การปรับตัวของชุมชนบนฐานสังคมและวัฒนธรรมเพื่อรับมือการขยายตัวของเมือง กรณี บ้านบางทรายใหญ่ หมู่ที่ 2 ต.บางทรายใหญ่ อ.เมือง จ.มุกดาหาร
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการวิจัย การปรับตัวของชุมชนบนฐานสังคมและวัฒนธรรมเพื่อรับมือการขยายตัวของเมือง กรณี บ้านบางทรายใหญ่ หมู่ที่ 2 ตำบลบางทรายใหญ่ อำเภอเมือง จังหวัดมุกดาหาร มีวัตถุประสงค์การวิจัย เพื่อศึกษาสภาพการเปลี่ยนแปลง ผลกระทบและการปรับตัวของชุมชนก่อนและหลังการพัฒนาเมือง เพื่อศึกษาศักยภาพของชุมชนที่นำมาใช้ในการปรับตัวให้เท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงจากการพัฒนาเมือง เพื่อยกระดับการปรับตัวของชุมชนบนฐานสังคมและวัฒนธรรมสำหรับรับมือการขยายตัวของเมือง และเพื่อพัฒนานักวิจัยชุมชนและเครือข่ายนักวิจัยชุมชนภายใต้นิเวศลุ่มน้ำโขง ผลการวิจัย พบว่า 1. สภาพการเปลี่ยนแปลง ผลกระทบและการปรับตัวของชุมชน เกิดการเปลี่ยนแปลงระบบสังคม โดยเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างคนในครอบครัวและคนในชุมชน เกิดการเปลี่ยนแปลงด้านประเพณี วัฒนธรรม ผลกระทบและการปรับตัวของชุมชน ที่พบคือ เปลี่ยนพื้นที่การผลิตเป็นพื้นที่ใช้สอย เช่น พื้นที่ริมเขื่อน จุดท่องเที่ยว กระทบต่อการผลิตอาหารของครอบครัว การปรับตัวไปสู่การค้าขายอาหารในบริเวณพื้นที่พื้นที่ริมเขื่อนใต้สะพาน ปัจจัยที่เอื้อต่อการขยายตัวของเมือง ได้แก่ การเติบโตของประชากร ความเหมาะสมของพื้นที่ การพัฒนาเศรษฐกิจ กระบวนการพัฒนาเมืองและบริการจากภาครัฐ และนโยบายและการบริหารงานด้านการพัฒนาเมืองของภาครัฐ 2. ศักยภาพของชุมชนที่นำมาใช้ในการปรับตัวให้เท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลง คือทุนทางสังคมของชุมชนด้านประวัติศาสตร์และเหตุการณ์สำคัญ ความสัมพันธ์ของคนในชุมชน และความเชื่อ วัฒนธรรม ประเพณีโบราณของชุมชนท้องถิ่น ซึ่งทุนดังกล่าว เป็นฐานสำคัญที่สะท้อนถึงคามสัมพันธ์ระหว่างคนในชุมชนและสามารถที่จะนำมาสร้างกิจกรรมร่วมที่จะนำไปเป็นทุนในการยกระดับการปรับตัวของชุมชน ซึ่งทุนดังกล่าวขาดการจัดการความรู้ให้กับคนภายในชุมชน ดังนั้นระดับการปรับตัวที่ผ่านมาของคนในชุมชนได้แก่ ระดับบุคคล ระดับครอบครัว และระดับกลุ่มซึ่งรวมตัวกันอย่างหลวม ๆ 3. การยกระดับการปรับตัวของชุมชนบนฐานสังคมและวัฒนธรรมสำหรับรับมือการขยายตัวของเมือง มีดังนี้ (1) การใช้กระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นเครื่องมือส่งเสริมการเรียนรู้ เน้นการเรียนรู้สถานการณ์ภายใน ภายนอกของชุมชนโดยใช้กิจกรรมเป็นฐานตามแนวทาง Active learning ในชื่อ “ย้อนรอยบางทรายใหญ่” (2) การกำหนดเป้าหมายการพัฒนาของชุมชนที่พึงประสงค์ร่วมกับทีมวิจัยและตัวแทนคนในชุมชน (ด้านสังคมและวัฒนธรรมเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจ ด้านทรัพยากรและเศรษฐกิจ และด้านการรมีส่วนร่วมในการเข้าถึงโอกาสในการพัฒนา (3) ออกแบบแนวทางการยกระดับผ่านการ “สร้างกิจกรรมร่วม” ประกอบด้วยกิจกรรม (3.1) สร้างสำนึกรักษ์ท้องถิ่นในกลุ่มเด็กและเยาวชนร่วมกับสถานศึกษา (3.2) การพัฒนาศักยภาพทีมวิจัย (3.3) สื่อสารอัตลักษณ์ สร้างพลังความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายชุมชนในตำบล-นอกตำบล “ตลาดวัฒนธรรมบางทรายใหญ่” – ตลาดแฮกหมาน (บพท.) (3.4) การจัดทำแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาร่วมกับชุมชนและภาคีโดยใช้ผลการวิจัย (3.5) ส่งมอบแผนยุทธศาสตร์ให้กับเทศบาลตำบลบางทรายใหญ่ การยกระดับการปรับตัวของชุมชนจึงเป็นการปรับตัวโดยใช้องค์ประกอบความเป็น “สถาบัน” ในการขับเคลื่อน “ข้อมูล ความรู้ กิจกรรมร่วมกัน เพิ่มโอกาสในการเข้าถึงการพัฒนาที่สอดคล้องกับทุนทางสังคม ความต้องการของชุมชน และทิศทางการพัฒนาของจังหวัด ด้วย Soft powerประเด็นการท่องเที่ยวตามวิถีชีวิตลุ่มน้ำโขง และเป็นแนวทางประสานเครือข่ายกิจกรรมทางสังคม “ตลาดแฮกหมาน” ในอนาคต 4. การพัฒนานักวิจัยชุมชนและเครือข่ายนักวิจัยชุมชนภายใต้นิเวศลุ่มน้ำโขง ใช้กระบวนการวิจัยเป็นเครื่องมือพัฒนาทักษะการวิจัยให้กับนักวิจัยชุมชนบ้านบางทรายใหญ่ตั้งแต่การพัฒนาโจทย์วิจัย การสร้างเครื่องมือ การเก็บข้อมูลโดยใช้เครื่องมือวิธีการเก็บข้อมูลแบบมีส่วนร่วม การสรุปวิเคราะห์ข้อมูล การออกแบบปฏิบัติการ การปฏิบัติการ และการสรุปผลการปฏิบัติการเพื่อให้เห็นทางเลือกและนำไปสู่การผลักดันให้เกิดการนำผลการวิจัยไปดำเนินการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ของชุมชน เสนอกับทางเทศบางตำบลบางทรายใหญ่