การศึกษาปัญหาการดำเนินงานและระบบบัญชีกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ ในจังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

การศึกษาปัญหาการดำเนินงานและระบบบัญชีกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ ในจังหวัดเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพการณ์และการบริหารจัดการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองเพื่อให้ทราบถึงปัญหาที่แท้จริงด้านการบริหารจัดการ และศึกษาแนวทางการวางรูประบบบัญชีของกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองที่เหมาะสมจากปัญหาของระบบบัญชีที่กองทุนหมู่บ้านใช้ นำมาเป็นแนวทางปรับปรุงระบบบัญชีให้เหมาะสมกับสภาพการใช้งานและการบริหารจัดการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด โดยใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือในการรวบรวมข้อมูลแล้วนำข้อมูลมาประมวลผล และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย จากกลุ่มประชากร 113 ราย โดยแบ่งเป็นประธานกองทุนหมู่บ้านฯจำนวน 21 คน เหรัญญิกกองทุนหมู่บ้านฯจำนวน 25 คน และสมาชิกจำนวน 67 คน ในตำบลสุเทพ และ ต.ช้างเผือก จังหวัดเชียงใหม่ 1. ประธานกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองส่วนใหญ่มีอยู่ในช่วงอายุ 51-61ปีคิดเป็นร้อยละ 42.5 และส่วนใหญ่การศึกษาจบปริญญาตรีร้อยละ 28.6 ประกอบอาชีพค้าขายและให้บริการร้อยละ 47.6 ในความคิดเห็นของประธานฯเกี่ยวกับการบริหารจัดการกองทุนหมู่บ้านด้านวัฒนธรรมท้องถิ่น ด้านคุณภาพและกระบวนเลือกสรรคณะกรรมการ ด้าน(ปัจจัยเกี่ยวกับรัฐบาล)การได้รับการสนับสนุนและช่วยเหลือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ด้านปัจจัยเกี่ยวกับธนาคาร แต่ละด้านมีความคิดเฉลี่ยทุกปัจจัยระดับปานกลางคือ 2.86 3.31 2.86 2.90 ตามลำดับ ส่วนด้านความเข้าใจเกี่ยวกับกองทุนหมู่บ้าน ด้านศักยภาพการบริหารเงินของคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้าน ด้านการมีส่วนร่วมของสมาชิกกองทุน ด้านระบบเครือข่าย แต่ละด้านความคิดเห็นรวมทุกปัจจัยเฉลี่ยมาก 4.27 3.97 3.90 3.61 ตามลำดับ ส่วนความคิดเห็นด้านลักษณะการดำเนินงานของกองทุนหมู่บ้านฯ ส่วนใหญ่มีกิจกรรมหลักให้สมาชิกกู้ยืมเงินร้อยละ 100 2. เหรัญญิกกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองส่วนใหญ่อยู่ในช่วงอายุ 31-40 ปี คิดเป็นร้อยละ 48 และการศึกษาจบปริญญาตรี ร้อยละ 64 และประกอบอาชีพ ธุรกิจส่วนตัว พนักงานบัญชี เป็นต้นคิดเป็นร้อยละ 32 ความคิดเห็นของเหรัญญิกเกี่ยวกับการบริหารจัดการกองทุนหมู่บ้าน ในด้านวัฒนธรรมท้องถิ่น ด้าน(ปัจจัยเกี่ยวกับรัฐบาล) การได้รับการสนับสนุนและช่วยเหลือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ด้านปัจจัยเกี่ยวกับธนาคาร มีความคิดเห็นรวมทุกปัจจัยเฉลี่ยปานกลางคือ 2.85 2.84 2.66 ตามลำดับ ส่วนด้านคุณภาพและกระบวนการเลือกสรรคณะกรรมการ ด้านการมีส่วนร่วมของสมาชิกกองทุน ด้านความเข้าใจเกี่ยวกับกองทุนหมู่บ้าน ด้านศักยภาพการบริหารเงินของคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้าน ด้านระบบเครือข่าย มีความคิดเห็น รวมทุกปัจจัยเฉลี่ยระดับมากคือ 3.53 3.74 4.20 3.96 3.52 ตามลำดับ เหรัญญิกให้ความคิดเห็นด้านลักษณะการดำเนินงานของกองทุนหมู่บ้านฯ ส่วนใหญ่มีกิจกรรมหลักให้สมาชิกกู้ยืมเงินร้อยละ 96 เหรัญญิกส่วนใหญ่ไม่เคยมีประสบการณ์ทางการเงินหรือเคยทำบัญชีเลย คิดเป็นร้อยละ 48 (มีเหรัญญิกที่มีประสบการณ์ทางด้านบัญชี ร้อยละ24 มีประสบการณ์ทั้งการเงินและบัญชี ร้อยละ20 มีประสบการณ์ทางด้านการเงิน ร้อยละ8 รวมร้อยละ52) ผู้ที่ไม่เคยมีประสบการณ์ทางการเงินหรือทำบัญชีเลย ได้ศึกษาจากคู่มือการจัดบัญชีและรายงานสำหรับกองทุนหมู่บ้านฯก่อนจัดบัญชี คิดเป็นร้อยละ 76 ( แต่มีเหรัญญิกร้อยละ 24 ไม่มีทั้งประสบการณ์และไม่ได้ศึกษาคู่มือจัดทำบัญชีฯ) เหรัญญิกที่ไม่เคยมีประสบการณ์ได้ไปศึกษาคู่มือการจัดบัญชีและรายงานสำหรับกองทุนหมู่บ้านฯแล้วกลับมาจัดทำบัญชีได้เป็นอย่างดี เพียงร้อยละ 68 (มีเหรัญญิก ร้อยละ 8 ไม่สามารถจัดทำการจัดทำบัญชีได้ดี) ในปัจจุบันในการจัดทำบัญชีกองทุนหมู่บ้านฯได้ความรู้และแนวทางในการปฏิบัติส่วนใหญ่จากประสบการณ์ของเป็นร้อยละ 96 ใบเสร็จรับเงินร้อยละ 88 ใบสำคัญรับเงินและใบแจ้งการนำเงินเข้าบัญชีกองทุนร้อยละ 72 เท่ากัน ส่วนใหญ่แล้วเมื่อมีการรับเงินทุกกรณีจะออกใบเสร็จรับเงินทุกครั้งคิดเป็นร้อยละ 93 ส่วนรูปแบบใบเสร็จรับเงินที่กองทุนหมู่บ้านฯใช้มีการจัดทำตามแบบในคู่มือการทำบัญชีกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองคิดเป็นร้อยละ 52 เหตุผลเพราะมีช่องสำหรับการรับเงินทุกกรณี ครอบคลุมเข้าใจง่าย มีร้อยละ 28 ไม่แสดงความคิดเห็น ในกรณีกองทุนฯ จ่ายค่าใช้จ่ายทุกรายการต้องได้รับใบเสร็จรับเงินเป็นหลักฐานการจ่ายเงิน แต่ถ้าผู้รับเงินจากกองทุนหมู่บ้านฯไม่สามารถออกใบเสร็จรับเงินให้กองทุนหมู่บ้านฯ กองทุนหมู่บ้านฯมีวิธีจัดทำ จากกองทุนหมู่บ้านฯไม่สามารถออกใบเสร็จรับเงินให้กองทุนหมู่บ้านฯ กองทุนหมู่บ้านฯมีวิธีจัดทำใบสำคัญจ่ายขึ้นแทนโดยใช้รูปแบบตามคู่มือการทำบัญชีและรายงานสำหรับกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองคิดเป็น ร้อยละ 40 แต่มีบางกองทุนหมู่บ้านฯทำใบสำคัญจ่ายโดยกำหนดรูปแบบขึ้นเอง คิดเป็นร้อยละ 36 สาเหตุที่กองทุนหมู่บ้านฯไม่จัดทำใบสำคัญจ่ายตามรูปแบบที่กำหนดในคู่มือการทำบัญชีและรายงาน สำหรับกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองเนื่องจากมีเอกสารทางการบัญชีมากเกินไป สำหรับใบสำคัญจ่ายตามรูปแบบที่กำหนดในคู่มือการทำบัญชีและรายงานสำหรับกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองเหรัญญิกร้อยละ 56 เห็นว่าความเหมาะสม เพราะมีรูปแบบที่ง่ายและสะดวกต่อการใช้งาน ด้านการบันทึกบัญชีกองทุนหมู่บ้านฯได้จัดให้มีเอกสารทางการบัญชีใช้เป็นหลักฐานประกอบการลงบัญชีทุกรายการคิดเป็นร้อยละ 60 ส่วนการจัดเก็บเอกสารทางการบัญชีที่ใช้แล้วเหรัญญิกแต่ละหมู่บ้านมีวิธีการจัดเก็บเอกสารทางการบัญชีที่ใช้แล้วโดยแยกเอกสารทางการบัญชีแต่ละชนิดใส่แฟ้มละ 1 ชนิด มากที่สุดคิดเป็นร้อยละ 76 การปฏิบัติเกี่ยวกับเงินล้านและเงินออม ส่วนใหญ่แยกสมุดบัญชีเงินฝากเงินล้านและเงินออม คิดเป็นร้อยละ 88 สมุดบัญชีที่กองทุนหมู่บ้านฯ ใช้ในบันทึกบัญชีมากที่สุดคือสมุดบัญชีรายรับ- เงินล้าน และสมุดบัญชีรายจ่าย คิดเป็นร้อยละ72 เท่ากัน ส่วนสมุดบัญชีรายรับ สมุดบัญชีรายรับ-เงินออม และสมุดรายจ่าย-เงินล้านคิดเป็นร้อยละ 60 เท่ากัน การบันทึกบัญชีของกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองส่วนใหญ่รวบรวมไว้เป็นรายเดือนแล้วจึงบันทึกบัญชี (เดือนละครั้ง) คิดเป็นร้อยละ 48 รองลงมาคือบันทึกทุกครั้งที่มีรายการค้าเกิดขึ้น คิดเป็นร้อยละ 40 กองทุนหมู่บ้านฯจัดทำทะเบียนลูกหนี้มากที่สุดร้อยละ 92 ทะเบียนคำขอกู้เงิน ทะเบียนเงินรับฝากสัจจะ/ค่าหุ้น/บริจาคร้อยละ 80 เท่ากัน ทะเบียนคุมที่กำหนดให้จัดทำตามคู่มือการทำบัญชีและรายงานสำหรับกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง เหมาะสมมากที่สุด โดยคิดเป็นร้อยละ 68 กองทุนหมู่บ้านฯไม่ได้จัดทำรายงานทางการเงินประจำเดือนคิดเป็นร้อยละ 76 มีกองทุนหมู่บ้านฯจัดทำเพียงร้อยละ20 การจัดทำรายงานทางการเงินประจำเดือนส่วนใหญ่ศึกษาด้วยตนเองจากตัวอย่างและวิธีการจัดทำรายงานตามคู่มือการทำบัญชีและรายงาน คิดเป็นร้อยละ 40 และการจัดทำรายงานทางการเงินศึกษาจากคำอธิบายคู่มือการทำบัญชีและรายงานสำหรับกองทุนและชุมชนเมืองส่วนใหญ่ช่วยให้สามารถจัดทำรายงานประจำเดือนได้เป็นอย่างดี โดยคิดเป็นร้อยละ 48 ส่วนการจัดทำรายงานประจำปีที่จัดทำมากที่สุดคืองบรายได้-ค่าใช้จ่ายคิดเป็นร้อยละ96 รองลงมาคืองบแสดงฐานะการเงินคิดเป็นร้อยละ 88 กองทุนหมู่บ้านฯส่วนใหญ่ได้มีกำหนดให้มีคณะกรรมการตรวจสอบและได้ทำการตรวจสอบคิดเป็นร้อยละ 76 3. สมาชิกส่วนใหญ่อยู่ในช่วง 41-50 ปี ร้อยละ 38.8 และส่วนใหญ่ระดับการศึกษาไม่เกินระดับประถมศึกษาปีที่ 6 ร้อยละ 47.8 และอาชีพค้าขายและบริการคิดเป็นร้อยละ 34.2 ความคิดเห็นของสมาชิก เกี่ยวกับการบริหารจัดการกองทุนหมู่บ้าน ในด้านวัฒนธรรมท้องถิ่น ด้านระบบเครือข่าย ด้าน(ปัจจัยเกี่ยวกับรัฐบาล) การได้รับการสนับสนุนและช่วยเหลือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ด้านคุณภาพและกระบวนการเลือกสรร มีระดับความคิดเห็นรวมทุกปัจจัยเฉลี่ยปานกลางคือ 2.92 3.40 3.00 3.38 ตามลำดับ ส่วนด้านการมีส่วนร่วมของสมาชิกกองทุน ด้านความเข้าใจเกี่ยวกับกองทุนหมู่บ้าน ด้านศักยภาพการบริหารเงินของคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้าน ด้านปัจจัยเกี่ยวกับธนาคาร มีระดับความคิดเห็นรวมทุกปัจจัยเฉลี่ยมากคือ 3.71 4.03 3.80 3.66 ตามลำดับ สมาชิกมีคิดเห็นด้านลักษณะการดำเนินงานของกองทุนหมู่บ้านฯ ส่วนใหญ่มีกิจกรรมหลักให้สมาชิกกู้ยืมเงินคิดเป็นร้อยละ 91.0 4. ปัญหาทางด้านการบริหารจัดการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองส่วนใหญ่คือการติดตามทวงถามสมาชิกค้างชำระหนี้กองทุนฯและไม่ได้ดำเนินการฟ้องร้องตามกฎหมายเนื่องจากหน่วยงานของรัฐช่วยเหลือเรื่องปัญหาการฟ้องร้องน้อย ปัญหาที่พบที่เกี่ยวข้องกับธนาคารในการบริหารจัดการพบว่ากองทุนหมู่บ้านไม่มีการกู้ยืมเงินจากธนาคารเพื่อใช้เป็นทุนหมุนเวียนแต่การจ่ายเงินกู้พบว่ามีการจ่ายผ่านธนาคารระดับมากที่สุด (โอนเงินเข้าบัญชีสมาชิกทุกราย)ส่วนการรับชำระหนี้เงินกู้ยืมโดยผ่านธนาคารบางรายเท่านั้น(ระดับปานกลาง) ไม่ค่อยได้รับความร่วมมือจากคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและหน่วยงานรัฐบางหน่วยงาน สมาชิกไม่อยากเป็นกรรมการเพราะไม่ค่าตอบแทน และกรรมการส่วนใหญ่ไม่ค่อยมีเวลาเนื่องจากจะต้องประกอบอาชีพตนเอง และกรรมการบางแห่งใช้กองทุนหมู่บ้านฯช่วยต่อยอดอาชีพของตนเอง ส่วนเงินทุนมีจำกัดเฉพาะที่รัฐสนับสนุนเท่านั้น มีการกู้ยืมเงินจากธนาคารเพิ่มเดิมในระดับน้อย 5. ปัญหาด้านลักษณะการดำเนินงานและระบบบัญชีที่กองทุนใช้ มีความสับสนในการใช้สมุดบัญชี อัตราร้อยละไม่สอดคล้องกับรูปแบบบัญชีที่ไม่แยกเงินล้านและเงินออม การการแยกเงินล้านและเงินออม ในการจัดทำเอกสารทางการบัญชีเกี่ยวกับการรับเงินมีกองทุนหมู่บ้านไม่เคยจัดทำเลยและไม่ตอบแบบสอบถามคิดเป็นร้อยละ 4 เท่ากัน และมีความเห็นว่าใบเสร็จรับเงินตามคู่มือการทำบัญชีและการรายงานสำหรับกองทุนฯ ยังไม่เหมาะสมร้อยละ 8 และมีความเห็นว่าควรปรับปรุงบางส่วนร้อยละ12 ส่วนการออกใบสำคัญจ่ายแทนใบเสร็จรับเงินที่บุคคลภายนอกควรออกให้ มีความเห็นว่าไม่เหมาะสมและไม่ตอบแบบสอบถามร้อยละ 4 เท่ากัน แต่ที่น่าสนใจคือมีผู้ไม่ตอบในความเห็นนี้ร้อยละ 28 และประยุกต์จากที่อื่นร้อยละ 12 การบันทึกบัญชีร้อยละ 20 มีเอกสารทางการบัญชีที่ใช้เป็นหลักฐานในลงบัญชีบางรายการเท่านั้น กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองร้อยละ 76 ไม่ได้จัดทำรายงานทางการเงินประจำเดือน และมีร้อยละ 20 ไม่ได้กำหนดให้มีคณะกรรมการตรวจสอบ

คำสำคัญ