การวิเคราะห์และการตรวจหาพลาสมิดของ Enterobacteriaceae ดื้อยา carbapenem และ colistin ที่พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

บทคัดย่อ

ความชุกของเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพ คือ Carbapenem-Resistant Enterobacteriaceae (CRE) และ Colistin-Resistant Enterobacteriaceae (CoRE) พบเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมทั้งประเทศไทย การติดเชื้อดังกล่าวรักษายาก เสียค่าใช้จ่ายมาก และอัตราตายสูง เชื้อดังกล่าวยังพบในผู้ป่วยที่ไม่มีลักษณะทางคลินิกของการติดเชื้อโดยมักพบเชื้อดังกล่าวในอุจจาระ ผู้ป่วยที่มีเชื้อดังกล่าวสามารถถ่ายทอดเชื้อไปยังผู้ป่วยรายอื่น บุคลากรการแพทย์ ญาติผู้ป่วย และสิ่งแวดล้อมได้ ดังนั้น ผู้ป่วยที่มีเชื้อดังกล่าวจำเป็นต้องแยกจากผู้ป่วยรายอื่นและบุคลากรที่เกี่ยวข้องการดังกล่าวต้องปฏิบัติตามมาตรการ Contact Precaution ซึ่งรวมถึงใส่เครื่องป้องกันตนเองด้วย โครงการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อทราบระบาดวิทยาของเชื้อ CRE ในผู้ป่วยไทย 881 ราย ส่วนข้อมูลและเชื้อ CoRE ได้จากโครงการที่ทำเสร็จแล้วโดยได้รับการสนับสนุนจากแหล่งทุนอื่น (Wangchinda W et al. 2018) 2) เพื่อทราบลักษณะและความหลากหลายของพลาสมิดดื้อยาต้านจุลชีพของ CRE และ CoRE 152 สายพันธุ์ที่เก็บจากผู้ป่วยไทยด้วย WGS ที่ประเทศสวีเดน 3) ร่วมกันพัฒนาวิธีตรวจ ODM ต้นแบบ (Proof of Concept) เพื่อตรวจพลาสมิด NDM และพลาสมิด mcr ของเชื้อ CRE และ CoRE ด้วย ODM ต้นแบบที่สวีเดน และ 4) นักวิจัยไทยนำ ODM ต้นแบบมาทดลองตรวจหาพลาสมิด NDM ของเชื้อ CRE และ พลาสมิด mcr ของเชื้อ CoRE จากตัวอย่างที่เก็บจากผู้ป่วยที่โรงพยาบาลศิริราช โดยดำเนินการ 3 ขั้นตอน คือ ก.) นำเชื้อ CRE ที่ทราบแน่ว่ามีพลาสมิด NDM และเชื้อ CoRE ที่ทราบแน่ว่ามี พลาสมิด mcr มาตรวจด้วย ODM ต้นแบบ ข.) นำอุจจาระคนปกติที่ทราบแน่ว่าไม่มี CRE มาเติมเชื้อ CRE ที่มี พลาสมิด NDM และ CoRE ที่มี พลาสมิด mcr มาตรวจด้วย ODM ต้นแบบ และ ค.) นำอุจจาระผู้ป่วยที่มีเชื้อ CRE ที่มีพลาสมิด NDM และเชื้อ CoRE ที่มีพลาสมิด mcr มาตรวจด้วย ODM ต้นแบบ ผลการศึกษาผู้ป่วยติดเชื้อ CRE 128 ราย และผู้ป่วยที่พบเชื้อ CRE โดยไม่มีลักษณะทางคลินิกของการติดเชื้อ 225 รายพบเชื้อ CRE ชนิดที่พบบ่อยที่สุด คือ K. pneumoniae (76.8%) ส่วน carbapenemase ของเชื้อ CRE ที่พบบ่อยที่สุด คือ NDM (80%) ผู้ป่วยที่ตรวจพบ CRE โดยไม่มีลักษณะทางคลินิก 225 รายพบการติดเชื้อ CRE ตามมา 46 ราย (20.4%) ผู้ป่วยติดเชื้อ CRE 128 รายมักได้รับการรักษาด้วยยา colistin ร่วมกับ fosfomycin โดยมีอัตราตายในโรงพยาบาล 47.7% ระยะเวลาที่มีเชื้อ CRE ในอุจจาระหลากหลายมากโดยผู้ป่วยมีเชื้อ CRE ในอุจจาระนาน <1 ปีประมาณ 50% และผู้ป่วยมีเชื้อ CRE ในอุจจาระ <2 ปีประมาณ 90% อีกการศึกษาหนึ่งได้คัดกรองผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงต่อการมีเชื้อ CRE ในอุจจาระโดยไม่มีอาการ 528 คนพบผู้ป่วยมีเชื้อ CREก่อนรับไว้ในโรงพยาบาล 12.6% โดยเชื้อ CRE ส่วนมาก คือ K. pneumoniae (75.6%) ส่วนผู้ป่วย 28.7% ที่ตรวจไม่พบ CRE ในอุจจาระเมื่อแรกรับเข้าโรงพยาบาลกลับตรวจพบ CRE ในอุจจาระขณะอยู่โรงพยาบาล ผู้ป่วยที่ตรวจพบ CRE ในอุจจาระเมื่อแรกรับและระหว่างอยู่ในโรงพยาบาลยังคงมีเชื้อ CRE ในอุจจาระเมื่ออกจากโรงพยาบาลประมาณ 75% การตรวจหาเชื้อ CRE ต่อเนื่องในผู้ป่วยที่ออกจากโรงพยาบาลแล้วพบว่า 22% ของผู้ป่วยเหล่านี้ยังตรวจพบเชื้อ CRE ในอุจจาระได้นานอย่างน้อย 303 วัน การตรวจเชื้อ CRE และ CoRE ที่แยกได้จากผู้ป่วยดังกล่าว 152 สายพันธุ์ด้วย WGS พบว่าเชื้อ CRE ส่วนมากมีพลาสมิด NDM และเชื้อ CoRE ส่วนมากมีพลาสมิด mcr การตรวจหาพลาสมิด NDM และ mcr จากเชื้อและตัวอย่างอุจจาระที่มีเชื้อ CRE และ CoRE ทั้ง 3 ขั้นตอนดังกล่าวข้างต้นด้วย ODM โดยนักวิจัยไทยก็สามารถตรวจพบพลาสมิด NDM และ mcr จากตัวอย่าง CRE และ CoRE ได้ทั้ง 3 ขั้นตอน แต่การตรวจหา พลาสมิด NDM และ mcr จากอุจจาระผู้ป่วยหรือตัวอย่างที่มีเชื้อดื้อยาจำนวนมากควรพัฒนาเพิ่มเติมให้แม่นยำและรวดเร็วมากขึ้น ผลการศึกษาดังกล่าวแสดงว่าเชื้อ CRE และ CoRE พบบ่อยในผู้ป่วยไทย ผู้ป่วยติดเชื้อดังกล่าวมีอัตราตายสูง เชื้อดังกล่าวอาจอยู่ในอุจจาระได้นานกว่า 2 ปี ผู้ป่วยที่มีเชื้อดังกล่าวสามารถถ่ายทอดเชื้อไปยังผู้ป่วยรายอื่น บุคลากรการแพทย์ และสิ่งแวดล้อมได้ ดังนั้น การตรวจหาพลาสมิดดื้อยาต้านจุลชีพของเชื้อดังกล่าวด้วย ODM ซึ่งได้ผลรวดเร็วกว่าวิธีตรวจมาตรฐานจะสามารถเริ่มการรักษาที่เหมาะสมได้เร็วขึ้นซึ่งลดอัตราตายได้ การใช้ ODM ตรวจพลาสมิดดื้อยาต้านจุลชีพของเชื้อดังกล่าวในผู้ป่วยก่อนรับไว้ในโรงพยาบาลก็สามารถแยกผู้ป่วยที่มีเชื้อ CRE และ CoRE ได้เร็วขึ้นจึงลดการแพร่เชื้อดังกล่าวได้ และยังใช้ ODM สอบสวนการระบาดของเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพในโรงพยาบาลได้ด้วย จึงควรพิจารณานำ ODM ที่มีศักยภาพในการตรวจหาเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพมาใช้ในเวชปฏิบัติในประเทศไทยภายหลังการพัฒนาวิธีการตรวจ ODM ให้แม่นยำและรวดเร็วมากขึ้น

คำสำคัญ