การพัฒนาเครือข่ายการท่องเที่ยวภูเตาโปงกับแหล่งท่องเที่ยวในท้องถิ่นอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อสำรวจและเก็บข้อมูลแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงในท้องถิ่น อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย 2) เพื่อหาแนวทางสร้างเครือข่ายพัฒนาการท่องเที่ยวภูเตาโปงกับแหล่งท่องเที่ยวในท้องถิ่น อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย 3) เพื่อสร้างรูปแบบของเครือข่ายการท่องเที่ยวภูเตาโปงกับแหล่งท่องเที่ยวในท้องถิ่น อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย และ 4) เพื่อพัฒนาเครือข่ายการท่องเที่ยวภูเตาโปงกับแหล่งท่องเที่ยวในท้องถิ่นอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย กลุ่มตัวอย่าง/ประชากรเป้าหมายของโครงการวิจัย เลือกแบบเจาะจง (Purposive sampling) จำนวน 45 คน ประกอบด้วยคณะกรรมการป่าชุมชน 10 คน คณะกรรมการจิตอาสาป่าชุมชน 10 คน ผู้นำชุมชน 3 คน ตัวแทน อบต. 2 คน ผู้ประกอบการ 5 คน เครือข่ายชุมชนที่จัดการท่องเที่ยว 10 คน และปราชญ์ท้องถิ่น 5 คน เพื่อศึกษาสภาพปัญหา ความต้องการ ปัจจัยที่เอื้อต่อการทำวิจัย แนวทางและองค์ประกอบในการทำวิจัย โดยใช้การสนทนากลุ่ม (Focus group discussion) การสัมภาษณ์กลุ่ม (Group Interview) การสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview)การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม (Participator) แบบบันทึกกิจกรรม/แบบบันทึกการประชุม ระดมความคิดและสนทนากลุ่ม การทำ Mapping ความรู้เพื่อให้เห็นแนวทางการจัดการความรู้เพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้ แบบประเมินศักยภาพแหล่งท่องเที่ยว แบบสัมภาษณ์ ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ผลการวิจัยพบว่า : วัตถุประสงค์ที่ 1 สำรวจและเก็บข้อมูลแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงในท้องถิ่น อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ประกอบด้วย 5 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านนาหอ บ้านนาฮี และบ้านนาเบี้ย ตำบลนาหอ อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย บ้านนาดี และบ้านนาหมู่ม่น ตำบลนาดี อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย พบว่า แหล่งท่องเที่ยวที่ใกล้เคียงกับภูเตาโปง ป่าชุมชนบ้านบุ่งกุ่ม ได้แก่ 1. วัดศรีภูมิ บ้านนาหอ เป็นวัดเก่าแก่มีประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน มีโบราณสถาน โบราณวัตถุได้แก่ พระเจ้าใหญ่ อาฮาม เจดีย์วัดศรีภูมิ พิพิธภัณฑ์วัดศรีภูมิ หอพระแก้วอาสา 2. บ้านนาฮี เป็นชุมชนเก่าแก่มานานกว่าร้อยปี มีวัดที่สำคัญคือ วัดศรีบุญเรือง มีอาฮามที่เก่าแก่เป็นที่ประดิษฐานพระเจ้าใหญ่ มีพระธาตุเจดีย์ศรีบุญเรือง 3. ชุมชนบ้านนาเบี้ย พบว่ามีเจดีย์โบราณ ซึ่งน่าจะร้างไปช่วงสมัยศึกเจ้าอนุวงษ์ 4. ชุมชนบ้านนาดี มีต้นโพธิ์เสี่ยงทาย วัดโพธิ์ศรี มีวิหารหลวงมีความงดงามและสมบูรณ์ และพระเจ้าใหญ่ซึ่งเชื่อว่ามีความศักดิ์สิทธิ์มาก โบสถ์วัดโพธิ์ศรี ธาตุอาชญาธรรม 5. หมู่บ้านนาหมูม่น มีวัดจอมมณีซึ่งมีศาลาการเปรียญที่มีรูปทรงสถาปัตยกรรมแบบพื้นถิ่น มีต้นเสาแบบหินตั้ง มีโปงที่มีรูปทรงสวยงาม หมู่บ้านนาหมูม่นมีศูนย์เรียนรู้พัดวิดน้ำ มีพัดจำนวน 14 ตัว เรียงรายตามน้ำหมัน มีทัศนียภาพบริเวณเชิงเขาและทุ่งนาที่สวยงาม มีภูเขาผาพ่อผาแม่ที่มีรูปทรงหินสวยงาม และเป็นจุดชมวิวที่สวยงาม นอกจากเป็นแหล่งท่องเที่ยวแล้วหมู่บ้านนาหมูม่น ยังมีจุดเด่นในเรื่องการจัดการน้ำจากห้วยภู เหมาะสมที่จะเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญในด้านการจัดการน้ำในลุ่มน้ำหมัน : วัตถุประสงค์ที่ 2 การหาแนวทางการสร้างเครือข่ายพัฒนาการท่องเที่ยวภูเตาโปง กับแหล่งท่องเที่ยวในท้องถิ่น อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย พบว่า มีแนวทางการสร้างเครือข่ายการพัฒนาการท่องเที่ยว ได้ 2 รูปแบบคือ คือ 1. เครือข่ายประเภทบุคคลและองค์กรท่องเที่ยว ได้แก่ เครือข่ายระดับชุมชนลุ่มน้ำหมัน เครือข่ายระดับอำเภอ เครือข่ายระดับจังหวัด และเครือข่ายอื่นๆ 2. เครือข่ายทางสังคมเน็ตเวิร์ก ได้แก่ เวบเพจ เฟสบุค อินเตอร์เน็ต และสื่อสิ่งพิมพ์ : วัตถุประสงค์ที่ 3 การปฏิบัติการสร้างรูปแบบของเครือข่ายการท่องเที่ยวภูเตาโปงกับแหล่งท่องเที่ยวในท้องถิ่นอำเภอด่านซ้าย จากข้อมูลแนวทางสร้างเครือข่ายได้ข้อสรุปรูปแบบของการพัฒนาเครือข่ายการท่องเที่ยว 3 ด้าน คือ 1. การสร้างเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยงในระดับลุ่มน้ำ เพื่อเชื่อมโยงแหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่เดียวกัน และตั้งอยู่ริมน้ำหมัน มีความเป็นไปได้ที่จะเชื่อมโยงเป็นเส้นทางท่องเที่ยวที่จัดการโดยชุมชน และเป็นเส้นทางจักรยาน หรือเส้นทางรถแต๊ก โดยเริ่มจากบ้านบุ่งกุ่ม วัดศรีภูมิ วัดบ้านนาเบี้ย เจดีย์เก้าชั้น พัดวัดน้ำ ศูนย์เรียนพัดวิดน้ำ วัดบ้านนาดี ต้นโพธิ์เสี่ยงทาย วัดศรีบุญเรือง และวัดบ้านนาหอ 2. การพัฒนาระบบสารสนเทศ เวบเพจ และการประชาสัมพันธ์ และ 3. การพัฒนาระบบของการจัดการเครือข่าย สร้างกลุ่มเครือข่ายลุ่มน้ำหมัน มีศูนย์กลางในการประสานงาน โดยศูนย์กลางในการประสานอยู่ที่สำนักงานท่องเที่ยวภูเตาโปง มีหน้าที่เป็นศูนย์ข้อมูลสารสนเทศ ประสานงานการท่องเที่ยวไปยังชุมชนเครือข่ายลุ่มน้ำหมัน : วัตถุประสงค์ที่ 4 การพัฒนาเครือข่ายการท่องเที่ยวภูเตาโปง กับแหล่งท่องเที่ยวในท้องถิ่นอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย เพื่อสร้างความพร้อม และการจัดการเครือข่าย ได้แก่ 1. การสำรวจเส้นทางท่องเที่ยวในลุ่มน้ำหมัน เพื่อหาวิเคราะห์ ประเมินศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยว 2. การพัฒนาบุคลากรท่องเที่ยว โดย ศึกษาดูงานการจัดการท่องเที่ยวหมู่บ้านวังน้ำมอก 3) การอบรมเชิงปฏิบัติการ “มัคคุเทศก์ท้องถิ่นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม” 3. การพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวโดยปรับภูมิทัศน์ของวัดศรีบุญเรือง และเจดีย์บ้านนาเบี้ย 4. การพัฒนาผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว ของชุมชนนาหอ โดยการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาบน้ำจากสมุนไพร 5. การพัฒนาการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน กำหนดเส้นทางและศูนย์กลางการท่องเที่ยวของเครือข่ายการท่องเที่ยว การสร้างเครือข่ายการท่องเที่ยวผ่านสื่อสังคมออนไลน์ การพัฒนาการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน การทำแผ่นพับและโปสเตอร์เพื่อใช้ประชาสัมพันธ์การท่องเที่ยวของเครือข่าย และการพัฒนาที่พัก โฮมสเตย์ จากผลการศึกษาวิจัย การพัฒนาเครือข่ายการท่องเที่ยวภูเตาโปงกับแหล่งท่องเที่ยวในท้องถิ่นอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย พบว่า เครือข่ายเป็นการรวมกลุ่มของบุคคลใน ชุมชนระหว่างชุมชน กลุ่มกับกลุ่ม ชุมชนกับชุมชน โดยมีหลักยึดตามขอบเขตพื้นที่ ประเด็นเนื้อหา และกระบวนการเรียนรู้เป็นหนึ่งเดียว กระบวนการดังกล่าวเกิดจากท้องถิ่น เหมาะสมกับท้องถิ่นที่จะ ช่วยให้บุคคลและชุมชนสามารถดำเนินชีวิตอยู่ได้ด้วยองค์ประกอบที่สำคัญ คือ ภูมิปัญญาพื้นบ้าน การปฏิบัติ แบบอย่างของผู้รู้ การอบรมสั่งสอนในบริบททางสังคม การคมนาคมติดต่อสื่อสารที่สะดวก ทำให้การไปมาข้ามเขตแดนของชุมชน อำเภอ จังหวัดและภาคเป็นไปได้ง่าย การทำเครือข่ายของชุมชนในลุ่มน้ำหมัน อาจจะมีลักษณะการรวมตัวกันอย่างไม่เป็นทางการเนื่องจากบางชุมชนไม่มีความประสงค์จะจัดการท่องเที่ยว แต่ขณะเดียวกันไม่ปฏิเสธการท่องเที่ยว บางชุมชน เช่น ชุมชนบุ่งกุ่ม และชุมชนบ้านนาหอ ได้เข้าสู่การท่องเที่ยวชุมชนอย่างเต็มรูปแบบ ดังนั้นจึงเกิดความร่วมมือในด้านการนำนักท่องเที่ยวจากชุมชนนาหอ เยี่ยมชมภูเตาโปง การดำเนินการเครือข่ายยังประสบปัญหาเนื่องจากชุมชนยังไม่ได้มีเป้าหมายร่วมกันในการจัดการท่องเที่ยว ชุมชนยังมีความขัดแย้งในด้านการจัดการป่าในช่วงการจัดตั้งป่าชุมชน ดังนั้นจึงเกิดปัญหาต่อการสร้างเครือข่าย การประสานงาน และความร่วมมือในการจัดการท่องเที่ยว จึงส่งผลให้การสร้างเครือข่ายมีไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย