายใต้นโยบาย Thailand 4.0 เป็นอุตสาหกรรมใหม่ต่อยอดจากธุรกิจการรักษาพยาบาล และการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพที่ประเทศไทยมีฐานเดิมที่แข็งแรง ระบบสาธารณสุขของประเทศไทยนับจากนี้ จะเกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จากการลงทุนด้านเทคโนโลยีจีโนมิกส์ (Genomics) การรักษาอย่างเฉพาะเจาะจงที่เรียกว่า precision medicine หรือ genomic medicine จึงเป็นเรื่องของการค้นหากลุ่มยีน หรือพันธุกรรมของเซลล์สิ่งมีชีวิตที่สัมพันธ์กับการเกิดโรคและการรักษา ซึ่งนำมาสู่การบริการทางการแพทย์ครบวงจร เช่น บริการถอดรหัสพันธุกรรมทั้งจีโนม (Whole Genome Sequencing) บริการตรวจทดสอบทางพันธุกรรม (Genetic Testing) การรักษาพยาบาลในระดับยีน รวมถึงบริการจัดการข้อมูล วิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ เป็นต้น ซึ่งในที่สุดจะก่อให้เกิดการลงทุนผลิตยาและอุปกรณ์ทางการแพทย์จากภาคเอกชนตามมา โดยดำเนินการตามแผนปฏิบัติการบูรณาการจีโนมิกส์ ประเทศไทย พ.ศ. 2563 – 2567 ที่คณะรัฐมนตรี (ครม.) เห็นชอบไปเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2562 ที่ผ่านมา พ่วงด้วยเป้าหมายให้ไทยเป็นผู้นำการแพทย์จีโนมิกส์ของอาเซียนภายใน 5 ปี สำหรับกระบวนการดำเนินการภายใต้โครงการจีโนมิกส์ ประเทศไทย ประกอบด้วยการดำเนินงาน 5 ส่วนหลักได้แก่(1) หน่วยบริการระดับโรงพยาบาลโรงเรียนแพทย์ และโรงพยาบาลที่รวบรวมคนไข้เข้าสู่โครงการวิจัย (2) ศูนย์ทรัพยากรชีวภาพแห่งชาติ เป็นหน่วยงานกลางทำหน้าที่บริหารจัดการ สกัดตัวอย่างและควบคุมคุณภาพสารพันธุกรรม (3) ศูนย์บริการทางการแพทย์จีโนมิกส์ ทำหน้าที่ถอดรหัสพันธุกรรมทั้งจีโนมในประชากรไทย (4) ศูนย์ไบโอแบงค์ ทำหน้าที่จัดเก็บข้อมูลและดูแลระบบต่างๆ และ (5) ศูนย์บริการจัดการข้อมูลและการประมวลผล เพื่อให้ข้อมูลอยู่ในรูปแบบที่พร้อมต่อการแปลผล ทำให้วินิจฉัยและเลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสม กิจกรรมเหล่านี้ล้วนต้องการความสามารถของบุคลากรทางชีวสารสนเทศที่จะสร้างโปรแกรมเพื่อมาประมวลผลบนระบบคอมพิวเตอร์สมรรถนะสูงสำหรับประกอบการรักษาที่แม่นยำ ข้อมูลจากแผนพัฒนาโครงการจีโนมิกส์ ประเทศไทยพบว่าจุดอ่อน (Weakness) ของการดำเนินงานด้านการแพทย์จีโนมิกส์ในประเทศไทยคือบุคลากรด้านพันธุศาสตร์ทางการแพทย์ ด้านชีวสารสนเทศ (Bioinformatics) ประกอบกับความรู้ความเข้าใจในเรื่องการแพทย์แบบจีโนมิกส์ในบุคลากรทางการแพทย์และประชาชนส่วนใหญ่ยังมีน้อย เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมสำหรับประเทศไทยที่จะศึกษาและนำข้อมูลพันธุกรรมมนุษย์มาประยุกต์ใช้ในด้านต่างๆ รวมถึงการแพทย์แบบจีโนมิกส์ จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องเตรียมพัฒนากำลังคนอย่างเร่งด่วนเพื่อตอบรับกับแผนดำเนินการในส่วนที่ 3 4 และ 5 โครงการพัฒนาศูนย์ความเป็นเลิศเพื่อฝึกอบรมและพัฒนาบุคลากรระดับสูงด้านชีวสารสนเทศสำหรับศูนย์การแพทย์จีโนมิกส์ ประเทศไทยจึงเป็นโครงการที่เตรียมความพร้อมบุคลากรพิเศษที่มีความเข้าใจทั้งด้านของการคำนวณและความเข้าใจเชิงพันธุศาสตร์ที่เรียกว่านักชีวสารสนเทศ (Bioinformatician) มาช่วยในการวิเคราะห์ และการตั้งหลักสูตรที่มีการเรียนการสอนที่เชื่อมกันนั้นจำเป็นที่จะต้องมีความต้องการด้านวิชาชีพที่รองรับก่อน ในโอกาสที่มหาวิทยาลัยบูรพาซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยที่มีคณะและผู้เชี่ยวชาญทั้งในด้านวิทยาการคอมพิวเตอร์ วิศวกรคอมพิวเตอร์และวิทยาศาสตร์ชีววิทยาในสิ่งมีชีวิตต่างๆและวิทยาศาสตร์การแพทย์ ได้เป็นส่วนหนึ่งในการดำเนินแผนภายใต้โครงการจีโนมิกส์ ประเทศไทย ร่วมกับสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ซึ่งทีมวิจัยของ สวทช. นั้นได้รับความไว้วางใจให้เข้ามาดูแลข้อมูลระดับจีโนมของคนไทย ทีมชีวสารสนเทศของ สวทช. สามารถเป็นแกนกลางเพื่อเสริมสร้างความชำนาญด้านการวิเคราะห์และบริหารจัดการข้อมูลผ่านคอร์สอบรมระยะสั้น หรือร่วมมือกันสร้างเป็นทีมแกนของการผลักดันการแบ่งปัน/การประมวลผลข้อมูลระดับประเทศ (national core Bioinformatic team) โดยทีมดังกล่าวสามารถกระจายอยู่ตามหน่วยงานการวิจัยและการให้บริการการแพทย์แบบจีโนมิกส์ได้ เป็นการเพิ่มกลุ่มนักชีวสารสนเทศที่สามารถอบรมและสอนการใช้เครื่องมือให้กับบุคลากร ซึ่งจะเป็นกลุ่มที่จะเข้ามาช่วยในธุรกิจและงานวิจัยร่วมกับบุคลากรทางการแพทย์ด้านอื่นๆต่อไปในอนาคต

ระดับความพร้อมของโครงการ