แนวทางการจัดการทรัพยากรบนฐานนิเวศวิทยาวัฒนธรรมในป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออก

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้ใช้กรอบแนวคิดนิเวศวิทยาวัฒนธรรมกับแนวคิดนิเวศวิทยาการเมือง ในการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมธรรมชาติกับวิถีชีวิตชุมชนในการจัดการทรัพยากร โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาวิถีชีวิตชุมชนบนฐานนิเวศวิทยาวัฒนธรรมของชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยงที่อาศัยอยู่ในป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก เพื่อศึกษาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในบริบทของการเปลี่ยนแปลงภายใต้สภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจและการเมือง และเพื่อหาแนวทางการจัดการทรัพยากรบนฐานแนวคิดนิเวศวิทยาวัฒนธรรมของชุมชนในเขตพื้นที่ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออก โดยกระบวนการสร้างการมีส่วนร่วม การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการวิจัยเอกสาร และการวิจัยภาคสนาม โดยมีผู้ให้ข้อมูลหลัก ประกอบด้วย กลุ่มเจ้าหน้าที่รัฐที่เกี่ยวข้อง กลุ่มผู้นำชุมชน/ผู้อาวุโส กลุ่มประชาชนทั่วไป และกลุ่มนักวิชาการหรือนักพัฒนา ด้วยการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เชิงลึก และการสัมภาษณ์กลุ่ม ผลการวิจัยพบว่า วิถีชีวิตของชุมชนผูกพันอยู่กับธรรมชาติ อาศัยทรัพยากรทางธรรมชาติเพื่อการดำรงชีพมาตั้งแต่บรรพบุรุษ เช่น การทำไร่หมุนเวียน เข้าป่าหาอาหาร รวมทั้งการล่าสัตว์ ตัดไม้ หาฟืน เพื่อการดำรงชีพ มีความเชื่อ คำสอน และข้อห้ามต่างๆ จนกลายเป็นจารีตประเพณีที่ปฏิบัติร่วมกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ และยังพบอีกว่า การจัดการทรัพยากรในบริบทการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและการเมือง ทรัพยากรธรรมชาติถูกแยกออกจากวิถีชีวิตของชุมชน การจัดการพื้นที่ยังขาดความเข้าใจในมิติทางวัฒนธรรม กฎหมายของรัฐยังขัดแย้งกับกฎจารีตประเพณีของชุมชน แนวทางการจัดการทรัพยากรบนฐานนิเวศวัฒนธรรม พบว่า คนกับป่าอยู่ร่วมกันได้อย่างสมดุล ต้องยอมรับสิทธิชุมชนในการเข้าถึงทรัพยากร และควรปรับแก้กฎหมายให้สอดคล้องกับความเป็นจริง สร้างหลักประกันและคุ้มครองสิทธิชุมชนในการเข้าถึงทรัพยากร และให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการจัดการพื้นที่ทางวัฒนธรรมภายในชุมชน สร้างกลไกในใหม่ในการจัดการทรัพยากรที่เป็นธรรม ร่วมกันรักษาและฟื้นฟูอัตลักษณ์วัฒนธรรม และร่วมกันขับเคลื่อนและผลักดันให้เป็นข้อบัญญัติท้องถิ่น

คำสำคัญ