การศึกษาราในไลเคนและผลิตภัณฑ์

บทคัดย่อ

ราก่อให้เกิดไลเคนเป็นกลุ่มราที่ในอดีตมีการศึกษาน้อยเนื่องจากมีการเจริญที่ช้า และบางชนิดไม่สามารถแยกออกมาเลี้ยงได้ง่าย โครงการวิจัยนี้ได้ทำการสำรวจและเก็บรวบรวมตัวอย่างไลเคนโดยเน้นไปที่ไลเคนในวงศ์ Trypetheliaceae จากสถานที่ต่างๆในประเทศไทย นำราก่อให้เกิดไลเคนมาเลี้ยงในสภาะวะสายพันธุ์บริสุทธิ์ในห้องปฏิบัติการ แล้วนำมาศึกษาวงศ์วานวิวัฒนาการพบว่า ไลเคนที่สำคัญในวงศ์นี้ ได้แก่ ไลเคนสกุล Trypethelium พบจำนวน 27 ชนิดโดยเฉพาะ T. eluteriae เป็นไลเคนที่มีการกระจายพันธุ์และพบได้ในทุกระบบนิเวศ และมีไลเคนในสกุล Trypethelium ที่รอตรวจสอบชนิดใหม่อีกจำนวน 11 ชนิด รองลงมาเป็นไลเคนสกุล Laurera พบจำนวน 14 ชนิด และพบชนิดที่ยังไม่มีรายงานในประเทศไทยอีกจำนวน 7 ชนิด ส่วนสกุล Astrothelium พบชนิดใหม่จำนวน 5 ชนิด และเป็นชนิดที่มีรายงานครั้งแรกในประเทศไทยจำนวน 1 ชนิด ผลการศึกษาวงศ์วานวิวัฒนาการรวมของไลเคนในวงศ์นี้ พบว่าไลเคน 5 สกุล มีลักษณะเป็น polyphyletic genus ได้แก่ Astrothelium, Bathelium, Laurera, Polymeridium และ Trypethelium ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการจัดจำแนกไลเคนวงศ์ Trypetheliaceae จำเป็นต้องมีการปรับปรุงและจัดระเบียบวิธีการจัดจำแนกใหม่ให้มีความถูกต้องมากขึ้นในอนาคต เพื่อให้สอดคล้องกับวงศ์วานวิวัฒนาการ สำหรับการแยกสาหร่ายในไลเคนมาเลี้ยงในห้องปฎิบัติการนั้นได้เริ่มทำการแยกสาหร่ายและเลี้ยงภายใต้สภาวะที่กำหนด สามารถแยกสายพันธุ์สาหร่ายได้จำนวนหนึ่งซึ่งยังต้องทำการศึกษาต่อเพื่อให้ได้ข้อมูลทางวงศ์วานวิวัฒนาการและสรีรวิทยาเพิ่ม การศึกษาสารทุติยภูมิที่ราก่อให้เกิดไลเคนสร้างขึ้นนั้น เมื่อเลี้ยงราก่อให้เกิดไลเคน Marcelaria cumingii บนอาหาร Malt Yeast Extract Agar เป็นเวลา 9 สัปดาห์ พบว่ามีการสร้างสารในกลุ่ม Naphthoquinones จำนวน 5 ชนิดซึ่งไม่พบจากไลเคนในธรรมชาติ และเมื่อนำสารสกัดจากราก่อให้เกิดไลเคนมาทดสอบฤทธิ์ทางชีวภาพเบื้องต้น ได้แก่ ฤทธิ์ในการยับยั้งแบคทีเรียทดสอบ ฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระ ฤทธิ์ในการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์บางชนิด พบว่าราก่อให้เกิดไลเคนหลายชนิดสามารถให้ผลที่น่าสนใจ มีศักยภาพที่สามรถนำไปศึกษาวิจัยต่อเพื่อเป็นประโยชน์ได้

คำสำคัญ