การศึกษาระดับการปนเปื้อนของสารพิษจากภาคอุตสาหกรรม เกษตรกรรมและชุมชนในน้ำและตะกอนดินของแม่น้ำชีและแม่น้ำมูล

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจวัดคุณภาพน้ำทางกายภาพ เคมีและชีววิทยา และปริมาณสารพิษตกค้าง (สารฆ่าแมลงกลุ่มออร์แกโนคลอรีน กลุ่มออร์แกโนฟอสฟอสรัส กลุ่มคาร์บาเมต สารอินทรีย์ระเหยง่าย และโลหะหนัก) ในน้ำและตะกอนดินจากแม่น้ำชีและแม่น้ำมูล โดยเก็บตัวอย่างน้ำและตะกอนดินจำนวน 6 ครั้ง ระหว่างเดือนเมษายน 2552 ถึง เดือนธันวาคม 2552 ณ สถานีเก็บตัวอย่าง 10 สถานี ได้แก่ 1) ตำบลกลาง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด 2) อำเภอมหาชนะชัย จังหวัดยโสธร 3) ตำบลเขื่องใน อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี 4) ตำบลหนองบ่อ อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี 5) อำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์ 6) ตำบลหนองแก อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ 7) อำเภอยางชุมน้อย จังหวัดศรีสะเกษ 8) ตำบลบุ่งหวาย อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี 9) ตำบลตาลสุม อำเภอตาลสุม จังหวัดอุบลราชธานี 10) ตำบลโขงเจียม อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี จากการศึกษา พบว่า อุณหภูมิของน้ำมีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 26.75-32.5 องศาเซลเซียส ค่าการนำไฟฟ้ามีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 37.65-343.50 ไมโครโอห์ม/เซนติเมตร ปริมาณของแข็งที่ละลายได้ทั้งหมดมีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 25.75-172.30 mg/l ค่าออกซิเจนละลายน้ำ (DO) มีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 4.65-8.18 mg/l ค่าความต้องการออกซิเจนในการย่อยสลายสารอินทรีย์ (BOD) มีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 0.95-2.70 mg/l ค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) มีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 5.82-7.62 ซึ่งคุณภาพน้ำทางกายภาพ ทางเคมีและทางชีววิทยามีค่าอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินตามมาตรฐานของกรมควบคุมมลพิษ สำหรับปริมาณโคลิฟอร์มแบคทีเรียทั้งหมดและฟีคัลโคลิฟอร์มแบคทีเรียมีค่าอยู่ระหว่าง 620 - 324,603 MPN/100 ml และ594 - 324,992 MPN/100 ml ตามลำดับ โดยในฤดูร้อนและฤดูหนาวมีค่าเฉลี่ยตามเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินประเภทที่ 2 แต่ในฤดูฝนมีค่าเฉลี่ยเกินเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพผิวดินประเภทที่ 3 จากการศึกษาปริมาณการปนเปื้อนของสารพิษในน้ำและตะกอนดิน พบว่า ตรวจไม่พบสารฆ่าแมลง กลุ่มออร์แกโนฟอสฟอรัส กลุ่มคาร์บาเมต และสารอินทรีย์ระเหยง่าย ในตัวอย่างน้ำและตะกอนดินที่เก็บจากทุกสถานีในช่วงเดือนเมษายน 2552 ถึงเดือนธันวาคม 2552 สำหรับการวิเคราะห์สารฆ่าแมลงกลุ่มออร์แกโนคลอรีนในตัวอย่างน้ำและตะกอนดิน พบว่า เดือนเมษายน 2552 ถึงเดือนกันยายน 2552 ตรวจไม่พบสารฆ่าแลงกลุ่มออร์แกโนคลอรีนทุกชนิดที่ศึกษาในตัวอย่างน้ำที่เก็บจากทุกสถานี แต่ตรวจพบในตัวอย่างน้ำที่เก็บในเดือนพฤศจิกายน2552 และเดือนธันวาคม 2552 มีปริมาณอยู่ระหว่าง 0.0339-0.6146 ng/ml และ 0.0121-2.3956 ng/ml ตามลำดับ ตัวอย่างตะกอนดินตรวจพบสารฆ่าแมลงกลุ่มออร์แกโนคลอรีนทุกชนิดที่ศึกษาในทุกสถานีระหว่างเดือนเมษายน 2552 ถึงเดือนธันวาคม 2552 มีปริมาณอยู่ระหว่าง 0.0220-3.5604 ng/g ซึ่งปริมาณสารฆ่าแมลงกลุ่มออร์แกโนคลอรีนที่ตรวจพบในตัวอย่างน้ำและตะกอนดินมีค่าไม่เกินเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำ และคุณภาพของดินตามมาตรฐานที่กำหนดโดยกรมควบคุมมลพิษ (ปริมาณสารฆ่าแมลงกลุ่มออร์แกโนคลอรีนรวมไม่เกิน 50 ppb) สำหรับการวิเคราะห์โลหะหนัก (นิกเกิล สังกะสี โครเมียม แคดเมียม ตะกั่ว แมงกานิส ทองแดง) พบว่า ตัวอย่างน้ำมีปริมาณโลหะหนักอยู่ระหว่าง 0.010-6.500 mg/l ซึ่งปริมาณการปนเปื้อนมีค่าเกินเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินในบางสถานีช่วงเดือนกันยายน 2552 และเดือนพฤศจิกายน 2552 ส่วนโลหะหนักปนเปื้อนในตะกอนดินมีปริมาณอยู่ระหว่าง 0.5933-4,284.2 mg/kg ซึ่งปริมาณการปนเปื้อนของแคดเมียม และโครเมียมในตะกอนดินมีค่าเกินเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพของดินตามมาตรฐานที่กำหนดโดยกรมควบคุมมลพิษ (Cd ไม่เกิน 37 mg/kg และ Cr ไม่เกิน 300 mg/kg)

คำสำคัญ