โครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่าย ด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ : มหาวิทยาลัย เชียงใหม่

บทคัดย่อ

สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ได้ดำเนินโครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ตั้งแต่ปี 2560 โดยร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ 12 แห่ง ได้แก่ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยนเรศวร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี มหาวิทยาลัยขอนแก่น และมหาวิทยาลัยบูรพา โดยมีผลการดำเนินหลักที่สำคัญของโครงการที่ผ่านมาหลายด้าน ทั้งในด้านการพัฒนาความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ การธำรงรักษาด้านความปลอดภัยห้องปฏิบัติการและยกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง การพัฒนาบุคลากร มีบุคลากรจากมหาวิทยาลัยลูกข่ายทั่วประเทศได้รับการอบรมด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ และกิจกรรมสนับสนุนการดำเนินงานด้านความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ในส่วนภาคเหนือตอนบนนั้น วช. ได้สนับสนุนทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรม “โครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่” ซึ่งในปี 2566 มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้ดำเนินการบรรลุตามวัตถุประสงค์ของโครงการฯ ดังนี้ 1. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้จัดการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ภาคเหนือตอนบน ประจำปี 2566 ภายใต้โครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2566 ณ ห้องประชุมทองกวาว สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยมีบุคลากรจากมหาวิทยาลัยลูกข่ายเข้าร่วมการอบรมและได้รับประกาศนียบัตร จำนวน 278 คน ประกอบด้วยเป็นผู้เข้าร่วมการฝึกอบรมแบบ onsite 204 คน และเข้าร่วมกิจกรรมผ่านระบบออนไลน์ 74 คน 2. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้คัดเลือกห้องปฏิบัติการใหม่ที่มีศักยภาพในการยกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ เพื่อพัฒนาความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ จำนวน 21 ห้องปฏิบัติการ จากทั้งหมด 13 หน่วยงาน โดยได้มีการจัดทำ “บันทึกข้อตกลงความร่วมมือโครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการในภาคเหนือตอนบน ภายใต้โครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ปี 2566” โดยเป็นห้องปฏิบัติการของหน่วยงานอื่นในเขตพื้นที่ จำนวน 16 ห้องปฏิบัติการ และห้องปฏิบัติการของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จำนวน 5 ห้องปฏิบัติการ ซึ่งได้รับได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากโครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ปี 2566 และงบประมาณเงินรายได้มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ห้องละ 10,000.- บาท รวมงบประมาณ 210,000.- บาท โดยผลการพัฒนาความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการใหม่พบว่า ห้องปฏิบัติการใหม่ข้างต้นมีเลขทะเบียนห้องปฏิบัติการจากการใช้งาน ESPReL Checklist และได้มีการสำรวจสภาพความปลอดภัยห้องปฏิบัติการผ่านระบบ ESPReL Checklist 2 ครั้ง (ก่อน-หลัง) โดยมีคะแนนเพิ่มขึ้นมากกว่า ร้อยละ 5 จำนวน 18 ห้องปฏิบัติการ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการพัฒนาความปลอดภัยห้องปฏิบัติการเพิ่มขึ้น 3. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้ธำรงรักษาความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการเดิมที่ได้เข้าร่วมโครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการจำนวน 15 ห้องปฏิบัติการ จากทั้งหมด 8 หน่วยงาน โดยได้มีการจัดทำ “บันทึกข้อตกลงความร่วมมือโครงการธำรงรักษาและยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการในภาคเหนือตอนบน ภายใต้โครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ปี 2566” โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากโครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ ปี 2566 ห้องปฏิบัติการละ 10,000.-บาท รวมงบประมาณ 150,000.-บาท จากผลการสำรวจสภาพความปลอดภัยห้องปฏิบัติการธำรงรักษาด้วยระบบ ESPReL Checklist 2 ครั้ง (ก่อน-หลัง) พบว่าห้องปฏิบัติการมีคะแนน ESPReL Checklist ในภาพรวมไม่น้อยกว่าคะแนนเดิมในทุกองค์ประกอบ เพื่อเตรียมความพร้อมสู่การตรวจประเมินและรับรองห้องปฏิบัติการปลอดภัยเพื่อการยอมรับร่วม (peer evaluation) ต่อไปในอนาคต 4. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในฐานะมหาวิทยาลัยแม่ข่ายด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการได้ประชาสัมพันธ์ให้ทุกห้องปฏิบัติการลูกข่ายใหม่ส่งผลงานโปสเตอร์ “ผลการดำเนินงานมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ” ในการประชุมวิชาการเครือข่ายภูมิภาคด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการในภูมิภาค : ภาคเหนือ ประจำปี 2566 เมื่อวันที่ 5 มกราคม 2567 ณ ห้องประชุมทองกวาว สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยมีห้องปฏิบัติการลูกข่ายใหม่ในภูมิภาค ภาคเหนือตอนบน ได้ส่งโปสเตอร์ผลการดำเนินงานยกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการเข้าร่วมประกวดจำนวน 15 ผลงาน อย่างไรก็ตามในการดำเนินงานได้พบปัญหาและอุปสรรค ได้แก่ ห้องปฏิบัติการลูกข่ายในหลายพื้นที่ในภาคเหนือตอนบน ยังไม่ได้รับนโยบายการบริหารจัดการความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ และยังไม่ทราบถึงความสำคัญของการประเมินความปลอดภัยห้องปฏิบัติการผ่านระบบ ESPReL Checklist ดังนั้น เพื่อเป็นการเพิ่มผลสัมฤทธิ์ของโครงการในอนาคต วช. ควรจัดให้มีหลักสูตรกลางเกี่ยวกับการประเมินความปลอดภัยห้องปฏิบัติการผ่าน ESPReL Checklist และหลักสูตรการเตรียมตัวเข้ารับการตรวจประเมินความปลอดภัยห้องปฏิบัติการในรูปแบบ Peer evaluation อย่างเป็นประจำ เพื่อสร้างความตระหนักและเตรียมความพร้อมให้แก่ห้องปฏิบัติการ โดยอาจสนับสนุนในรูปแบบการจัดอบรมในรูปแบบออนไลน์ และควรมีมาตรการบังคับใช้จากส่วนกลางเพื่อให้เกิดการบังคับใช้อย่างชัดเจนเป็นรูปธรรมทั้งนโยบายด้านการกำหนดเป็นเงื่อนไขการสนับสนุนทุนวิจัยและการตีพิมพ์ผลงานวิชาการ ให้เกิดการขับเคลื่อนด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการอย่างจริงจังต่อเนื่องทั่วทั้งประเทศต่อไป

คำสำคัญ