การพัฒนาการมีส่วนร่วมของชุมชนในการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่รับน้ำโครงการส่งน้ำ และบำรุงรักษาแม่แฝก-แม่งัด (ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 2)

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ได้ศึกษาการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน ของฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 2 โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแม่แฝก-แม่งัด อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) เพื่อศึกษาการมีส่วนร่วมและปัจจัยที่มีผลต่อการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน 2) เพื่อการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน โดยการใช้กระบวนการสร้างความเข้มแข็งให้กับองค์กรผู้ใช้น้ำชลประทาน 3) เพื่อเสนอรูปแบบของการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน และ 4) เพื่อศึกษาปัญหา อุปสรรค และแนวทางแก้ไขการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน ประชากรที่ใช้ในการศึกษาประกอบด้วย องค์กรผู้ใช้น้ำชลประทานของฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 2 โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแม่แฝก-แม่งัด อำเภอสันทราย จังเชียงใหม่ จำนวน 1,360 8คน ขนาดกลุ่มตัวอย่างมีจำนวน 309 คน ใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างของเจ้าหน้าที่ชลประทาน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานราชการและนักวิชาการ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล คือ แบบสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่มย่อย(focus group discussion) เทคนิค A-I-C( Appreciation Influence Control) วิธีการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม(Participation Action Research: PAR) การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์การถดถอยพหุแบบเชิงชั้น และการจัดหมวดหมู่เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่า องค์กรผู้ใช้น้ำชลประทานส่วนใหญ่เป็นเพศชาย อายุเฉลี่ย 52.39 ปี มีสถานภาพสมรส/อยู่ด้วยกัน ร้อยละ 81.23 จบการศึกษาระดับประถมศึกษา (ป.1-ป.6) ร้อยละ 82.20 จำนวนสมาชิกในครอบครัวเฉลี่ย 3.35 คน ร้อยละ 60.60 มีอาชีพรองคือรับจ้างร้อยละ 85.44 มีการถือครองที่ดินเป็นของตนเองเฉลี่ย 2.10 ไร่ การถือครองที่ดินโดยการเช่าเฉลี่ย 4.48 ไร่มีจำนวนพื้นที่ที่ทำการเกษตรเฉลี่ย 6.51 ไร่ ทำการเกษตรโดยการปลูกข้าว โดยมีรายได้ภาคการเกษตรเฉลี่ย 49,081.22 บาทต่อปี รายได้นอกภาคการเกษตรเฉลี่ย 8,153.72 บาทต่อปี และมีรายได้รวมทั้งหมดเฉลี่ย 57,181.55 บาทต่อปี ผลการศึกษาการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน พบว่า องค์กรผู้ใช้น้ำชลประทานมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการชลประทานโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย 2.72) ผลการวิเคราะห์การถดถอยพหุแบบเชิงชั้น พบว่า ประสบการณ์ในด้านชลประทาน การได้รับการสร้างความเข้มแข็ง การสัมมนา และการติดต่อเจ้าหน้าที่ชลประทาน มีความสัมพันธ์อย่าง นัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 กับการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการชลประทาน ผลการศึกษาการมีส่วนร่วมของเจ้าหน้าที่ชลประทาน พบว่าการมีส่วนร่วมโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย 3.00) ผลการศึกษาพบว่าการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน มาจากผลการวิเคราะห์ปัญหาความต้องการของกลุ่มเป้าหมายทั้ง 3 ระดับ ได้แก่ 1) องค์กรผู้ใช้น้ำชลประทาน 2) กลุ่มบริหารการใช้น้ำชลประทาน และ 3) เจ้าหน้าที่ชลประทาน / กรมชลประทาน นำมาสู่การสร้างความเข้มแข็งและการแลกเปลี่ยนแนวทางการบริหารจัดการชลประทานเชิงบูรณาการ และการวางแผนพัฒนาระบบการบริหารจัดการชลประทานแบบมีส่วนร่วม ทั้งนี้มีโครงการปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วมดังนี้ 1) โครงการขุดลอกคลองส่งน้ำ 2) โครงการซ่อมแซมอาคารชลประทาน และ 3) โครงการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ การฟื้นฟูและการสร้างความเข้มแข็งศักยภาพขององค์กรผู้ใช้น้ำชลประทาน รูปแบบของการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน นำเสนอรูปแบบเป็นวงกลม ระบบการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการชลประทานแบบวงกลมหมุนตามเข็มนาฬิกาแบบเชิงบูรณาการ มีการปฏิบัติงานเป็น 3 ขั้นตอน 1) ระบบการบริหารจัดการก่อนการส่งน้ำมี 4 กิจกรรม 2) ระบบการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการระหว่างการส่งน้ำมี 4 กิจกรรม และ 3) ระบบการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการสิ้นสุดการส่งน้ำมี 4 กิจกรรม เพื่อนำไปใช้กับการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทานต่อไป การศึกษาปัญหา อุปสรรค และแนวทางแก้ไขการพัฒนาการมีส่วนร่วมและการสร้างความเข้มแข็งองค์กรผู้ใช้น้ำในการบริหารจัดการชลประทาน พบว่า องค์กรผู้ใช้น้ำชลประทานมีปัญหาในเรื่องการขาดความรู้ ความเข้าใจ กระบวนการการบริหารจัดการชลประทาน และต้องการได้รับการสร้างความเข้มแข็ง ทั้งนี้เพราะองค์ผู้ใช้น้ำชลประทานจะใช้เวลาอยู่กับการทำการเกษตรเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งองค์กรผู้ใช้น้ำชลประทานได้ให้ข้อเสนอแนะว่า ควรให้มีการใช้กระบวนการสร้างความเข้มแข็งให้องค์กรผู้ใช้น้ำชลประทานให้มีความรู้การมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการชลประทานอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง และให้ความสำคัญการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการชลประทานอย่างต่อเนื่อง

คำสำคัญ