การใช้ประโยชน์ทางการแพทย์ และการเกษตรของเปราะ เพื่อสนองพระราชดำริในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

บทคัดย่อ

ชุดโครงการนี้ประกอบไปด้วย 4 โครงการวิจัยย่อยดังนี้โครงการที่ 1 เรื่อง “ผลของปัจจัยสภาพแวดล้อมต่อการเจริญเติบโตของเปราะบางชนิด” ผลการวิจัยพบว่าการให้ปุ๋ยละลายน้ำส่งผลให้ได้หัวพันธุ์ที่มีน้ำหนักสดสูงขึ้น และได้หัวใหม่ขนาดใหญ่ขึ้น ส่วนการพรางแสงด้วยตาข่ายทำให้เปราะออกดอกเร็วขึ้น จำนวนใบต่อต้นมากขึ้น และทำให้เปราะมีปริมาณธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยตำแหน่งหัวลำดับที่ 4 ของเปราะมีปริมาณธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมสูงกว่าหัวตำแหน่งอื่น ความกว้างใบ ความยาวใบ จำนวนใบจำนวนดอกต่อต้นมีแนวโน้มลดลงตามลำดับหัว โครงการที่ 2 เรื่อง “การขยายพันธุ์และปรับปรุงพันธุ์พืชสกุลเปราะ” ผลการวิจัยพบว่าการขยายพันธุ์พืชสกุลเปราะในสภาพปลอดเชื้อโดยการเติมไคโตซานมวลโมเลกุลต่ำ และมวลโมเลกุลกลางในความเข้มข้นต่างๆ ทำให้ว่านหาวนอน และเปราะใบลายต้นเตี้ยมีความสูงเฉลี่ย และจำนวนยอดเฉลี่ยของว่านหาวนอน ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่การเติมน้ำตาลซูโครสที่ความเข้มข้นต่ำทำให้มีจ้านวนยอด ความสูง ขนาดใบ จำนวนราก และความยาวรากเพิ่มขึ้น การย้ายต้นอ่อนของว่านหาวนอนปลูกในสภาพโรงเรือน พบว่ามีอัตราการรอดสูงกว่าร้อยละ 95 การเติมโคลชิซินไม่มีผลแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญต่อความสูงต้น ความกว้างใบจำนวนใบ โครงการที่ 3 เรื่อง “เครื่องหมายทางโมเลกุลดีเอ็นเอของพืชสกุลเปราะในภาคเหนือของประเทศไทย” ผลการวิจัยพบว่าเทคนิค Sequence-Related Amplified Polymorphism (SRAP) สร้างลายพิมพ์ดีเอ็นเอด้วยคู่ไพรเมอร์ที่เหมาะสม จำนวน 22 คู่ไพรเมอร์ พบแถบดีเอ็นเอทั้งหมด 426 แถบ และทั้งหมดเป็น polymorphic band เมื่อวิเคราะห์หาความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมวิธี Distance - base method สามารถจัดจำแนกตัวอย่างออกเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 แบ่งได้เป็น 3 กลุ่มย่อย คือ กลุ่มย่อยที่ 1 ใบสีเขียวคล้ำ ลำต้นติดดิน กลุ่มย่อยที่ 2 ลำต้นสูง ใบขนาดใหญ่และใบลาย กลุ่มย่อยที่ 3 นกคุ้ม กลุ่มที่ 2 กระชายดำ และกำบังภัย กลุ่มที่ 3 เปราะหอม และธรณีเย็น และกลุ่มที่ 4 ลักษณะต้นสูง ใบแคบ และใบลาย และโครงการที่ 4 เรื่อง “องค์ประกอบทางเคมี และความสัมพันธ์ต่อฤทธิ์ทางชีวภาพของเปราะ”ผลการวิจัยพบว่าในพืชสกุลเปราะ 9 ชนิด พบว่าน้ำมันหอมระเหยจากเหง้าเปราะหอม และสารสกัดหยาบของเหง้ากระชายดำแสดงฤทธิ์ต้านเชื้อทดสอบ S. aureus, E. faecalis, E. coli, P. aeruginosa และ A. baumannii ได้ดีที่สุด เมื่อทดสอบด้วยวิธี agar diffusion และ agar dilution ขณะที่สารสกัดทั้ง 2 ข้างต้นนี้แสดงฤทธิ์ค่อนข้างอ่อนต่อเชื้อ C. albicans นอกจากนี้พบว่าน้ำมันหอมระเหยของเหง้าเปราะหอมไม่มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระเมื่อทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระด้วยวิธี DPPH และวิธี ABTS เมื่อวิเคราะห์น้ำมันหอมระเหยจากเหง้าเปราะหอมด้วยเทคนิคแก๊สโครมาโทกราฟี-แมสสเปกโทรเมตรีพบว่าองค์ประกอบกลุ่มหลักคือ cinnamate derivatives ได้แก่ ethyl cinnamate และ ethyl-p-methoxycinnamate

คำสำคัญ