การใช้ประโยชน์เชิงสร้างสรรค์จากพื้นที่เศษเหลือในเมืองเขตกรุงเทพมหานครชั้นใน

บทคัดย่อ

พื้นที่เศษเหลือในเมืองเป็นรูปแบบพื้นที่ที่มีโอกาสในการพัฒนาได้หลากหลายรูปแบบให้เป็นพื้นที่สาธารณประโยชน์ หรือเพิ่มคุณค่าทางเศรษฐกิจสำหรับเจ้าของที่ดินได้บางแห่งประสบความสำเร็จในการใช้งานในขณะที่บางแห่งมีการพัฒนาแต่กลับไม่มีการใช้งานเกิดขึ้น ในงานวิจัยนี้จึงได้สำรวจพื้นที่เศษเหลือที่มีการพัฒนา และประสบความสำเร็จในการใช้งานในเขตกรุงเทพมหานครชั้นใน เพื่อการสำรวจศึกษาถึงรูปแบบการใช้งานในพื้นที่รวมถึงปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาพื้นที่เศษเหลือในเชิงสร้างสรรค์จากการศึกษา พบว่า สามารถจัดประเภทรูปแบบของพื้นที่เศษเหลือได้ 4 ประเภท หลัก ๆ คือ 1) พื้นที่ใต้โครงสร้างยกระดับ 2) พื้นที่บริเวณระหว่างอาคาร 3) พื้นที่โล่ง และ 4) พื้นที่บนผนัง ในการศึกษามีการเลือกพื้นที่ศึกษาที่มีความสำเร็จในการใช้งานในรูปแบบที่แตกต่างกัน ประกอบด้วย พื้นที่เศษเหลือที่ถูกพัฒนาเป็นสวนสาธารณะพื้นที่เศษเหลือที่ถูกพัฒนาเป็นพื้นที่พาณิชยกรรม และพื้นที่เศษเหลือที่ถูกพัฒนาเป็นลานกีฬา ด้วยวิธีการสุ่มทำ แบบสอบถามในพื้นที่ที่คัดเลือกสามแห่ง ได้แก่ สวนเฉลิมหล่า ชุมทางสยามยิบซี และสวนจารุเมือง จำนวนผลแบบสอบถามสถานที่ละ 150 ชุด รวมทั้งหมด 450 ชุดโดยประมาณ พบว่า โครงการพัฒนาพื้นที่เศษเหลือเพื่อการใช้งานประเภทสวนสาธารณะ และพาณิชยกรรม ควรคำนึงถึงวัตถุประสงค์ที่หลากหลาย ไม่จำเป็นต้องตอบสนองเฉพาะวัตถุประสงค์หลักเท่านั้น เช่น โครงการสวนสาธารณะ วัตถุประสงค์หลัก คือ เพื่อพักผ่อนหย่อนใจ หากแต่มีการใช้งานในรูปแบบของวัตถุประสงค์รองด้วย เช่น การเปmนจุดนัดพบ และการเปmนพื้นที่ถ่ายรูป ส่วนโครงการประเภทพาณิชยกรรม นอกจากเปmนพื้นที่ซื้อสินค้านั้น ยังสามารถใช้พื้นที่ในเชิงพักผ่อนหย่อนใจเช่นเดียวกับการใช้สวนสาธารณะรวมถึงเป็นพื้นที่ทานอาหาร และจุดนัดพบ เพื่อดึงดูดผู้เข้ามาใช้งานที่หลากหลาย และเป็นประจำได้ นอกจากนี้ ในการศึกษาถึงปัจจัยที่มีความสำคัญในการพัฒนาพื้นทีเศษเหลือเชิงสร้างสรรค์พบว่า ปัจจัยที่มีความสำคัญสำหรับทุกประเภทโครงการ ได้แก่ 1) การเข้าถึงง่าย เห็นพื้นที่ได้ชัดเจน เนื่องจากพื้นที่เศษเหลือมักมีขนาดเล็กหรืออยู่ใต้โครงสร้าง ซึ่งหากไม่ได้มีการเปิดมุมมองหรือสร้างสัญลักษณ์ที่ชัดเจน จะไม่สามารถมองเห็นพื้นที่ได้ 2) กิจกรรมที่สนองตอบความต้องการ ควรมีความหลากหลาย และดึงดูดให้คนเข้ามาใช้พื้นที่ได้ อีกทั้งคำนึงถึงการปรับเปลี่ยนรูปแบบการใช้งานได้ ที่มีความต้องการต่างกันบนพื้นที่เดียวกัน ส่วนปัจจัยที่มีความสำคัญสำหรับบางประเภทโครงการ เรียงตามลำดับความสำคัญ คือ 1) ความสวยงาม 2) ตำแหน่งที่ตั้งอยู่ใกล้บ้าน และที่ทำงาน 3) อากาศที่สบาย 4) ความร่มรื่นของต้นไม้ โดยปัจจัยเหล่านี้สามารถนำไปพิจารณาร่วมในการออกแบบฟื้นฟูพื้นที่เศษเหลือหรือที่ว่างอื่น ๆ ในเมืองเพื่อการใช้ประโยชน์สาธารณะ และส่งเสริมเมืองให้น่าอยู่ยิ่งขึ้นได้

คำสำคัญ