การเพิ่มขีดความสามารถคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อจัดทำแผนการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยว อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ การวิจัยเรื่อง การเพิ่มขีดความสามารถคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อจัดทำแผนการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาและพัฒนาขีดความสามารถคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย 2) เพื่อจัดทำแผนการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย และ 3) เพื่อปฏิบัติการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย โดยมีพื้นที่เป้าหมายการดำเนินงานครอบคลุม 5 ตำบล ได้แก่ ตำบลนามาลา ตำบลนาพึง ตำบลนาแห้ว ตำบลแสงภา และตำบลเหล่ากอหก อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย จากการศึกษาพบว่า ศักยภาพด้านการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย ประกอบด้วย สถานที่ท่องเที่ยวในพื้นที่อำเภอนาแห้ว จำนวน 65 แห่ง พักรีสอร์ท ที่กางเต้นท์ โฮมสเตย์ จำนวน 42 แห่งร้านอาหาร จำนวน 33 ร้าน ศูนย์เรียนรู้ จำนวน 22 แห่ง ร้านกาแฟจำนวน 10 แห่ง และกลุ่มชุมชนที่มีการจัดการท่องเที่ยว จำนวน 5 กลุ่ม และได้นำข้อมูลมาพัฒนาเป็นแผนที่แหล่งเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย เพื่อเป็นการประชาสัมพันธ์และให้ข้อมูลด้านแหล่งท่องเที่ยว สถานการณ์ด้านการท่องเที่ยว พบว่า โดยส่วนใหญ่จะมีท่องเที่ยวในลักษณะของครอบครัว และกลุ่มเพื่อน ๆ ซึ่งใช้รถยนค์ส่วนบุคคล และมอเตอร์ไซค์ ในการเดินทาง มีส่วนน้อยที่เดินทางโดยรถตู้ โดยมีข้อมูลจากอุทยานแห่งชาติภูสวนทราย ปี พ.ศ. 2566 ในช่วงเดือน ต.ค.2565 ถึง ก.ย. 2566 พบว่ามีจำนวนนักท่องเที่ยว 13,863 คน และปี พ.ศ. 2567 ในช่วงเดือน ต.ค.2566 ถึง ม.ค. 2567 พบว่ามีจำนวนนักท่องเที่ยว 8,278 คน ด้านคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย ซึ่งเป็นไปตามคำสั่งอำเภอนาแห้ว ที่ 93/2565 เรื่องแต่งตั้งคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนอำเภอนาแห้ว ลงวันที่ 22 เมษายน 2565 ประกอบด้วย 1) ตัวแทนกลุ่มวิสาหกิจชุมชนที่มีการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน 3 ชุมชน 2) ตัวแทนผู้ประกอบการด้านการท่องเที่ยวและที่พัก 3) ตัวแทนผู้นำชุมชนที่มีการจัดการท่องเที่ยว 4) ตัวแทนมัคคุเทศก์และนักสื่อความหมายท้องถิ่น 5) ตัวแทนของกลุ่ม OTOP 6) ตัวแทนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทั้ง 5 แห่ง และ 7) ตัวแทนหน่วยงานด้านการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว โดยมีบทบาทและอำนาจหน้าที่ดังนี้ 1) กำหนดนโยบายด้านการท่องเที่ยวให้สอดคล้องกับนโยบายของอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย และพื้นที่ 2) การพิจารณาแผนแม่บทเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน 3) รับทราบผลการดำเนินงานและให้ข้อเสนอแนะเพิ่มเติมเรื่องการท่องเที่ยวโดยชุมชน 4) การติดตามประเมินผลการดำเนินงานของการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย และ 5) หน้าที่อื่นๆ ตามที่ได้รับหมอบหมาย ซึ่งเห็นได้ว่า คณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนอำเภอนาแห้ว มีบทบาทส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนและรูปแบบการท่องเที่ยวอื่น ๆ ในพื้นที่อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย ด้านการพัฒนาศักยภาพคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนอำเภอนาแห้ว ประกอบด้วย 1) การพัฒนาศักยภาพคณะกรรมการและแกนนำด้านการท่องเที่ยว 2) การพัฒนาและจัดทำแผนการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย 3) การออกแบบและส่งเสริมให้มีกิจกรรมด้านการท่องเที่ยว จากการดำเนินงานทำให้เกิดแผน แผนการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย แบ่งออกเป็น 1) ด้านการบริหารจัดการการท่องเที่ยว 2) ด้านการจัดการเศรษฐกิจ สังคมและคุณภาพชีวิต 3) ด้านการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และส่งเสริมมรดกทางวัฒนธรรมชุมชน 4) ด้านการอนุรักษ์ ฟื้นฟูและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบและยั่งยืน 5) ด้านคุณภาพการบริการการท่องเที่ยว 6) ด้านการส่งเสริมการประชาสัมพันธ์และการทำงานร่วมกันระหว่างชุมชนและผู้ประกอบการ และ7) ด้านการเข้าถึงตลาดและทำงานร่วมกับผู้ประกอบการนำเที่ยวภายนอก จากแผนการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย มีการปฏิบัติการด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรด้านการท่องเที่ยว โดยใช้แนวคิด “ปรับ ลด ชดเชย เชื่อมต่อ” ทำให้เกิดโปรแกรมการท่องเที่ยว 3 รูปแบบ ได้แก่ 1) สัมผัสรัก ณ นาพึง 2) ตามรอยศรัทธา 3 วัด 2 แผ่นดิน 3) เที่ยวเพื่อรักษ์ และกิจกรรมการฟื้นฟูอาหารพื้นถิ่นเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว โดยมีอาสาสมัครท่องเที่ยวและสิ่งแวดล้อมจำนวน 54 คน ในพื้นที่ 5 ตำบล โดยมีบทบาทหน้าที่ ในการให้ข้อมูล ประสานงาน ดูแลนักท่องเที่ยวและเฝ้าระวังการทำลายสิ่งแวดล้อม และเข้าร่วมกิจกรรมด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรด้านการท่องเที่ยว จะเห็นได้ว่า การเพิ่มขีดความสามารถคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อจัดทำแผนการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย เป็นการปรับใช้แนวคิดการท่องเที่ยวโดยชุมชน (community base sustainable tourism) คือ การท่องเที่ยวที่คำนึงถึงความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อม สังคม และวัฒนธรรม โดยมีคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนอำเภอนาแห้ว ร่วมกันกำหนดทิศทางด้านการท่องเที่ยวร่วมกันผ่านการจัดทำแผนการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรการท่องเที่ยวอำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย และสร้างให้เกิดการจัดการร่วมของชุมชนและผู้ประกอบการในพื้นที่อำเภอนาแห้ว ผ่านโปรแกรมท่องเที่ยว 3 รูปแบบ และใช้แนวคิด “ปรับ ลด ชดเชย เชื่อมต่อ” ทำให้เกิดการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรด้านการท่องเที่ยว นอกจากนี้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือสร้างเงื่อนไขและสร้างโอกาสให้คณะคณะกรรมการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนเข้ามามีบทบาทสำคัญในการวางแผนทิศทางการพัฒนาอำเภอนาแห้ว ซึ่งเป็นการสร้างให้เกิดกระบวนการเรียนรู้เกี่ยวกับการวางแผน การจัดการทรัพยากรด้านการท่องเที่ยว ที่มีการตัดสินใจร่วมกัน ที่อยู่บนฐานทรัพยากรการท่องเที่ยวเดียวกัน โดยเน้นการจัดการสิ่งแวดล้อม สังคม และวัฒนธรรม และใช้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือในการพัฒนาชุมชน

คำสำคัญ