แนวทางการพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุในชุมชน โดยความร่วมมือของภาคีเครือข่าย

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัย เรื่อง แนวทางการพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุในชุมชน โดยความร่วมมือของภาคีเครือข่าย มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์แนวทางการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายผู้สูงอายุในชุมชน โดยความร่วมมือของภาคีเครือข่าย การพัฒนาศักยภาพกลไกเครือข่ายผู้สูงอายุและเครือข่ายแวดล้อมผู้สูงอายุ และเพื่อจัดทำเป็นข้อเสนอแนวทางการพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุในชุมชน ขยายผลสู่พื้นที่อื่นๆดำเนินการในพื้นที่ เทศบาลตำบลท่าเสา อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยการสุ่มตัวอย่าง แบบเจาะจง (Purposive Sampling) จากผลการขับเคลื่อนงานของเครือข่ายผู้สูงอายุและมีผู้นำเครือข่ายที่เข้มแข็งและมีผลการดำเนินงานร่วมกับหน่วยงานกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ที่มุ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายผู้สูงอายุ ให้เป็นต้นแบบในการพัฒนาสู่พื้นที่ตำบลอื่นๆ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods) ระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) โดยการใช้แบบสอบถามเก็บตัวอย่างผู้สูงอายุ ในพื้นที่เทศบาลตำบลท่าเสา อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ พื้นที่ 10 หมู่บ้าน จำนวน 320 คน และการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ (Work Shop) การสนทนากลุ่ม (Focus Group) และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview)ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง จำนวน 210 คน เพศชาย 110 คน ส่วนใหญ่มีอายุ 60 – 69 ปี และมีสถานะอยู่ร่วมกับครอบครัวเป็นส่วนใหญ่ คิดเป็น ร้อยละ 87.8 และมีที่อยู่อาศัยเป็นของตนเอง ด้านการศึกษา ส่วนใหญ่ ร้อยละ 60.9 จบการศึกษาระดับประถมศึกษา ด้านรายได้กับรายจ่าย พบว่า ส่วนใหญ่ร้อยละ 81.2 มีรายได้ไม่เพียงพอกับรายจ่าย ในส่วนของการมีส่วนร่วมทำกิจกรรมในชุมชน พบว่า ส่วนใหญ่ร้อยละ 79.4 มีส่วนร่วมทำกิจกรรมของชุมชน ผลการวิจัยเชิงคุณภาพ การวิเคราะห์แนวทางการพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุในชุมชน ที่เหมาะสมตรงตามความต้องการของผู้สูงอายุ โดยใช้กิจกรรมเป็นตัวขับเคลื่อนงาน ใน 4 มิติ พบว่า ด้านสุขภาพ ควรส่งเสริมศักยภาพอย่างเป็นระบบให้แก่ผู้สูงอายุเพื่อให้มีสุขภาพกาย สุขภาพใจที่ดี กลุ่มวัย มีความรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย อารมณ์ และสติปัญญา ให้เกิดการเรียนรู้ การดูแลตนเองและครอบครัว ให้ปลอดภัยห่างไกลโรค และทุกกิจกรรมต้องมีความต่อเนื่องและเข้ากับบริบทของชุมชนได้ดี ในภาวะการณ์แพร่ระบาดของเชื้อโควิด 19 ผู้สูงอายุต้องมีความระมัดระวังอย่างเข้มงวด ควรมีการจัดตั้งศูนย์ส่งเสริมสุขภาพครบวงจร (Day Care) ด้านสังคม ส่งเสริมให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การถ่ายทอดประสบการณ์ ผ่านกิจกรรมในโรงเรียนผู้สูงอายุ เช่น การจัดกิจกรรมพัฒนากายใจคนสามวัยในชุมชน การส่งเสริมกิจกรรมการรวมกลุ่มผู้สูงอายุเพื่อสร้างอาชีพและรายได้ ซึ่งทุกกิจกรรมต้องมีความต่อเนื่อง การออกพบเยี่ยมบ้านผู้สูงอายุ กลุ่มติดบ้าน และติดเตียง โดยผู้เกี่ยวข้อง เช่น ชมรมผู้สูงอายุ อาสาสมัคร ผู้นำชุมชน การเป็นผู้นำเข้าร่วมจัดกิจกรรมทางศาสนาของชุมชน จัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรม/จริยธรรมอย่างต่อเนื่องให้แก่ผู้สูงอายุและบุคคลในครอบครัวด้านสิ่งแวดล้อม จัดให้มีสถานที่กลางดูแลผู้สูงอายุในชุมชน (Day Care) จัดให้มีสวนสุขภาพ หรือสถานที่ออกกำลังกายของผู้สูงอายุ และคนในชุมชนที่เหมาะสมและปลอดภัย ส่งเสริมการปลูกผักสวนครัวรั้วกินได้ในครัวเรือน ส่งเสริมให้มีการคัดแยก ขยะ ทุกหมู่บ้าน จัดให้มีธนาคารน้ำทุกหมู่บ้าน กล่าวโดยสรุป จากผลการพัฒนาศักยภาพใน 4 มิติ พบว่า การพัฒนาในมิติสุขภาพ เป็นสิ่งจำเป็นที่สุดสำหรับผู้สูงอายุ ซึ่งผู้เสนอในเวทีต่างให้ข้อสะท้อนว่า มีความจำเป็นอย่างยิ่งต้องมีการ B พัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทั้งด้านการหนุนเสริมความรู้ เสริมทักษะในการดูแลสุขภาพ เนื่องจากเห็นว่าปัญหาสุขภาพของผู้สูงอายุจะส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตของผู้สูงอายุ กลไกหลักในการขับเคลื่อนงานในระดับพื้นที่ได้แก่ เทศบาลตำบลท่าเสา โรงเรียนผู้สูงอายุ ชมรมผู้สูงอายุ และศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ จากผลการวิจัยดังกล่าว คณะผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายให้กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ สนับสนุนให้ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุในระดับพื้นที่ เป็นศูนย์บริการแบบเบ็ดเสร็จ ครบวงจร และมีกลไกการบริหารจัดการที่ชัดเจน และมีงบประมาณ ที่เพียงพอสำหรับการจัดกิจกรรมหนุนเสริมการทำงานของผู้สูงอายุในชุมชน และควรกำหนดนโยบายการขับเคลื่อนงานให้แก่กลไกการทำงานด้านผู้สูงอายุ ให้สอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาศักยภาพ ของผู้สูงอายุในชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรสนับสนุนการขับเคลื่อนงานด้านผู้สูงอายุผ่านกลไกการทำงานในระดับพื้นที่ เพื่อให้ตรงตามความต้องการของผู้สูงอายุในชุมชนและภาคีเครือข่ายข้อเสนอแนะระดับปฏิบัติการต่อหน่วยงานภาครัฐและภาคีเครือข่าย ควรจัดทำแผนบูรณา เพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อนงานผู้สูงอายุในชุมชนให้ชัดเจน นำไปปฏิบัติได้การจัดกิจกรรมเพื่อพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุ ควรกำหนดประเด็นให้ตรงตามความต้องการของผู้สูงอายุ และมีการติดตามประเมินผลอย่างเป็นระบบ ควรมีเวทีสำหรับแสดงความคิดเห็นและแลกเปลี่ยนเรียนรู้เกี่ยวกับการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุ และแลกเปลี่ยนภูมิปัญญาเพื่อให้เห็นคุณค่าในตนเองของผู้สูงอายุข้อเสนอแนะสำหรับการนำไปใช้ประโยชน์ การจัดกิจกรรมกับผู้สูงอายุ ควรเกิดจากการวิเคราะห์ประเด็นปัญหาและความต้องการของผู้สูงอายุ และสอดรับกับสถานการณ์ปัจจุบัน การสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการทำงานด้านผู้สูงอายุ ควรดำเนินการในรูปแบบคณะทำงาน มีแผนงาน ที่ชัดเจนปฏิบัติได้จริง และควรสนับสนุนกลไกการทำงานระดับพื้นที่อย่างต่อเนื่อง เช่น เครือข่าย อสม. และผู้ดูแลผู้สูงอายุ (Care Giver) และสนับสนุนให้มีการจัดเวทีคืนข้อมูลสู่ชุมชน รวมทั้งจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อนำข่าวสารสำคัญมาเผยแพร่แก่ชุมชน

คำสำคัญ