โครงการพัฒนาแบบจำลองการวิเคราะห์ภัยแล้งเพื่อประเมินความต้องการหลังเกิดภัย
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
ประเทศไทยประสบปัญหาภัยแล้งมาอย่างยาวนาน การแก้ปัญหาภัยแล้งมีลักษณะการให้เงินชดเชยแก่ผู้ประสบภัยแล้ง ซึ่งเป็นการใช้งบประมาณจำนวนมาก แต่ไม่ได้จัดการกับสภาพปัญหาที่แท้จริง และไม่มีระบบในการระบุพื้นที่ที่มีความเสี่ยงภัยแล้งซ้ำซากตามหลักฐานเชิงประจักษ์ทางวิทยาศาสตร์ที่น่าเชื่อถือได้ โครงการวิจัยนี้มุ่งเน้นการสร้างแบบจำลองภัยแล้งในพื้นที่รับผิดชอบของศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เขต 5 นครราชสีมา ซึ่งประกอบด้วย จังหวัดนครราชสีมา ชัยภูมิ บุรีรัมย์ และสุรินทร์ โดยสร้างแบบจำลองจากข้อมูล 1) ความแห้งแล้งเชิงอุตุนิยมวิทยาจากปริมาณฝนในพื้นที่ 2) ความแห้งแล้งเชิงเกษตรกรรมจากการเจริญเติบโตของพืชที่จากดัชนีที่สกัดจากภาพถ่ายดาวเทียม 3) ความแห้งแล้งเชิงอุทกวิทยาจากแหล่งน้ำ และ 4) ความแห้งแล้งเชิงเศรษศาสตร์และสังคมจากข้อมูลเชิงกายภาพ สังคมและเศรษฐกิจในพื้นที่ เพื่อสร้างแบบจำลองภัยแล้งที่เกิดขึ้นในพื้นที่ โดยมีการวิเคราะห์ดัชนีความแห้งแล้ง (Drought Hazard Analysis) การวิเคราะห์ความเปราะบางภัยแล้ง (Drought V Analysis) และวิเคราะห์ดัชนีเสี่ยงภัยแล้ง (Drought Risk Analysis) โดยมีการใช้ข้อมูลดัชนีที่เกี่ยวข้องกับภัยแล้งที่ได้จากภาพถ่ายดาวเทียม ข้อมูลปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดภัยแล้ง รวมถึงการลงพื้นที่เพื่อตรวจสอบสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมในพื้นที่ในการให้ค่าน้ำหนักเพื่อใช้ในการคำนวณในแบบจำลอง ทำให้ได้แบบจำลองการวิเคราะห์ภัยแล้งที่มีความเหมาะสม ถูกต้องและน่าเชื่อถือตามหลักเกณฑ์ทางวิทยาศาสตร์ (ค่าความถูกต้องมากกว่า 80%) ผลจากแบบจำลองพบว่าความแห้งแล้งที่เกิดขึ้นได้รับอิทธิพลทั้งจากข้อมูลทางกายภาพและข้อมูลทางด้านเศรษฐกิจและสังคม ทำให้แต่ละพื้นที่ได้รับความเดือดร้อนแตกต่าง จากการวิเคราะห์พบว่าพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งระดับน้อยมากเป็นพื้นที่ป่าและภูเขา ซึ่งมีแนวโน้มลดลงทุกปี ในขณะที่พื้นที่เสี่ยงสูงและสูงมากมีบริเวณเพิ่มขึ้น ในงานวิจัยนี้ได้ทำการสอบทานข้อมูลแหล่งน้ำซึ่งเป็นข้อมูลที่สำคัญต่อการบริหารจัดการน้ำ ซึ่งพบว่าฐานข้อมูลต้องมีการปรับปรุงข้อมูลอย่างสม่ำเสมอ เนื่องจากแหล่งเก็บน้ำบางแห่งตื้นเขิน มีน้ำน้อย ซึ่งการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมสามารถช่วยปรับปรุงข้อมูลได้ระดับหนึ่ง ดังนั้นจึงควรมีการสำรวจอย่างสม่ำเสมอเพื่อนำข้อมูลไปใช้ในการบริหารจัดการน้ำ รวมทั้งการวางแผนเพื่อรับมือกับปัญหาภัยแล้งในอนาคต โครงการนี้เป็นโครงการที่มีการบูรณาการข้อมูลจากหลายหน่วยงานของรัฐที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการบริหารจัดการน้ำและแก้ปัญหาภัยแล้ง รวมถึงหน่วยงานที่มีการเก็บข้อมูลกาลอากาศในพื้นที่ นอกจากนี้โครงการนี้ยังสะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการสร้างนโยบายระดับหน่วยงานเพื่อการบูรณาการด้านการปฏิบัติงานของหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องและการเชื่อมโยงข้อมูลเพื่อให้แบบจำลองการวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัยแล้งมีประสิทธิภาพ แนวทางการดำเนินงานโครงการนี้ได้ถูกถ่ายทอดองค์ความรู้และแนวทางการปฏิบัติงานไปยังเจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบของศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเขต 5 นครราชสีมา เพื่อการใช้ประโยชน์ต่อไป คำสำคัญ : ภัยแล้ง, กระบวนการวิเคราะห์เชิงลำดับชั้น (Analytic Hierarchy Process: AHP), เทคโนโลยีสำรวจระยะไกล, ดัชนีภัยแล้ง, ระบบเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศศาสตร์