การถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพิ่มมูลค่าเห็ดตระกูลนางรมด้วยการใช้ฟางข้าวเสริมแร่ธาตุซีลีเนียม

บทคัดย่อ

การนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ ภายใต้โครงการ “การถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพิ่มมูลค่า เห็ดตระกูลนางรมด้วยการใช้ฟางข้าวเสริมแร่ธาตุซีลีเนียม” สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศ ไทย (วว.) ได้มีการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีในการผลิตเห็ดเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง สามารถนำมาประยุกต์ใช้ใน การจัดการฟางข้าว ซึ่งเป็นวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตร โดยนำมาเป็นวัสดุเพาะสำหรับการเพาะเห็ดตระกูลนางรม โดยการเสริมด้วยแร่ธาตุซีลีเนียม สำหรับใช้ในกระบวนการผลิตเพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับเห็ดเศรษฐกิจและเกิดรายได้กับ ชุมชนในพื้นที่เป้าหมาย การถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพิ่มมูลค่าเห็ดตระกูลนางรมด้วยการใช้ฟางข้าวเสริมแร่ธาตุ ซีลีเนียม มีวัตถุประสงค์ เพื่อนำเทคโนโลยีที่ผ่านงานวิจัยและพัฒนาเสร็จสิ้นและใช้งานได้จริง และเป็นประโยชน์ใน การพัฒนาอาชีพการเพาะเห็ด โดยการถ่ายทอดเทคโนโลยีต้นแบบการผลิตเห็ดตระกูลนางรมอุดมซีลีเนียม สร้าง การมีส่วนร่วมของประชากรในพื้นที่และกระจายผลจากการถ่ายทอดองค์ความรู้ทักษะอาชีพการเพาะเห็ดตระกูล นางรมเสริมซีลีเนียม เพื่อให้เกิดกระบวนการใหม่ในการผลิตเห็ดตระกูลนางรมที่มีมูลค่าสูงขึ้นไปถ่ายทอดให้กับ ชุมชนเป้าหมาย การถ่ายทอดเทคโนโลยีสำหรับการเพิ่มมูลค่าของเห็ดเศรษฐกิจ ได้แก่ เห็ดสกุลนางรม เช่น นางฟ้า ภูฏานดำ และนางรมเทา โดยการเสริมแร่ธาตุซีลีเนียม ซึ่งเป็นธาตุที่มีความจำเป็นต่อร่างกาย และเป็นการใช้ ประโยชน์จากของเหลือทิ้งทางการเกษตร ได้แก่ ฟางข้าว โดยการดำเนินโครงการเป็นการนำองค์ความรู้ด้าน วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมที่เกิดขึ้นจากการวิจัยไปขยายผลให้กับชุมชนในพื้นที่เป้าหมายนำร่อง 2 จังหวัด ได้แก่ อ.ท่าฉาง, อ.กาญจนดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานีได้แก่ 1.กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผักปลอดสารบ้านเสวียด ต.เสวียด อ.ท่าฉาง จ.สุราษฎร์ธานี 2.กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเศรษฐกิจพอเพียงบ้านบัวท้อน ต.กะแดะ อ.กาญจนดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานี3.กลุ่มวิสาหกิจชุมชนฟาร์มเห็ดท่าเฟือง ต.กรูด อ.กาญจนดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานี และ อ.อากาศอำนวย จ.สกลนคร ได้แก่ 1.กลุ่มวิสาหกิจชุมชนปลูกเห็ดไร้สาร ต.โพนงาม อ.อากาศอำนวย จ.สกลนคร และ 2.กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเพาะเห็ดบ้านกลาง ต.โพนแพง อ.อากาศอำนวย จ.สกลนคร อีกทั้งได้รับความร่วมมือ กับหน่วยงานในพื้นที่ประกอบด้วยองค์การบริหารส่วนตำบลเสวียด อ.ท่าฉาง จ.สุราษฎร์ธานี, เทศบาลตำบลกาญ จนดิษฐ์ อ.กาญจนดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานี, สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอเสวียด, สำนักงานเกษตรตำบลเสวียด, สำนักงานเกษตรอำเภอกาญจนดิษฐ์, สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอกาญจนดิษฐ์, มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, องค์การบริหารส่วนตำบลโพนงาม และเทศบาลตำบลโพนแพง ที่จะร่วมกันส่งเสริมและขยายผลให้เกิดการนำไปใช้ จริงในพื้นที่ โดยมุ่งเน้นการนำเทคโนโลยีการผลิตเห็ดตระกูลนางรม ซึ่งเป็นเห็ดเศรษฐกิจที่นิยมบริโภคและมีมูลค่า ทางเศรษฐกิจสูง โดยใช้ฟางข้าวที่มีการเสริมแร่ธาตุซีลีเนียม เพื่อเพิ่มปริมาณและคุณภาพผลผลิต รวมทั้งสามารถ ให้ผลผลิตในระยะสั้น การดำเนินการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตเห็ดตระกูลนางรมด้วยการใช้ฟางข้าวเสริมแร่ธาตุ ซีลีเนียม ในพื้นที่เป้าหมาย พบว่า เกษตรกรในพื้นที่เป้าหมาย จำนวน 5 กลุ่ม เป็นกลุ่มเกษตรกรต้นแบบผู้ผลิตเห็ด เสริมแร่ธาตุซีลีเนียมด้วยฟางข้าวระดับชุมชนเพื่อใช้ในการถ่ายทอดเทคโนโลยีและเป็นศูนย์เรียนรู้ด้านการเพาะ เห็ดตระกูลนางรมเสริมแร่ธาตุซีลีเนียมโดยใช้ฟางข้าว และบุคคลอื่นที่มีความสนใจการเพาะเห็ดได้รับการถ่ายทอด ความรู้ เทคโนโลยีการผลิตเห็ดตระกูลนางรมเสริมแร่ธาตุซีลีเนียม จำนวนทั้งสิ้น 103 ราย เกิดเกษตรกรรายย่อยที่ นำเทคโนโลยีนี้ไปใช้ในการผลิตเห็ดตระกูลนางรม 70 ราย (สมาชิกในกลุ่มต้นแบบนำร่อง 46 ราย และกลุ่ม เกษตรกรที่มีความสนใจเพิ่มเติมในพื้นที่ จ. สุราษฎร์ธานี 24 ราย) คิดเป็นร้อยละ 67.96 โดยเกษตรกรผู้ผลิตเห็ดเสริมธาตุซีลีเนียมด้วยฟางข้าว มีผลผลิตที่เพิ่มมากขึ้น มากกว่าเดิมจากได้ผลผลิต 300 กรัมต่อก้อน ในระยะเวลา 4 เดือน เป็นเฉลี่ย 1.49 กิโลกรัมต่อก้อน ในระยะเวลา 2 เดือน คิดเป็นผลผลิตที่มากกว่าเดิมถึง 5 เท่า หรือ มากกว่าร้อยละ 100 โดยจังหวัดสุราษฎร์ธานีมีต้นทุนในการผลิตเฉลี่ย 5.57-7.00 บาทต่อก้อน ในขณะที่จังหวัด สกลนครที่มีต้นทุนในการผลิตเฉลี่ย 4.00-7.00 บาทต่อก้อน ในด้านข้อมูลรายได้จากการประกอบอาชีพเพาะเห็ด จาก การเพาะเห็ดในระบบถุงพลาสติกโดยใช้ขี้เลื่อยไม้ยางพารา เกษตรกรมีรายได้เฉลี่ย 9,000-25,000 บาทต่อปี โดยกลุ่ม วิสาหกิจชุมชนฟาร์มเห็ดท่าเฟือง เกษตรกรมีรายได้เฉลี่ยมากที่สุด 20,000-25,000 บาทต่อปี และกลุ่มวิสาหกิจ ชุมชนผักปลอดสารบ้านเสวียด พบว่ามีรายได้ต่ำสุดเฉลี่ย 9,000-15,000 บาทต่อปีแต่หลังจากกลุ่มเกษตรกรนำร่อง จำนวน 5 กลุ่มได้รับการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตเห็ดด้วยการใช้ฟางข้าวเสริมแร่ธาตุซีลีเนียม สร้างรายได้สุทธิ ให้กับเกษตรกร 168,567.06 บาท ในระยะเวลา 4 เดือน ดังนั้นหากเกษตรกรเพิ่มจำนวนรอบการผลิตใน 1 ปี (3 รอบ การผลิต) คาดว่าเกษตรกรจะมีรายได้สุทธิ 505,701.18 บาทต่อปี และหากมีเพิ่มจำนวนการผลิตก้อนเห็ดให้มากขึ้น ก็ จะได้ผลผลิตดอกเห็ด และรายได้เพิ่มมากขึ้นตามไปด้วย จากการดำเนินการโครงการนี้ นอกจากกลุ่มเกษตรกรต้นแบบทั้ง 5 กลุ่ม ให้ความสนใจและเกิดการนำ เทคโนโลยีไปใช้อย่างจริงจัง ได้มีการมีการขยายผลเพิ่มเติม โดยมีผู้ที่ให้สนใจในตำบลกะแดะ และตำบลข้างเคียง ได้แก่ ตำบลป่าร่อน ตำบลช้างขวา อำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานีเข้ามาศึกษา เรียนรู้องค์ความรู้การ เพาะเห็ดจากฟางข้าวจำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มชอบกินเห็ดบ้านเขาพนม เลขที่ 203/2 หมู่ 8 บ้านเขาพนม ต.ป่าร่อน อ.กาญจนดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานี (7 ราย), กลุ่มฟาร์มเห็ดห้วยถุน เลขที่ 11/5 หมู่ 9 ต.ป่าร่อน อ.กาญจนดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานี (5 ราย), กลุ่มฝึกเพาะเห็ดจากฟางข้าว เลขที่ 92/4 หมู่ 9 ต.ช้างขวา อ.กาญจนดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานี(6 ราย) และกลุ่มพาะเลี้ยงเห็ดบ้านปากกะแดะ เลขที่ 157 หมู่ 6 ต.กะแดะ อ.กาญจนดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานี (6 ราย) และเริ่มดำเนินการผลิตก้อน และเปิดดอกเห็ดเพื่อผลิตดอกเห็ดสดในการ บริโภคและจำหน่ายแล้ว พร้อมทั้งทำแบบประเมินความพึงพอใจของผู้ที่เข้าร่วมฝึกอบรมของเกษตรกรกลุ่ม วิสาหกิจชุมชนผักปลอดสารบ้านเสวียด กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเศรษฐกิจพอเพียงบ้านบัวท้อน และกลุ่มวิสาหกิจ ชุมชนฟาร์มเห็ดท่าเฟือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยผลการประเมินมีความพึงพอใจของหลักสูตรโดยรวมมีค่าเฉลี่ย เท่ากับ 96.55, 96.43 และ 100 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ แสดงถึงความพึงพอใจในภาพรวมของหลักสูตรอบรมอยู่ใน ระดับมากที่สุด ในขณะที่โดยรวมของจังหวัดสกลนคร ได้แก่ เกษตรกรกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเพาะเห็ดบ้านกลาง และ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนปลูกเห็ดไร้สาร ผลการประเมินมีความพึงพอใจของหลักสูตรอบรมอยู่ในระดับมากที่สุด มี ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 91.67 เปอร์เซ็นต์ ทั้งสองกลุ่ม โดยประโยชน์ของโครงการจะส่งผลต่อเกษตรกรและชุมชน โดย เกษตรกรในพื้นที่เป้าหมายได้รับความรู้และสามารถเข้าถึงผลงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม มีทักษะในเรื่องการเพาะเห็ดโดยใช้ฟางข้าวเสริมด้วยซีลีเนียม โดยมีผลผลิตที่เพิ่มมากขึ้นมากกว่า 50% จาก กระบวนการผลิตด้วยวิธีเดิม (การใช้วัสดุเพาะ คือขี้เลื่อยไม้ยางพารา ขนาดของก้อนเห็ด ขนาด 0.8 กิโลกรัม, การ เปิดดอกเห็ดผ่านทางคอขวดของก้อนเชื้อเห็ด) และยังเป็นการลดการเผาฟางที่ส่งผลต่อปัญหาหมอกควันและภาวะ เรือนกระจกอีกด้วย เป็นการลดค่าใช้จ่ายครัวเรือน โดยใช้วัสดุเพาะที่เหลือทิ้งจากการทำการเกษตร หาง่าย และ สร้างรายได้เพิ่มขึ้น สร้างเกิดความเข้มแข็ง ช่วยเหลือเกื้อกูลกันเกิดความสามัคคีในชุมชน นอกจากนี้โครงการนี้ เป็นการถ่ายทอดเทคโนโลยีที่มีการทำงานบูรณาการกับหน่วยงานพันธมิตร และหน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานราชการในพื้นที่เป้าหมายด้วย ที่จะช่วยขยายผลองค์ความรู้ ตลอดจนผลักดันสินค้าที่เป็นอัตลักษณ์ ที่จะเกิดขึ้นออกสู่ตลาดได้ง่ายขึ้น สร้างความเข้มแข็งให้กับวิสาหกิจชุมชน และการสร้างเครือข่ายในระดับตำบล อำเภอ จังหวัด โครงการถ่ายทอดเทคโนโลยีและนวัตกรรมต้นแบบนี้สอดคล้องกับเป้าหมายและผลสัมฤทธิ์ที่สำคัญ ในแก้ปัญหาท้าทายและยกระดับการพัฒนาอย่างยั่งยืนด้านสังคมและความมั่นคงทุกมิติ โดยการนำองค์ความรู้ที่มี ความพร้อมแล้วไปขยายผลให้กับกลุ่มเป้าหมายเพื่อสร้างอาชีพ สามารถพึ่งพาตนเองได้ และเป็นการยกระดับ เศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน

คำสำคัญ