การพัฒนาระบบเฝ้าระวังและพยากรณ์ภัยแล้งภาคการเกษตรสำหรับพื้นที่ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย (ปีที่ 2)

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยการพัฒนาระบบเฝ้าระวังและพยากรณ์ภัยแล้งทางการเกษตรในภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย โครงการวิจัยนี้มีกำหนดระยะเวลา 2 ปี วัตถุประสงค์ 4 ประการ ได้แก่ 1) พัฒนาระบบเฝ้าระวังภัยแล้งภาคการเกษตรในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย 2) พัฒนาระบบพยากรณ์ภัยแล้งภาคการเกษตรในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย 3) พัฒนาระบบให้บริการข้อมูลเฝ้าระวังภัยแล้งและผลการพยากรณ์ภัยแล้งในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย 4) พัฒนาแอพพลิเคชันให้บริการข้อมูลเฝ้าระวังภัยแล้งและผลการพยากรณ์ภัยแล้ง ผลผลิตสำคัญภายใต้โครงการวิจัยนี้ ได้แก่ ระบบเฝ้าระวังภัยแล้ง ระบบพยากรณ์ภัยแล้ง ระบบให้บริการข้อมูล (API web service) เว็บแอปพลิเคชัน “ระบบเฝ้าระวังและพยากรณ์ภัยแล้งเพื่อสนับสนุนการตัดสินใจในภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย Drought Monitoring and Forecasting System for Decision Support in Upper Northern Thailand (ชื่อย่อ D4D)” เข้าถึงได้ที่ https://d4d.soc.cmu.ac.th/ และโมบายแอปพลิเคชัน ชื่อ "D4D" ที่พร้อมใช้งานบน Apple Store (iOS) และ Play Store (Android) ระบบเฝ้าระวังภัยแล้งใช้ข้อมูลจากแบบจำลองสภาพภูมิอากาศ WRF-CFSR (พ.ศ. 2523-2553) และ WRF-CFSv2-Analysis (พ.ศ. 2554-ปัจจุบัน) เพื่อรายงานข้อมูลสถานการณ์ภัยแล้งในภาคเหนือตอนบนตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ส่วนระบบพยากรณ์ภัยแล้งใช้ข้อมูลจากแบบจำลอง WRF-CFSv2-Real-time (ล่วงหน้า 6 เดือน) เพื่อคาดการณ์สถานการณ์ภัยแล้งล่วงหน้า 6 เดือน โดยนำตัวแปรสภาพภูมิอากาศ เช่น ปริมาณน้ำฝน อุณหภูมิสูงสุดและต่ำสุด และความชื้นในดิน มาใช้คำนวณดัชนีภัยแล้งที่เกี่ยวข้องกับการเกษตร ได้แก่ ศักย์การคายระเหย (PET) ดัชนีภัยแล้ง SPI multi-scalar (3-, 6-, 12-months) ดัชนีภัยแล้ง SPEI multi-scalar (3-, 6-, 12-months) และค่าความชื้นในดินเพื่อประมาณความจุน้ำที่มีอยู่ (AWC) ข้อมูลดัชนีภัยแล้งที่ได้รับเป็น Grid based ที่มีความละเอียด 12x12 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย สำหรับการรายงานสถานการณ์ภัยแล้งเผยแพร่ในเว็บแอปพลิเคชันและโมบายแอปพลิเคชัน D4D เว็บแอปพลิเคชันมี 2 องค์ประกอบ ส่วนแรก คือ แผนที่เฝ้าระวังและพยากรณ์ภัยแล้ง โดยกำหนดค่าเริ่มต้นให้แสดงแผนที่สถานการณ์ภัยแล้งเดือนปัจจุบัน ใน 17 จังหวัดทางภาคเหนือ ผู้ใช้สามารถเลือกติดตามสถานการณ์ภัยแล้งตามดัชนีความแห้งแล้งที่ต้องการ (SPI, SPEI, SMOIS) ทั้งข้อมูลเฝ้าระวัง (ย้อนหลัง พ.ศ.2523 - ปัจจุบัน) และพยากรณ์ (ล่วงหน้า 6 เดือน) นอกจากนี้ ผู้ใช้สามารถซ้อนทับข้อมูลการใช้ที่ดิน ข้อมูลเขื่อนและอ่างเก็บน้ำ บ่อน้ำบาดาล และค้นหาตำแหน่งตามตำบล อำเภอ จังหวัด ลุ่มน้ำ ลุ่มน้ำย่อย ฯลฯ ส่วนที่สอง แสดงกราฟอนุกรมเวลาและคำอธิบาย หากผู้ใช้คลิกบนแผนที่จะปรากฏป๊อปอัปที่แสดง ค่าดัชนีและสถานการณ์ภัยแล้ง รายละเอียดสถานที่ และไอคอนกราฟ การคลิกไอคอนกราฟจะแสดงค่าดัชนีภัยแล้งพร้อมคำอธิบายโดยสรุปเกี่ยวกับสถานการณ์ภัยแล้ง ผลกระทบ และคำแนะนำ เป็นต้น ส่วนโมบายแอปพลิเคชัน D4D รองรับทั้งระบบ iOS และ Android สามารถดาวน์โหลดได้จาก Apple Store และ Play Store มุ่งเน้นไปที่การรายงานสถานการณ์ภัยแล้งในปัจจุบันและการคาดการณ์ 6 เดือน โดยใช้ดัชนีภัยแล้ง SPEI3, SPI3 และ SMOIS (ค่าเริ่มต้น: SPEI3) ผ่านภาพเคลื่อนไหว แผนที่ กราฟ และคำอธิบาย โครงการวิจัยได้จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อแนะนำเว็บแอปพลิเคชันและโมบายแอปพลิเคชัน D4D ให้แก่หน่วยงานภาครัฐ การประชุมเชิงปฏิบัติการนี้ได้เปิดเวทีรับฟังข้อคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิและตัวแทนภาครัฐ โดยผู้เข้าร่วมแสดงความพึงพอใจในระดับปานกลางถึงสูงต่อแอปพลิเคชันและโมบายแอปพลิเคชัน D4D ผู้เข้าร่วมเห็นว่า D4D สามารถรายงานข้อมูลในหลายช่วงเวลา (อดีต ปัจจุบัน การคาดการณ์) มีการนำเสนอหมวดหมู่ หัวข้อ รูปภาพ และคำอธิบายที่สอดคล้องกัน นอกจากนี้ ผู้เข้าร่วมเห็นว่า D4D ใช้ภาษาชัดเจนและกระชับในการอธิบายข้อมูล การออกแบบและการจัดรูปแบบได้รับการตอบรับเชิงบวก โดยผู้เข้าร่วมสังเกตเห็นการใช้รูปภาพและเนื้อหาที่สอดคล้องกันซึ่งสื่อความหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งระบบมีการประมวลผลข้อมูล รูปภาพ และข้อความที่รวดเร็ว มีการออกแบบที่ทันสมัยและใช้งานง่าย ส่วนด้านประโยชน์และการใช้งานมีคะแนนความพึงพอใจสูงสุด ผู้เข้าร่วมเห็นว่าข้อมูลอันที่ได้รับจาก D4D สามารถใช้เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจและจัดลำดับความสำคัญของการบริหารจัดการภัยแล้ง นอกจากนี้ยังสามารถใช้เป็นข้อมูลสนับสนุนการรายงานของสื่อเพื่อเผยแพร่สู่สาธารณะได้

คำสำคัญ