การเก็บรวบรวมและการศึกษาจำนวนโครโมโซมของกล้วยไม้สกุลม้าวิ่งในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง

บทคัดย่อ

การรวบรวมกล้วยไม้สกุลม้าวิ่งในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง สามารถรวบรวมพันธุ์ กล้วยไม้แดงอุบลได้ 125 รหัส และกล้วยไม้ม้าวิ่งได้ 113 รหัสกล้วยไม้แดงอุบลพบใน จังหวัด อุบลราชธานี ร้อยเอ็ด สกลนคร เลย กาพสินธุ์ ศรีสะเกษ มุกตาหาร และประเทศลาว กล้วยไม้ม้าวิ่ง พบ ในจังหวัดอุบลราชธานี ร้อยเอ็ด เลย กาพสินธุ์ มุกตาหาร และประเทศลาว การศึกษาโครโมโซมกวยไม้สกุลม้วิ่งโตยการใช้ส่วนปลายรากและดอกอ่อน ทำการทตลองเพื่อ หาเทคนิคที่เหมาะสมนการเตรียมเนื้อเยื่อปลายรากของกลัวยไม้สกุลม้าวิ่ง 3 ชนิต พบว่าการเก็บตัวอย่าง ปลายรากกล้วยไม้แดงอุบลที่อยู่ในสภาพปลอดเชื้อเวลาที่เหมาะสมที่สุดคือเวลา 9.15 น. แต่เมื่อเก็บปลาย รากที่อยู่ในสภาพแปลงช่วงเวลาที่เหมาะสมของกลัวยไม้แดงอุบลมีความแตกต่งกันจากการเก็บในสภาพ ปลอดเชื้อ คือ กล้วยไม้แดงอุบลจะมีเวลาที่เหมาะสมอยู่ที่เวลา 9.30 น. ส่วนกล้วยไม้ม้าวิ่งแสะกล้วยไม้ม้า บิน เวลาที่เหมาะสมที่สุตคือ เวลา 9.45 น. นอกจากนี้การศึกษาการแช่ตัวอย่างปลายรากในสารละลาย 8 - hydroxyquinoline ความเข้มข้น 0.002 M พบว่า ควรแช่ตัวอย่างปลายรากนานอย่างน้อย 1 ชั่วโมง ก่อนนำไปผ่านขั้นตอนการเตรียมเนื้อเยื่อปลายราก การตรวจนับจำนวนโครโมโชมจากเซลล์ปลายรากของ กล้วยไม้แดงอุบล ม้วิ่งและม้าบิ่น พบว่ามีจำนวนโครโมโชม 2ถ = 76 38 และ 38 ตามลำตับ การใช้อนไซม์ย่อยผนังซลล์เพื่อศึกษาโครโมซมจากซลล์เนื้อเยื่อปลายรากของกล้วยไม้แดงอุบล ได้ทำการศึกษาใน 3 ประเด็น คือ 1) สารที่ใช้ในการตรึงเซลล์ Camoys solution หรือ absolute ethanol ร่วมกับ acetic acid นอัตราส่วน 3:1 ผลการทตลองพบว่า การใช้ Carnoys solution ให้ผล ดีกว่าทำให้ภายในซล์ใสเห็นนิวเคลียสชัดเจน 2) ระยะเวลาในการแช่ enzyme solution พบว่าเวลาที่ เหมาะสมคือ 12 ชั่วโมง 3) ความเข้มข้นของ enzyme solution การใช้ cellulase ความเข้มข้น 2 %6 ร่วมกับ pectinase ความเข้มข้น 0.6%6 ทำให้โครโมโซมแยกตัวออกจากกัน การศึกษาระยะเวลาที่ใช้ในการไฮโตรไสด์เซลล์ปลายรากของกล้วยไม้แตงอุบลที่อยู่ในสภาพปลอด เชื้อ ด้วยเทคนิคย้อมสี Feulgen พบว่า ระยะเวลาที่เหมาะสมในการไฮโตรไลด์ ที่ทำให้เชลล์ติดสีม่วงของ fuschin ที่บริเวณปลายรากเหมาะสมที่สุดคือ 10 นาที การศึกษาลักษณะโครโมโซมของกลัวยไม้ม้าบินที่อยู่ในสภาพปลอดเชื้อ พบว่าโครโมโซมที่มี ตำแหน่งของเชนโตรเมียร์อยู่ตรงกลาง (metacentric) มีจำนวน 13 แท่ง โครโมโซมที่มีตำแหน่งของเชน โตรเมียร์อยู่เกือบตรงกลาง (submetacentic) มีจำนวน 14 แท่งโครโมโซมที่มีตำแหน่งของเซนโตร เมียร์อยู่ค่อนไปทางปลายแท่งของโครโมโซม (acrocentic) มีจำนวน 10 แท่ง และโครโมโชมที่มี ตำแหน่งของเชนโตรมียร์อยู่ตรงปลายแท่งของโครโมโซม (telocentric) มีจำนวน 1 แท่ง การศึกษาจำนวนโครโมโซจากตอกอ่อน โดยทำการศึกษาในระย: diakinesis ของการแบ่งเซลล์ แบบไมโอซิสในกลัวยไม้สกุลม้าวิ่ง 3 ชนิด พบว่า กล้วยไม้แดงอุบลมีจำนวนโครโมโซมn - 38 วน กล้วยไม้ม้าวิ่งและม้าบินมีจำนวนโครโมโชม ก = 19 การศึกษาพฤติกรรมการแบ่งซลล์แบบไมโอซิสในกล้วยไม้สกุสม้าวิ่งและสายพันธุ์ลูกผสม โดย ศึกษาลักษณะการเข้าคู่กันของโครโมโซมและการสร้างไมโครสปอร์ในกล้วยไม้แดงอุบล ม้าวิ่ง และสาย พันธุ์ลูกผสม พบว่า กล้วยไม้แดงอุบลและม้าวิ่งมีการเข้าคู่กันของโครโมโซมในระยะ diakinesis ปกติ คือ โครโมโซมมีการเข้าคู่กันเป็น bivalent จำนวน 38 และ 19 คู่ ตามลำตับ ส่วนในสายพันธุ์ลูกผสมแดง อุบล x ม้าวิ่งบลู และลูกผสมม้าบิน x แดงอุบล มีการเข้าคู่กันของโครโมโชมที่ผิดปกติ คือ พบทั้งแบบ univalent, bivalent และ trivalent โดยพบโครโมโซมที่เข้าคู่กันเป็น bivalent จำนวน 19.6 และ 19.55 คู่ ตามลำดับ จากความผิดปกติของการแบ่งซลล์แบบไมโอชิสในลูกผสมทำให้มีเปอร์เซ็นต์ของ โครโมโซมที่เคลื่อนไปสู่ขั้วเซลล์ช้ากว่าปกติ (chromosome lagging) และโครโมโซมที่มีโครงสร้างคล้าย สะพาน (chromosome bridge) สูง ทำให้มีการสร้างไมโครสปอร์ที่เป็นปกติ (tetrad) เพียง 56 และ 73 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ ส่วนกล้วยไม้แดงอุบลและม้าวิ่ง มีการสร้างไมโครสปอร์ที่เป็นปกติ (tetrad) สูงถึง 99 เปอร์เซ็นต์ พฤติกรรมที่เกิขึ้นนี้แสดงถึงความแตกต่างทางพันธุกรรมระหว่างกล้วยไม้แดงอุบลกับม้า วิ่งและม้าบินซึ่งจัดอยู่ในสกุลเดียวกัน

คำสำคัญ