กระบวนการอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลานโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในจังหวัดศรีสะเกษ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
บทคัดย่อ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาประวัติและความเป็นมาของตู้คัมภีร์ใบลาน 2. เพื่อเสริมสร้างกระบวนการอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลานโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในจังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งผู้วิจัยศึกษาข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 3 พื้นที่ ประกอบด้วย (1) วัดสำโรงใหญ่ อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ (2) วัดหลวงสุมังคลาราม อำเภอเมือง จังหวัดศรีสะเกษ และ (3) วัดเจ๊กโพธิพฤกษ์ อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ จำนวนผู้ให้ข้อมูลทั้งสิ้น 30 รูป/คน ผลการศึกษาพบว่า ประวัติและความเป็นมาของตู้คัมภีร์ใบลาน ตู้คัมภีร์ใบลาน เป็นงานศิลปกรรมไทยที่รังสรรค์ขึ้นมาเพื่อถวายเป็นพุทธบูชาแก่วัดสำหรับเก็บคัมภีร์พระไตรปิฎก ตู้คัมภีร์ใบลานมีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา สมัยธนบุรี เรื่อยมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ ซึ่งแต่ละยุคสมัยศิลปะลายไทยที่ช่างไทยบรรจงเขียนตกแต่งตู้มีความอ่อนช้อยและงดงามแตกต่างกัน ตู้คัมภีร์ใบลานมักเป็นตู้ลายรดน้ำ เกิดจากการเขียนน้ำยาและปิดทองรดน้ำ ลวดลายหรือรูปภาพที่ได้จะมีเพียงสีทองเหลืองอร่ามบนพื้นรักสีดำทึบ จึงนิยมเรียก ตู้คัมภีร์ใบลาน หรือตู้พระธรรมลายรดน้ำ ลวดลายที่นิยมตกแต่งตู้ มีทั้งลายกนกต่าง ๆ ลายพันธุ์พฤกษา ลายดอกพุดตานเถา ลายดอกเบญจมาศ หรือเป็นภาพที่เล่าเรื่องราว พุทธประวัติ ภาพชาดก ภาพรามเกียรติ์ หรือภาพสัตว์หิมพานต์ที่ช่างสร้างสรรค์ขึ้นตามจินตนาการของตน การอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลานให้อยู่ในสภาพที่ดีมีอายุยืนยาวต่อไปด้วยวิธีการต่าง ๆ นั้น การซ่อมแซม การปกป้อง การอนุรักษ์ การเล็งเห็นคุณค่าและความสำคัญของตู้คัมภีร์ใบลาน การจัดการของชุมชน และการดูแลจัดระบบและการเผยแพร่ จึงเป็นขั้นตอนหนึ่งของการอนุรักษ์ วิธีการซ่อมตู้คัมภีร์ใบลานจึงมีหลายรูปแบบแตกต่างกันตามสภาพของปัญหาที่เกิดขึ้น และไม่ได้กำหนดเป็นกฎตายตัวว่าต้องปฏิบัติด้วยวิธีการอย่างเดียวกันทุกประการ กรรมวิธีต่าง ๆ ยังต้องมีการศึกษา ค้นคว้า ทดลอง และนำวิทยาการใหม่ ๆ มาปรับใช้ ทั้งนี้ ต้องเป็นไปด้วยความถูกต้องตามหลักวิชาการ เพื่อให้ตู้คัมภีร์ใบลานมีความคงทนแข็งแรงและสามารถนำมาใช้ประโยชน์ให้ยาวนานได้ กระบวนการอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลานโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในจังหวัดศรีสะเกษ ประกอบด้วย กิจกรรม 6 อย่าง สำหรับปลูกฝังให้กับบุคคลในชุมชน คือ (1) กิจกรรมด้านการ ปลูกจิตสำนึกในการอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลาน (2) กิจกรรมด้านการส่งเสริมการเรียนรู้การอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลาน (3) กิจกรรมด้านการจัดกิจกรรมการอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลาน (4) กิจกรรมด้านการสนับสนุนงบประมาณการอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลาน (5) กิจกรรมด้านการวางแผนและพัฒนาบุคลากรในการอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลาน และ (6) กิจกรรมด้านการติดตามผลการอนุรักษ์ตู้คัมภีร์ใบลาน ดังนั้น การมีส่วนร่วมของชุมชนจึงเป็นการจูงใจให้ผู้ร่วมปฏิบัติงานในชุมชนแต่ละที่ได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจ ร่วมรับผิดชอบ และร่วมมือในการพัฒนาวัดและชุมชนให้เป็นที่รู้จักของสังคมสืบไป