กลยุทธ์การจัดการชุมชนเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ ในบริบทพหุวัฒนธรรมภาคใต้

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่อง กลยุทธ์การจัดการชุมชนเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ในบริบทพหุวัฒนธรรมภาคใต้ เป็นการศึกษาสภาพปัญหาและปัจจัยความต้องการที่เกี่ยวข้องกับการจัดการชุมชนของกลุ่มชาติพันธุ์ในบริบทพหุวัฒนธรรมภาคใต้ เพื่อส่งเสริมให้กลุ่มชาติพันธุ์มีคุณภาพชีวิตที่ดีทั้งทางร่างกายและจิตใจและเพื่อนำเสนอกลยุทธ์การจัดการชุมชน และพัฒนาระบบกลไกในการคุ้มครองดูแลกลุ่มชาติพันธุ์อย่างยั่งยืน โดยมีการดำเนินการวิจัยแบบผสม ประกอบด้วยการวิจัยเชิงปริมาณและการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การเก็บข้อมูลวิจัยเชิงปริมาณจากแบบสอบถามและการวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสนทนากลุ่ม ผลการศึกษาพบว่า สภาพปัญหาและความต้องการที่เกี่ยวข้องกับการจัดการชุมชนของกลุ่มชาติพันธุ์ในบริบทพหุวัฒนธรรมภาคใต้ในด้านต่างๆ ด้านเศรษฐกิจของครัวเรือน พบว่า ส่วนใหญ่มีอาชีพมั่นคงและสามารถดูแลครอบครัวได้มีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับปานกลาง รองลงมาคือ มีรายได้เพียงพอต่อการดำรงชีพมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับน้อย นอกจากนี้พบว่า มีหนี้ในระบบและสามารถชำระหนี้ได้ตามแผนการชำระหนี้มีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับน้อย และด้านความสามารถในการวางแผนจัดการหนี้สินได้อย่างมีประสิทธิภาพมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับน้อย เช่นเดียวกับด้านการจัดการรายได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีเงินออมครัวเรือนมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับน้อยแสดงให้เห็นถึงคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธ์ชาวเลที่พบว่าส่วนใหญ่ไม่ได้ประกอบอาชีพแต่อย่างใด เนื่องจากขาดการส่งเสริมด้านการพัฒนาอาชีพและความรู้ในการประยุกต์ความรู้เพื่อสร้างรายได้และอาชีพให้เกิดความมั่นคงต่อคุณภาพชีวิตจากหน่วยงานรัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ด้านสังคมพบว่า คนในชุมชนยังมีการช่วยเหลือกันเมื่อผู้ใดได้รับความลำบากหรือเมื่อเกิดความต้องการความช่วยเหลือในชุมชน รองลงมา คือ ชุมชนมีผู้นำและสมาชิกในชุมชนที่ร่วมกันขับเคลื่อนให้เกิดการพัฒนาชุมชนในทุกมิติ ด้านวัฒนธรรมพบว่า ในชุมชนยังมีผู้รู้เกี่ยวกับภูมิปัญญาชาวเลและสามารถถ่ายทอดภูมิปัญญานั้นสู่ลูกหลานอยู่ในระดับมาก เช่นเดียวกับการมีแนวปฏิบัติและยึดถือประเพณี/วัฒนธรรมวิถีชาวเลให้ยังคงอยู่และสืบทอดต่อไป แสดงให้เห็นถึงความผูกพันของสายใยจากบรรพบุรุษสู่ลูกหลานที่ยังคงสืบสานวัฒนธรรมและวิถีชีวิตจากรุ่นสู่รุ่น ทั้งยังพบว่า ยังมีผู้รู้เกี่ยวกับภูมิปัญญาชาวเลและสามารถเป็นผู้มีความรู้ในด้านนั้นๆ อย่างแท้จริง และการถือปฏิบัติตามประเพณีและวัฒนธรรมชาวเลมิได้ลดน้อยลงแต่อย่างใด ด้านที่อยู่อาศัยมีที่ตั้งอยู่ในระยะที่มีบริการสาธารณูปการของรัฐ และมีบริการสาธารณูปโภคของรัฐด้านโครงสร้างพื้นฐานเข้าถึง มีความไม่มั่นคงทางที่อยู่อาศัย โดยเฉพาะในเรื่องของเอกสารสิทธิ์ที่ดิน ที่กลุ่มชาวเลนั้นไม่ได้มีไว้ครอบครองตามกฎหมาย แต่กลับไปอยู่ในกลุ่มของเอกชนที่อ้างสิทธิ์เหนือที่ดินของชาวเล จนเกิดการขับไล่ออกจากพื้นที่ ทั้งนี้ยังรวมไปถึงสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และประกอบพิธีกรรมที่กำลังค่อย ๆ ถูกกลืนหายไป ความไม่มั่นคงดังกล่าวนี้ยังส่งผลต่อการทำมาหากิน ที่ได้เกิดนโยบายพัฒนาการท่องเที่ยวในแถบชายฝั่งอันดามัน ที่ส่งผลกระทบต่อวิถีการทำมาหากินของชาวเล ทำให้ชาวเลไม่มีสิทธิในการเข้าไปทำมาหากินในที่ทำกินดั้งเดิมที่เคยหากินกันมาแต่รุ่นบรรพบุรุษอีกด้วย ด้านวิถีชีวิต พบว่า ผลการศึกษาด้านดังกล่าวนี้มีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับปานกลาง ทั้งการได้รับสิทธิ์ถูกต้องครบถ้วนในการรับบริการด้านสาธารณสุขของภาครัฐ ปรากฏให้เห็นว่าคุณภาพชีวิตขั้นพื้นฐานของประชากรคือด้านสาธารณสุขและการศึกษา ซึ่งชาวเลยังไม่ได้รับสิทธิ์ดังกล่าวเท่าที่ควรและยังมีการเข้าถึงสิทธิ์ดังกล่าวจากหน่วยงานของรัฐได้เพียงระดับปานกลางเท่านั้น เห็นได้ชัดว่าชาวเลยังไม่ได้รับสิทธิ์และสวัสดิการอันพึงได้รับเสมือนประชากรไทยคนอื่น ทั้งยังมีข้อจำกัดอีกหลากหลายด้านนักที่เป็นพลังลบให้ชาวเลยังมีคุณภาพชีวิตแตกต่างจากคนกลุ่มอื่น ด้านการส่งเสริมให้กลุ่มชาติพันธุ์มีคุณภาพชีวิตที่ดีทั้งทางร่างกายและจิตใจ พบว่า การส่งเสริมให้กลุ่มชาติพันธุ์มีคุณภาพชีวิตที่ดีทั้งทางร่างกายและจิตใจ ภาครัฐ เอกชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จะต้องทำงานแบบบูรณาการในการที่จะพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเล สิทธิการสร้างความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย ปัญหาที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัย การจัดการพื้นที่ดินทำกินที่อยู่อาศัยในพื้นที่ของรัฐ ด้วยการจัดทำโฉนดชุมชนเพื่อเป็นเขตสังคมและวัฒนธรรมพิเศษสำหรับกลุ่ม สิทธิการประกอบอาชีพประมง ภาครัฐเข้ามาจัดการและแก้ไขปัญหาเรื่องที่จอดเรือและการทำประมงชายฝั่ง ที่ชาวเลไม่สามารถมีสิทธิ์ในการจัดการได้ และประเด็นเรื่องการทำประมงในเขตอุทยานแห่งชาติ การส่งเสริมเครือข่ายชาวเล แนวทางในการส่งเสริมเครือข่ายชาวเล ภาครัฐควรมีมาตรการในการจัดสรรงบประมาณเพื่อส่งเสริมการทำงานของเครือข่ายชาวเล ให้เกิดขึ้นเป็นรูปธรรม เพื่อสนับสนุนการสร้างความร่วมมือ เครือข่ายชาวเล การส่งเสริมภาษาและวัฒนธรรม การส่งเสริมด้านภาษาและวัฒนธรรมท้องถิ่นของชาวเลและสนับสนุนงบประมาณจัดกิจกรรมต่อเนื่อง รัฐต้องส่งเสริมและฟื้นฟูวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเลเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ดั้งเดิม ที่มีความเปราะบาง ที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาประเทศไทยที่ไม่สอดคล้องกับวิถีวิกับกลุ่มชาวเล การช่วยเหลือด้านสาธารณสุข รัฐจำเป็นต้องช่วยเหลือด้านสาธารณสุขเพื่อฟื้นฟูสำหรับผู้ได้รับผลกระทบจากการประกอบอาชีพ การส่งเสริมด้านการศึกษาภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ต้องรีบดำเนินการส่งเสริมด้านการศึกษาแก่เด็กและสนับสนุนทุนการศึกษาอย่างต่อเนื่อง พร้อมกับจัดตั้งการศึกษาพิเศษ/หลักสูตรท้องถิ่นที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตชุมชน เนื่องจากเด็กชาวเลออกจากโรงเรียนก่อนจบการศึกษาภาคบังคับการส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตตาม พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ แนวทางการส่งสริม หลักการคุ้มครองสิทธิทางวัฒนธรรม หลักการส่งเสริมศักยภาพกลุ่มชาติพันธุ์ และหลักการสร้างความเสมอภาคบนความหลากหลายทางวัฒนธรรม เพื่อหาแนวทางการพัฒนาที่สอดคล้องกับบริบทวิถีชีวิต ด้านกลยุทธ์การจัดการชุมชน และพัฒนาระบบกลไกในการคุ้มครองดูแลกลุ่มชาติพันธุ์อย่างยั่งยืนในอนาคต พบว่า ผู้นำชุมชน ที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ เป็นผู้ที่มีบทบาทในการทำงานเพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาและการดำรงไว้ซึ่งอัตลักษณ์ความเป็นตัวตนของชาวเล เพื่อนำพาชุมชนชาวเลไปสู่การสร้างความเท่าเที่ยมกันในการอยู่ร่วมกันของผู้คนในสังคม การสร้างความมั่นคงในที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัยเสนอให้ภาครัฐกันแนวเขตที่ดินที่อยู่อาศัย ที่ทำกิน และเขตหากินในทะเลออกจากการประกาศเขตอนุรักษ์ การทําความเข้าใจกับรูปแบบการดํารงชีวิตของชาวเล มีความสําคัญต่อการลดความเหลื่อมล้ำในการพัฒนา ทําความเข้าใจกับรูปแบบการดํารงชีวิตของชนเผ่าพื้นเมืองชาวเล ที่ผูกพันอยู่กับทรัพยากร มีความสําคัญต่อการลดความเหลื่อมล้ำในการพัฒนา การเข้าถึงทรัพยากร รัฐต้องจัดการพื้นที่ให้ชาวเลสามารถเข้าถึงทรัพยากรเพื่อการดำรงชีวิต การประกอบอาชีพประมงและเกษตรกรรม ให้ชาวเลสามารถเข้าถึงทรัพยากรของชุมชน เพื่อให้เกิดการจัดการอย่างยั่งยืน การจัดการการเข้าถึงสิทธิต่างๆของชาวเล รัฐควรรื้อฟื้นจัดตั้ง กองกิจการชาติพันธุ์ ขึ้นมาใหม่ เพื่อเป็นหน่วยงานที่ดูแลพี่น้องกลุ่มชาติพันธุ์โดยตรง แนวคิดเขตวัฒนธรรมพิเศษ ส่งเสริมให้กลุ่มชาติพันธุ์ที่มี ลักษณะวัฒนธรรมจําเพาะ มีลักษณะเป็นชุมชนพื้นเมืองที่มีคุณค่า มี ความผูกพันในที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติ ได้รับความคุ้มครองสิทธิ ส่งเสริมให้มีทางเลือกที่จะดํารงวิถีที่คล้ายคลึงกับของเดิม

คำสำคัญ