การศึกษาทุนวัฒนธรรมชุมชนรอบป่าเพื่อเป็นฐานสู่การพัฒนารูปแบบการอนุรักษ์ป่าชุมชน ตำบลโคกกลางอย่างยั่งยืน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่อง การศึกษาทุนวัฒนธรรมชุมชนรอบป่าเพื่อเป็นฐานสู่การพัฒนารูปแบบการอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลโคกกลางอย่างยั่งยืน มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาทุนวัฒนธรรมชุมชนรอบป่าตำบลโคกกลางตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลโคกกลางจากฐานข้อมูลทุนวัฒนธรรมชุมชน 3) เพื่อนำรูปแบบการอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลโคกกลางจากฐานข้อมูลทุนวัฒนธรรมชุมชนขยายผลสู่แผนเชิงนโยบายให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยชุมชนที่เป็นเป้าหมายเป็นชุมชนรอบป่าโคกกลาง อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ ประกอบด้วย 4 หมู่บ้านได้แก่ บ้านโกรกประดู่ บ้านหนองโดนน้อย บ้านไทรงาม บ้านร่มเย็น วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ เพื่อให้ผลที่ได้จากการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ครอบคลุมทั้งมิติเชิงลึกและกว้างเครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม แบบสอบถาม การประชุมแบบมีส่วนร่วม แผนที่ประวัติศาสตร์ Mind Map, SWOT Analysis, ปฏิทินวัฒนธรรม การสำรวจด้วยเครื่อง GPS และการสังเกต จากนั้นนำข้อมูลมาจำแนกตามวัตถุประสงค์ของการศึกษาแล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า ทุนวัฒนธรรมที่สำคัญของชุมชนรอบป่าโคกกลาง คือ ประเพณีตามหลักพุทธศาสนาและขนบธรรมเนียมประเพณี ซึ่งเป็นประเพณีของคนอีสาน ตามความเชื่อของชุมชนรอบป่าทั้ง 4 หมู่บ้าน นอกจากชาวจะนับถือพุทธศาสนาแล้ว ความเชื่ออื่นของชุมชนรอบป่าทั้ง 4 หมู่บ้าน ได้แก่ 1) ศาลปู่ตาตั้งอยู่ที่คูหนองน้ำบ้านหนองโดนน้อย โดยจะมีการเลี้ยงศาลปู่ตาเป็นประจำทุกปีในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 6 2) ความเชื่อเรื่องการรักษาคนในชุมชน ชาวบ้านนับถือหมอยาสมุนไพร คือ พ่อใหญ่ บุญมี อั้นไธสง เพราะหมอยาสมัยก่อนจะใช้สมุนไพรบวกกับวิชาอาคม ที่สืบทอดกันมาจากรุ่นสู่รุ่น เป็นเวลายาวนานนับร้อยปี 3) ความเชื่อเรื่องสิ่งลี้ลับอาศัยอยู่ในต้นไม้ คือ ต้นกุง ทำให้ไม่มีใครกล้าตัด นับว่าเป็นความเชื่อที่สามารถรักษาต้นไม้ไว้ได้มาเป็นเวลานาน การออกแบบและวางแผนปฏิบัติการจากฐานข้อมูลทุนวัฒนธรรม ประเพณี ความเชื่อและความสัมพันธ์เครือญาติ ส่งผลทำให้เกิดแผนการดำเนินการในการขับเคลื่อนกิจกรรม 3 ระดับ คือ 1) แผนปฏิบัติการระดับผู้นำ มุ่งเน้นสร้างความเข้าใจจะใช้บุคคลที่ผู้นำเคารพนับถือไปพบปะพูดคุย 2) แผนปฏิบัติการระดับชุมชน มุ่งสร้างความเข้าใจให้กับคนในชุมชน โดยเฉพาะคนที่บุกรุกพื้นที่ป่า มีความหวาดกลัว และระแวงว่างานวิจัยที่ดำเนินอยู่มุ่งที่จะยึดพื้นที่ป่าที่ตนเองได้บุกรุกคืน 3) แผนปฏิบัติการระดับเยาวชน มุ่งสร้างให้เยาวชนมีส่วนร่วมในกิจกรรม โดยการใช้โรงเรียนในพื้นที่เป็นฐานให้เกิดกิจกรรมที่ให้เยาวชนมีความสัมพันธ์กับป่า การนำรูปแบบการอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลโคกกลางจากฐานข้อมูลทุนวัฒนธรรมชุมชนขยายผลสู่แผนเชิงนโยบายให้กับองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น พบว่า ผู้นำและหัวหน้าส่วนหรือตัวแทนหน่วยงานภายในและภายนอกชุมชนได้หารือในเวทีทำให้ได้แนวทางการมีส่วนร่วมและแนวทางสนับสนุนของของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการอนุรักษ์ป่าชุมชนโคกกลางและจะขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ เพื่อให้เกิดการอนุรักษ์อย่างยั่งยืนต่อไป