โครงการศึกษาเทคโนโลยีการผลิตมันฝรั่ง

บทคัดย่อ

ปัญหาการผลิตมันฝรั่งในประเทศไทย คือ หัวพันธุ์มันฝรั่งต้องนำเข้าจากต่างประเทศซึ่งมีราคาแพง ทำให้ต้นทุนการผลิตสูง การผลิตในช่วงฤดูฝนได้ผลผลิตต่อไร่ต่ำ ทำให้ปริมาณผลผลิตไม่เพียงพอกับความต้องการของโรงงานแปรรูปมันฝรั่ง รวมทั้งมีปัญหาการระบาดของศัตรูพืชมาก จากปัญหาดังกล่าวนี้ จึงได้ศึกษาเทคโนโลยีการผลิตมันฝรั่งเพื่อหาเทคโนโลยีการผลิตมันฝรั่งทั้งหัวสด และหัวพันธุ์ให้ได้ผลผลิตสูงและมีคุณภาพดี รวมทั้งหาวิธีการควบคุมศัตรูพืชที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย ไม่มีผลกระทบต่อผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อม การวิจัยแบ่งออกเป็น 3 กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมการผลิตหัวพันธุ์มันฝรั่งคุณภาพ กิจกรรมเทคโนโลยีการผลิตมันฝรั่งในฤดูฝน และกิจกรรมการจัดการศัตรูมันฝรั่ง ดำเนินการทดลองตั้งแต่ ปี 2549-2553 ผลการดำเนินงานกิจกรรมการผลิตหัวพันธุ์มันฝรั่งคุณภาพ จากการเปรียบเทียบวัสดุปลูกในการผลิตหัวพันธุ์มันฝรั่งชั้น pre-basic seed (Go) ภายในโรงเรือน พบว่า วัสดุปลูกพีทมอสส์ให้การเจริญเติบโตและผลผลิตดีที่สุด แต่มีต้นทุนการผลิตสูง วัสดุปลูกผสมดินทราย แกลบดิบ แกลบดำ และขุยมะพร้าวให้การเจริญเติบโตและผลผลิตดีรองลงมา และมีต้นทุนต่ำที่สุด จากการศึกษาการผลิตหัวพันธุ์ชั้น pre-basic seed (Go) โดยระบบ aeroponic เปรียบเทียบกับระบบใช้วัสดุปลูก พบว่า ระบบ aeroponic ให้จำนวนหัวต่อต้นมากกว่าระบบใช้วัสดุปลูก แต่เมื่อคิดผลผลิตต่อพื้นที่แล้วระบบใช้วัสดุปลูกจะให้ผลผลิตสูงกว่าเนื่องจากมีเปอร์เซ็นต์ต้นตายน้อยกว่าการปลูกในระบบ aeroponic การศึกษาประสิทธิภาพการผลิตหัวพันธุ์มันฝรั่งในแปลงเกษตรกรโดยนำหัวพันธุ์ Go ปลอดโรคที่ผลิตในศูนย์วิจัยของกรมวิชาการเกษตร ให้เกษตรกรนำไปปลูกในแปลงของเกษตรกร เพื่อผลิตเป็นหัวพันธุ์ G1, G2 และ G3 ในแต่ละปี ตามลำดับ พบว่า เกษตรกรสามารถผลิตหัวพันธุ์ G1, G2 และ G3ได้ผลผลิตเฉลี่ย 688.5, 709.7 และ 936.9 กิโลกรัมต่อพื้นที่ 400 ตารางเมตรตามลำดับ โดยมีต้นทุนการผลิตต่อกิโลกรัมของหัวพันธุ์ G1 เฉลี่ย 28.61 บาทต่อกิโลกรัม หัวพันธุ์ G2 เฉลี่ย 16.30 บาทต่อกิโลกรัมและหัวพันธุ์ G3 เฉลี่ย 11.84 บาทต่อกิโลกรัม เปรียบเทียบราคาหัวพันธุ์นำเข้าจากต่างประเทศเฉลี่ยที่ราคากิโลกรัมละ 30 บาท เกษตรกรสามารถลดต้นทุนค่าหัวพันธุ์ลงได้ 4.63, 45.67 และ 60.53 เปอร์เซ็นต์ของหัวพันธุ์ G1, G2 และ G3 ที่ผลิตไว้ใช้เอง จากการศึกษาประเมินความเสียหายผลผลิตของหัวพันธุ์มันฝรั่งที่ติดเชื้อไวรัส PVY โดยใช้หัวพันธุ์มันฝรั่งที่ติดโรค PVY 0, 10, 20 และ 30 เปอร์เซ็นต์ ปลูกเปรียบเทียบกับหัวพันธุ์ที่ติดโรค PVY 100 เปอร์เซ็นต์ พบว่า แต่ละกรรมวิธีให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติ แต่หัวพันธุ์ที่เป็นโรค PVY 100 เปอร์เซ็นต์ จะให้คุณภาพหัวมันฝรั่งขนาดเล็กมากกว่ากรรมวิธีอื่นแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการดำเนินงานกิจกรรมเทคโนโลยีการผลิตมันฝรั่งในฤดูฝน จากการศึกษาระยะปลูกและการผ่าหัวพันธุ์ที่มีผลต่อมันฝรั่งพันธุ์แอตแลนติก พบว่า ระยะปลูกชิด 15 เซนติเมตร ให้ผลผลิตสูงกว่าระยะปลูก 20 และ 25เซนติเมตร แต่ไม่มีความแตกต่างทางสถิติ วิธีการปลูกมันฝรั่งโดยใช้หัวพันธุ์ทั้งหัวปลูก จะให้ผลผลิตสูงกว่าวิธีการผ่าหัวพันธุ์เป็นชิ้นปลูก ตั้งแต่ 17.5-43.6 เปอร์เซ็นต์ การเกิดหัวกลวงน้อยกว่าวิธีการผ่าหัวปลูกตั้งแต่ 6.2 – 11.6 เปอร์เซ็นต์ในช่วงฤดูฝน ส่วนช่วงฤดูหนาวพบเปอร์เซ็นต์การเกิดหัวกลวงน้อยมาก จากการศึกษาการจัดการปุ๋ยต่อคุณภาพหัวมันฝรั่งพันธุ์แอตแลนติค พบว่า การพ่นปุ๋ยทางใบแมกนีเซียมร่วมกับแคลเซียมโบรอนแก่ต้นมันฝรั่งจะให้ผลผลิตสูงสุด และคุณภาพหัวด้านเปอร์เซ็นต์หัวใหญ่ดีกว่ากรรมวิธีอื่นๆ ผลการดำเนินงานกิจกรรมการจัดการศัตรูมันฝรั่ง จากการศึกษาการควบคุมโรคเหี่ยวแบคทีเรียของมันฝรั่งที่เกิดจากเชื้อ Ralstonia solanacearum โดยวิธีผสมผสาน พบว่า การใช้เชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ DOA-WB4 (Bacillus subtillis) เพียงอย่างเดียวคลุกหัวมันฝรั่งก่อนปลูกและราดด้วยเชื้อปฏิปักษ์ดังกล่าวจำนวน 3 ครั้ง คือ เมื่อต้นมันฝรั่งอายุได้ 10, 20 และ 30 วัน พบว่า ให้ผลในการควบคุมได้ไม่แตกต่างกันทางสถิติกับการใช้วิธีการอื่นร่วมด้วย ได้แก่ การปลูกพืชหมุนเวียน การไถตากดิน การใช้สารสมุนไพร โดยพบเปอร์เซ็นต์การเป็นโรคเหี่ยวอยู่ระหว่าง 2.8-5.1 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่กรรมวิธีเปรียบเทียบพบการเป็นโรค 58 เปอร์เซ็นต์ แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้พัฒนาการใช้เชื้อปฏิปักษ์ DOA-WB4 เป็นชุดสำเร็จเพื่อขยายผลการใช้ชุดควบคุมโรคเหี่ยวแบคทีเรียของมันฝรั่งในแปลงเกษตรกร พื้นที่รวม 1,200 ไร่ใน 7 จังหวัด พบว่า เชื้อปฏิปักษ์ DOA-WB4 สามารถควบคุมการเกิดโรคเหี่ยวของมันฝรั่งได้ผลดี ลดการเกิดโรคเหี่ยวได้ถึง 80 เปอร์เซ็นต์ การศึกษาประสิทธิภาพของสาร abamectin ในการควบคุมไส้เดือนฝอยรากปมในมันฝรั่ง พบว่า การใช้สาร abamectin 1.8 %EC ราดดิน หรือจุ่มหัวพันธุ์มันฝรั่งก่อนปลูก สามารถลดการเกิดรากปมของมันฝรั่งพันธุ์แอตแลนติคและการขยายพันธุ์ของไส้เดือนฝอยรากปมได้จากการทดลองปลูกมันฝรั่งในกระถาง แต่ไม่มีประสิทธิภาพดีพอในแปลงทดลอง การควบคุมไส้เดือนฝอยในแปลงโดยใช้สาร abamectin เพียงอย่างเดียวอาจไม่คุ้มค่า เนื่องจากต้องใช้สารเคมีในอัตราสูง อย่างไรก็ตาม การจุ่มหัวพันธุ์มันฝรั่งด้วยสาร abamectin ก่อนปลูก เป็นแนวทางที่เป็นไปได้ในการควบคุมไส้เดือนฝอยรากปม แต่ต้องใช้ร่วมกับวิธีการควบคุมไส้เดือนฝอยวิธีอื่นด้วย จากการใช้เชื้อราปฏิปักษ์ Paecilomyces lilacinus ควบคุมไส้เดือนฝอยศัตรูมันฝรั่ง พบว่า การใช้เชื้อรา P. lilacinus ในรูปชีวภัณฑ์สูตรผง Laicinus WP รองก้นหลุมปลูกมันฝรั่งในอัตรา 3 กรัมต่อต้น ช่วยลดปริมาณโรครากปมและหัวหูดของมันฝรั่งพันธุ์แอตแลนติคได้ ในการทดสอบความต้านทานโรคใบไหม้ของสายต้นมันฝรั่งแอตแลนติคที่คัดเลือก ได้ศึกษาปฏิกิริยาของสายต้นมันฝรั่งแอตแลนติคที่คัดเลือกต่อโรคใบไหม้จำนวน 14 สายต้น พบว่า สายต้นที่คัดเลือก มีการลุกลามพัฒนาของโรคใบไหม้น้อยกว่าอยู่ในระดับเดียวกัน แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ กับมันฝรั่งพันธุ์แอตแลนติกปกติ และสายต้นที่คัดเลือกให้ผลผลิตสูงกว่าพันธุ์แอตแลนติคแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ในส่วนของโรคไวรัสมันฝรั่ง จากการสำรวจและจำแนกโรคไวรัสของมันฝรั่งที่เกิดจากเชื้อ PVS PVX และPLRV โดยเก็บตัวอย่างใบมันฝรั่งจากแปลงปลูกของเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ลำปาง และตาก มาตรวจสอบด้วยวิธี GLIFT KIT และ NCM-ELISA ในห้องปฏิบัติการ จากตัวอย่างทั้งหมดพบการระบาดของโรคไวรัส PLRV ในพื้นที่ปลูกมันฝรั่งในเขต อ.ไชยปราการ อ.แม่อาย และ อ.สันทราย จ.เชียงใหม่ ส่วนเชื้อไวรัส PVS และ PVX ไม่พบการระบาดในพื้นที่ปลูกมันฝรั่ง จากการทดลองใช้สารฆ่าแมลงชนิดต่าง ๆ ฉีดพ่นเพื่อป้องกันและควบคุมแมลงพาหะของเชื้อไวรัสมันฝรั่ง พบว่า การใช้สารคาร์โบซัลแฟนและสารอะบาเม็กตินสามารถช่วยลดปริมาณของแมลงลงได้มากกว่าการใช้สารปิโตเลียมออยล์ ไวท์ออยล์ สารสกัดสะเดา และสารคาร์โบฟูราน แต่ไม่สามารถลดการระบาดของโรคได้

คำสำคัญ