รูปแบบการจัดการองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการอนุรักษ์และเผยแพร่ : กรณีศึกษา กลุ่มบายศรีสู่ขวัญ บ้านหนองกลางโคก ตำบลกลางหมื่น อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์

บทคัดย่อ

พานบายศรี เป็นที่รู้จักของคนไทยมาตั้งแต่อดีต เป็นพิธีกรรมดั้งเดิมของชาวอีสานจัดทำเพื่อเป็นสิริมงคลแก?ชีวิตเป็นการปลอบใจผู้เข้าพิธีบายศรีสู่ขวัญและญาติมิตรรวมทั้งแสดงความยินดีด้วย การวิจัยครั้งนี้ มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาประวัติความเป็นมา สภาพปัจจุบัน ขั้นตอนการทำพานบายศรี ปัญหาและกระบวนการอนุรักษ์การทำพานบายศรีของกลุ่มบ้านหนองกลางโคก โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ ศึกษาจากเอกสาร การสังเกต การสัมภาษณ์ รวมทั้งการสนทนากลุ่มกับกลุ่มบายศรีสู่ขวัญ บ้านหนองกลางโคก ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกกลุ่มบายศรี จำนวน 18 คน และเยาวชน จำนวน 7 คน แล้ววิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพเสนอผลการวิจัยเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า ความเป็นมาของการทำพานบายศรีชาวอีสาน ไม่มีผู้ใดยืนยันได้อย่างชัดเจน ว่ามีประวัติความเป็นมาอย่างไร ทราบเพียงว่ามีการปฏิบัติสืบต่อกันมาตั้งแต่อดีต เชื่อว่าคนเกิดมามีขวัญประจำกาย ทำหน้าที่รักษาเจ้าของ เมื่อประสบสิ่งที่ดีหรือสิ่งที่ไม่ดีก็จะจัดทำพิธีบายศรีสู่ขวัญเป็นพิธีที่เป็นสิริมงคล บายศรีที่กลุ่มบ้านหนองกลางโคกจัดทำขึ้นมี 2 ชนิด คือ บาศรีหรือพาขวัญหรือพานบายศรี และขันหมากเบ็ง สภาพปัจจุบันปัญหาการทำพานบายศรีของชาวอีสาน พบว่าปัจจุบันผู้มีฝีมือในการทำพานบายศรีหายากมากอายุของสมาชิกในกลุ่มอยู่ที่ 55-70 ปี ในปัจจุบันนอกจากจะใช้ใบตองทำแล้วยังใช้ผ้าที่มีสีเขียวและกระดาษสี แทนใบตอง ซึ่งเก็บได้นานและเพิ่มมูลค่าทางการตลาดด้วย กระบวนการอนุรักษ์และสืบสานศิลปะการทำพานบายศรีชาวอีสาน พบว่า ต้องมีการสร้างจิตสำนึกให้เห็นความสำคัญส่งเสริมให้ใช้แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญา ท้องถิ่น เก็บรวบรวมข้อมูลเผยแพร่ถ่ายทอดวิชาความรู้รวบรวมเป็นตำราไว้เป็นหลักฐาน เปิดโอกาสให้บุตรหลานไปร่วมพิธีเพื่อทำให้ความมั่นใจเกิดการเลียนแบบหรือเอาอย่าง เป็นต้น นอกจากนี้ควรส่งเสริมสนับสนุนช่างฝีมือให้มีโอกาสแสดงศักยภาพ ด้านภูมิปัญญาความรู้ความสามารถเพื่อให้เกิดประโยชน์ในการดำเนินชีวิตประจำวัน โดยใช้ภูมิปัญญาเป็นพื้นฐาน

คำสำคัญ