อัตลักษณ์และสุนทรียภาพของศิลปกรรมไท-ยวน สู่การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ระลึกทางวัฒนธรรม
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่อง อัตลักษณ์และสุนทรียภาพของศิลปกรรมไท-ยวน สู่การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ระลึกทางวัฒนธรรม เป็นการศึกษาแบบผสมผสานวิธีการวิจัย (Mixed Methods) เป็นการวิจัยทั้งเชิงคุณภาพและการวิจัยเชิงปริมาณเข้าด้วยกัน โดยมีสนามการวิจัย คือ หอวัฒนธรรมพื้นบ้านไท-ยวน จังหวัดสระบุรีและวัดที่ปรากฎงานศิลปกรรมไท-ยวน จังหวัดสระบุรี จำนวน 4 วัดมีวัตถุประสงค์ 3 ข้อ คือ 1) เพื่อศึกษาความเป็นมาของงานศิลปกรรมไท-ยวน จังหวัดสระบุรี 2) เพื่อศึกษาอัตลักษณ์และสุนทรียภาพของศิลปกรรมไท-ยวน จังหวัดสระบุรี 3) เพื่อออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ระลึกทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ไท-ยวน จังหวัดสระบุรี ซึ่งเป็นการวิจัยทางเอกสารและการวิจัยพื้นที่ภาคสนาม เพื่อรวบรวมข้อมูล นำมาสรุปผลข้อมูล การวิเคราะห์ผล การสังเคราะห์ผล สู่การออกแบบผลิตภัณฑ์ การสร้างต้นแบบของผลิตภัณฑ์และการประเมินผลรูปแบบใหม่ของผลิตภัณฑ์ที่ระลึกทางวัฒนธรรม ผลการวิจัย สามารถสรุปได้ 3 หัวข้อใหญ่ ๆ ดังนี้1. ความเป็นมาของงานศิลปกรรมไท-ยวน จังหวัดสระบุรี พบว่า ปรากฎในสมัยรัชกาลที่ 3 ถึงรัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ งานศิลปกรรมไท-ยวน จังหวัดสระบุรี ปรากฎพบในงานจิตรกรรมฝาผนังของวัดทั้ง 4 คือ วัดสมุหประดิษฐาราม วัดเขาแก้ววรวิหาร วัดหนองโนเหนือ วัดหนองยาวสูง มีเนื้อหาเรื่องราวที่เกี่ยวกับประเพณี วัฒนธรรม วิถีชีวิต ความเป็นอยู่ของผู้คนในชุมชนท้องถิ่นของชาวไท-ยวนที่อาศัยอยู่ร่วมกัน ผลงานจึงมีความหลากหลายทั้งศิลปะจีน ศิลปะล้านนา ศิลปะมอญ ศิลปะตะวันตกที่ถูกผสมผสานเข้าด้วยกัน จึงไม่ใช่งานศิลปกรรมไท-ยวนที่แท้จริงนัก เป็นเพียงการสร้างงานศิลปกรรมในบริบทพื้นที่อาศัย ช่างผู้สร้างงานเป็นช่างท้องถิ่นที่ได้เข้ามาเรียนหรือเห็นงานจิตรกรรมในกรุงเทพฯ แล้วนำกลับไปสร้างงานต่อ รวมทั้งช่างจากเมืองหลวง คือ กรุงเทพฯและงานศิลปหัตถกรรมพื้นบ้าน เป็นงานประเภทสิ่งทอ (ผ้าทอพื้นเมือง) ของชาวไท-ยวน จังหวัดสระบุรีที่ทอไว้ใช้ในพิธีการสำคัญและการดำรงชีวิตประจำวันเป็นส่วนใหญ่ส่วนงานสถาปัตยกรรมที่ปรากฎไม่ค่อยมีความชัดเจนในรายละเอียดของเนื้อหาเรื่องราว และงานประติมากรรมที่ ไม่พบ การสร้างงานศิลปกรรม2. อัตลักษณ์และสุนทรียภาพของศิลปกรรมไท-ยวน จังหวัดสระบุรี พบว่า เป็นคุณลักษณะเฉพาะตัวที่เป็นตัวบ่งชี้ลักษณะเฉพาะของชาติพันธุ์ไท-ยวน จังหวัดสระบุรี เกิดจากรูปแบบ ลวดลายสีสัน วัสดุ กระบวนการผลิต และคติความเชื่อ เป็นอัตลักษณ์ที่ได้จากโครงสร้างผ้าซิ่น คือ ผ้าซิ่นไกที่สอดคล้องและเชื่อมโยงปรากฎในงานจิตรกรรมฝาผนังของชาวไท-ยวน จังหวัดสระบุรี เป็นรูปแบบลักษณะของผ้าทอที่ปรากฎในพื้นที่ท้องถิ่นชาวไท-ยวน จังหวัดสระบุรี เป็นผ้าฝ้าย ที่มีสีเรียบ ๆ และ มีลวดลายง่าย ๆ วางลายตามแนวขวางพาดกับตัวซิ่นบนผ้าพื้นสีต่าง ๆ สีหลักเป็นสีพื้น คือ สีน้ำเงินและมีสีร่วมอื่น ๆ คือ สีแดง สีขาว สีเขียว สีเหลือง มีการทำลายบนผ้าเล็ก ๆ คล้ายเป็นไส้ลายบนลายแนวขวาง การทอผ้า ถือเป็นหน้าที่สำคัญของหญิงสาวชาวไท-ยวนที่ปฎิบัติสืบต่อกันมาส่วนสุนทรียภาพของศิลปกรรมไท-ยวน เป็นการนำคุณค่าทางเนื้อหาของสังคม วัฒนธรรม และวิถีชีวิต มานำเสนอ เล่าเรื่องราว ความเป็นมาของชาวไท-ยวน จังหวัดสระบุรี และคุณค่าทางรูปทรง ที่เกิดจากความงามตามหลักการองค์ประกอบศิลปะ คือ 1) ทัศนธาตุ ได้แก่ เส้น สี รูปร่าง-รูปทรง ลักษณะพื้นผิว น้ำหนักอ่อนแก่ และ 2) หลักการทางศิลปะ ได้แก่ จุดเด่น การเน้น สัดส่วน ความสมดุล การขัดกันและเอกภาพ3. การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ระลึกทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ไท-ยวน จังหวัดสระบุรี พบว่าจากความต้องการของกลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ มีความสนใจผลิตภัณฑ์ที่ระลึกทางวัฒนธรรมจากการเข้ามาท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เพื่อนำกลับเป็นของฝาก ของที่ระลึกให้ครอบครัว เพื่อนฝูงเป็นประเภทของตกแต่ง (ของประดับตกแต่งร่างกาย) ที่สามารถใช้ร่วมกันกับเสื้อผ้า เครื่องแต่งกายแบบท้องถิ่นได้ อาทิ กระเป๋า, รองเท้า, หมวก และสิ่งประดับต่าง ๆ ผลิตภัณฑ์ที่ได้จะเน้นคุณค่าทางประโยชน์ใช้สอย เป็นหลัก ผสมผสานกลิ่นอายทางวัฒนธรรมไท-ยวนและมีความงามควบคู่กันไป รูปแบบผลิตภัณฑ์ ที่มีความร่วมสมัยกับยุคสมัยปัจจุบัน สามารถสวมใส่และใช้งานได้ในหลาย ๆ โอกาส และในภาพรวมของการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ระลึกทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ไท-ยวน จังหวัดสระบุรีนี้ พบว่า มีค่าเฉลี่ย คือ = 4.42 มีความพึงพอใจต่อผลงานการออกแบบอยู่ในระดับที่มาก