ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการยังชีพกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอบ้านแม่ส้าน อำเภอแม่เมาะ จังหวัดลำปาง
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการยังชีพกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ ใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบทชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการยังชีพกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ 2) พัฒนาฐานข้อมูล 3) สร้างและหาประสิทธิภาพบทเรียนท้องถิ่น และ 4) เปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนที่เรียนด้วยบทเรียนท้องถิ่น กับเกณฑ์ร้อยละ 80 ประชากรที่ใช้ในการศึกษาบริบทชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น คือ ผู้อำนวยการและครูโรงเรียนบ้านแม่ส้าน ตัวแทนจากองค์การส่วนบริหารตำบลบ้านดง ผู้ใหญ่บ้าน กรรมการหมู่บ้าน ปราชญ์ชาวบ้าน และตัวแทนกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ จำนวน 80 คน และประชากรที่ใช้ในการศึกษาผลของบทเรียนท้องถิ่น ได้แก่ นักเรียนโรงเรียนบ้านแม่ส้าน จำนวน 30 คน และชุมชน จำนวน 30คน เครื่องมือในการวิจัย ประกอบด้วย แบบสำรวจบริบทชุมชน แบบสัมภาษณ์แบบเจาะลึกเกี่ยวกับภูมิปัญญาเพื่อการยังชีพ และบทเรียนท้องถิ่น (บทเรียนสำเร็จรูป) วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และการวิเคราะห์เชิงเหตุผลเป็นหลัก ส่วนข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์โดยใช้สถิติพื้นฐาน ผลการวิจัย พบว่า 1. บริบทชุมชนบ้านแม่ส้าน มีจำนวนครัวเรือนทั้งสิ้น 134 หลังคาเรือน ทั้งหมดเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ (กะเหรี่ยง) นับถือศาสนาพุทธ ร้อยละ 85 ส่วนใหญ่มีอาชีพปลูกมะแขว่น ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจที่สร้างรายได้ให้แก่ชุมชนได้มากมายในแต่ละปี บ้านแม่ส้านมีภูมิปัญญาเพื่อ การยังชีพที่โดดเด่น ใน 5 ด้าน คือ 1) ด้านอาหาร ประกอบด้วย การปลูกมะแขว่น กาแฟ รวมไปถึงวิธีการทำอาหาร เช่น การตำข้าว แกงดอกนางลาว และแกงมันขาว 2) ด้านเครื่องนุ่งห่ม ชุมชนจะมีการทอผ้าเพื่อสวมใส่ (ชุดประจำเผ่า) รวมทั้งมีการปักตกแต่งเสื้อผ้าด้วยลูกเดือย 3) ด้านที่อยู่อาศัย ประกอบด้วย การทำฟากฝาผนัง และการทำหลังคาด้วยไม้ไผ่ 4) ด้านยารักษาโรค นิยมนำสมุนไพรในท้องถิ่นมาช่วยรักษาอาการเจ็บป่วยเล็กๆน้อยๆ เช่น สมุนไพรหัวข้าวเย็น ปลาไหลเผือก และรางจืด และ 5) ด้านวิธีทำมาหากิน นิยมทำเครื่องมือดักจับสัตว์ เช่น หน้าไม้ยิงนก กับดักหนู และไซดักปลา 2. ฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการยังชีพกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ บ้านแม่ส้าน จัดทำในรูปแบบเว็บไซต์ ประกอบด้วยข้อมูลเกี่ยวกับประวัติหมู่บ้าน ประวัติกลุ่มชาติพันธุ์ ปกาเกอะญอ และข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการยังชีพ 5 ด้าน คือ ด้านอาหาร ด้านเครื่องนุ่งห่ม ด้านที่อยู่อาศัย ด้านยารักษาโรค และด้านวิธีทำมาหากิน เข้าถึงได้จากhttp://banmaesarn.com/ 3. บทเรียนท้องถิ่นมีคุณภาพในระดับมาก และมีประสิทธิภาพเท่ากับ 84.79/83.35 (นักเรียน) และ 90.68/88.35 (ชุมชน) ซึ่งเป็นไปตามเกณฑ์ที่กำหนด 4. นักเรียนและชุมชนที่เรียนด้วยบทเรียนท้องถิ่น (บทเรียนสำเร็จรูป) มีคะแนนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน คิดเป็นร้อยละ 83.65 และ 89.85 ตามลำดับ เมื่อนำมาเปรียบเทียบกับเกณฑ์ พบว่า นักเรียนร้อยละ 83.33 (25 คน) และชุมชนร้อยละ 100 (30 คน) มีคะแนนสอบผ่านเกณฑ์ร้อยละ 80 ที่กำหนดไว้