โครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่าย ด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ : มหาวิทยาลัยมหิดล

บทคัดย่อ

มหาวิทยาลัยมหิดลได้เข้าร่วมโครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560 เป็นต้นมา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อยกระดับความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการให้มีมาตรฐานสอดคล้องตามนโยบายและการขับเคลื่อนด้านความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวกับสารเคมี โดยมีรายละเอียดและผลการดำเนินงานโครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ: มหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2566 ดังนี้ 1) กิจกรรมที่ 1: มหาวิทยาลัยมหิดลดำเนินการจัดฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการด้านมาตรฐาน ความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ จำนวน 4 ครั้ง (พฤษภาคม พ.ศ. 2566 – กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2567) มีผู้เข้าร่วมอบรม onsite จำนวน 260 คน 2) กิจกรรมที่ 2: พัฒนาความปลอดภัยห้องปฏิบัติการใหม่ จำนวน 15 ห้องปฏิบัติการ 3) กิจกรรมที่ 3: ธำรงรักษาด้านความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ จำนวน 15 ห้องปฏิบัติการ และ 4) กิจกรรมที่ 4: ส่งโปสเตอร์ผลงานเข้าร่วมงานประชุมวิชาการประจำปีด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการเครือข่ายวิจัยภูมิภาค: ภาคกลาง ปี 2565 จำนวน 10 ห้องปฏิบัติการ ทั้งนี้ จากการดำเนินโครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ปี 2566 มหาวิทยาลัยมหิดล ปัจจัยความสำเร็จในการดำเนินงานโครงการ ได้แก่ 1) การประชุมปรึกษาหารือร่วมกับผู้บริหารมหาวิทยาลัยระดับสูง ทำให้เกิดความเข้าใจถึงเป้าหมายในการดำเนินงานโครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายฯ ได้อย่างชัดเจนเพิ่มมากขึ้น สามารถนำนโยบายส่งเสริมความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวกับสารเคมีและการขับเคลื่อน (พ.ศ. 2566 – 2570) ไปสู่การปฏิบัติในระดับมหาวิทยาลัยได้อย่างทั่วถึง 2) การจัดกิจกรรมฝึกอบรมด้านความปลอดภัยภายในพื้นที่ของลูกข่าย ส่งผลให้ผู้บริหารและบุคลากรของลูกข่ายได้เข้าร่วมและเข้าถึงการเรียนรู้มาตรฐานความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการได้อย่างสะดวกและรวดเร็วมากขึ้น 3) การส่งเสริมและสนับสนุนจากผู้บริหารหน่วยงาน รวมถึงความร่วมมือจากบุคลากรทุกระดับในการพัฒนาความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ 4) การเยี่ยมแนะนำและให้คำปรึกษาการพัฒนายกระดับความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการทุกห้องที่เข้าร่วมโครงการ ส่งผลให้ห้องปฏิบัติการเกิดการพัฒนาและยกระดับอย่างเป็นรูปธรรมทั้งในเชิงกระบวนการและผลผลิต สามารถยกระดับได้ตรงเป้าหมายและสอดคล้องตามข้อกำหนดของ ESPReL และ 5) การสร้างเครือข่ายการจัดการของเสียสารเคมีร่วมกับลูกข่าย ส่งผลให้ การบริหารจัดการของเสียสารเคมีของลูกข่ายมีประสิทธิภาพดีมากยิ่งขึ้น ลดความเสี่ยงจากการสะสมของเสียสารเคมีภายในหน่วยงาน และสามารถจัดเก็บของเสียสารเคมีได้สอดคล้องตามที่กฎหมายกำหนด และคณะผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนาในการดำเนินโครงการ ดังนี้ 1) ควรจัดกิจกรรม ถอดบทเรียน แลกเปลี่ยนเรียนรู้ การดำเนินงานระหว่างเครือข่ายวิจัยภูมิภาค มหาวิทยาลัยแม่ข่าย และลูกข่าย 2) ห้องปฏิบัติการที่ได้รับงบประมาณสนับสนุนควรผ่านกระบวนการยกระดับและตรวจประเมินจากแม่ข่าย เนื่องจากการพิจารณาเฉพาะคะแนนประเมิน ESPReL Checklist ยังไม่สะท้อนถึงผลสำเร็จอย่างชัดเจนและเป็นรูปธรรมในการพัฒนาความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ 3) การพัฒนากิจกรรมธำรงรักษาด้านความปลอดภัย ควรพิจารณายกระดับความปลอดภัยให้ก้าวสู่การรับรองห้องปฏิบัติการปลอดภัยในรูปแบบ Peer Evaluation หรือ มอก.2677/2558 หรือ มาตรฐานสากลด้านความปลอดภัยอื่น ๆ 4) ส่งเสริมให้มี คณะผู้ตรวจประเมินภายในด้านความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการตามข้อกำหนด ESPReL และ Peer Evaluation เพื่อสามารถตรวจประเมินภายใน (Internal Audit) และร่วมกันพัฒนาห้องปฏิบัติการได้ ตามข้อกำหนด 5) ควรส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนายกระดับการดำเนินงานด้านความปลอดภัย อย่างต่อเนื่อง และสร้างมาตรการจูงใจทั้งในด้านการเชิดชูเกียรติ การมอบรางวัล และการมอบเครื่องหมายรับรองมาตรฐานด้านความปลอดภัยแก่ห้องปฏิบัติการ 6) การสนับสนุนข้อมูลระบบสารสนเทศและผู้เชี่ยวชาญในการให้คำปรึกษา การพัฒนา และยกระดับห้องปฏิบัติการ และ 7) ควรพิจารณาทบทวนเกณฑ์และข้อกำหนดต่าง ๆ ของ ESPReL เพื่อให้มีความทันสมัย สอดคล้องกับกฎหมายในประเทศและข้อกำหนดสากลด้านความปลอดภัย เนื่องจาก ESPReL Checklistถูกพัฒนาและนำมาใช้ประเมินสถานภาพความปลอดภัยห้องปฏิบัติการมาเป็นระยะเวลามากกว่า 5 ปี การเข้าร่วมโครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ในการร่วมกันขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการให้ครอบคลุมทั่วประเทศ และต่อยอดการพัฒนาการดำเนินงานตามยุทธศาสตร์และนโยบายด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานของมหาวิทยาลัยแม่ข่ายและมหาวิทยาลัยลูกข่าย ก่อให้เกิดการพัฒนาความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการที่สำคัญทั้งในแง่ของการพัฒนาเชิงระบบ การบริหารจัดการที่ครอบคลุมตั้งแต่ระดับนโยบาย สู่การนำไปปฏิบัติ การพัฒนาบุคลากร การสร้างความตระหนักและกระตุ้นจิตสำนึกด้านความปลอดภัย เพื่อสร้างเป็นวัฒนธรรมความปลอดภัยในระดับประเทศ และเป็นรากฐานให้เกิดการพัฒนางานด้านความปลอดภัยอย่างต่อเนื่องและยั่งยืนต่อไป

คำสำคัญ