เทคนิคที่เหมาะสมสำหรับการขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศของไม้รักใหญ่

บทคัดย่อ

สถานีวนวัฒนวิจัยแม่หวด กรมป่าไม้ ได้ศึกษาการขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศของไม้รักใหญ่จากแปลงอนุรักษ์พันธุ์ในถิ่นกำเนิดไม้รักใหญ่ เพื่อการขยายพันธุ์ซึ่งเป็นวิธีหนึ่งที่จะนำลักษณะทางพันธุ์ของแม่ไม้ (plus tree) สายพันธุ์ดีที่ถูกคัดเลือกให้สามารถนำมาปลูกเป็นสวนรวมพันธุ์ (gene bank) แปลงทดสอบกลุ่มพันธุ์ (clonal orchard) สวนผลิตเมล็ดไม้ (seed orchard) และสวนป่า (forest plantation) ไม้รักใหญ่จากแม่ไม้พันธุ์ดีเพื่อการผลิตยางรักต่อไป โดยงานที่ศึกษามีดังนี้ การตอนกิ่ง การติดตา การปักชำ การเสียบยอด การทาบกิ่ง และการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การศึกษาการตอนกิ่งพบว่าวิธีการตอนกิ่งรักใหญ่โดยวิธีการควั่นกิ่งทิ้งไว้ 1 หรือ 2 วัน เป็นวิธีที่ได้ผลดี เนื่องจากเมื่อควั่นกิ่งทิ้งไว้จะช่วยให้น้ำยางไหลออกมาก่อน แล้วจึงใช้สารละลายน้ำตาลทรายแดงชุบสำลีเช็ดยางให้แห้ง วัสดุหุ้มกิ่งตอนที่ใช้ได้ผลดีคือ ขุยมะพร้าว+ดิน จะได้กิ่งตอนเกิดรากจำนวนมาก แต่ปัญหาจากการศึกษาพบว่ากิ่งตอนเกิดเชื้อรา และการใช้ขุยมะพร้าว+polymer สามารถรักษาความชุ่มชื้นในกิ่งตอนได้ดี กิ่งตอนเกิดรากจำนวนมาก ปัจจัยของฮอร์โมนเร่งรากรูทโกรสความเข้มข้น 1,500 และ 3,000 ppm. ไม่มีผลต่อการเกิดราก และการใช้สารเร่งรากไข่แดงผสมน้ำส้มสายชูหมัก มีการติดรากได้ดี กิ่งรักใหญ่ออกรากได้ในปริมาณสูง อย่างไรก็ตามเมื่อนำกิ่งตอนปลูกลงกระถางใช้ดินผสมกิ่งสามารถแตกตาผลิใบใหม่ได้ แต่จะแห้งตายทั้งหมด เนื่องจากมียางรักไหลออกจากรอยแผล ทำให้ตุ้มดินแข็งแห้ง น้ำเข้าออกไม่ได้ และรากไม่สามารถพัฒนาต่อไปได้ ส่วนการติดตา การปักชำ การเสียบยอด การทาบกิ่ง และการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ พบว่ายอดแห้งตายทั้งหมด และเนื้อเยื่อไม่สามารถประสานกันได้ ทั้งนี้มีปัจจัยที่สำคัญคือ ยางรัก เนื่องจากคุณสมบัติของยาง คือ เมื่อแห้งจะแข็ง กันน้ำไม่ให้เข้าออก โดยทุกส่วนของต้นรักใหญ่ที่เกิดรอยแผล จะมียางไหลเสมอ ทำให้เซลล์บริเวณที่สัมผัสกับยางแข็งและแห้งตามไปด้วย

คำสำคัญ