การจัดการความรู้และถ่ายทอดเทคโนโลยีการพัฒนากระบวนการผลิตผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติด้วยเทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

บทคัดย่อ

จากการดำเนินของานคณะวิจัยมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา ในปี พ.ศ. 2562 ได้ส่งมอบชุดเทคโนโลยีไมโครนาโนบับเบิล (MicroNanoBubbles, MNBs) สำหรับล้างไขมันในเส้นด้ายก่อนการย้อม และชุดเทคโนโลยีการสกัดสีจากพืชธรรมชาติด้วยสนามไฟฟ้าพัลส์ (Pulse Electrical Field, PEF) ให้กับกลุ่มอาชีพทอผ้าบ้านตาลกลาง อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ ทั้ง 2 เทคโนโลยีสนับสนุนกระบวนการผลิตผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติได้หลายมิติ ทั้งด้านคุณภาพการติดสีเพิ่มขึ้น ลดเวลาและประหยัดน้ำ จึงเป็นที่สนใจของกลุ่มทอผ้าอื่น ๆ ทางชุมชนร่วมกับพัฒนาชุมชนและการศึกษานอกระบบของอำเภอฮอด ต้องการให้มีการกระตุ้นให้เกิดการใช้งานอย่างต่อเนื่องและขยายโอกาสให้กลุ่มอื่น ๆ ได้ร่วมใช้เทคโนโลยีให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด จึงประสานทางมหาวิทยาลัยขอจัดอบรมให้ความรู้และถ่ายทอดเทคโนโลยีดังกล่าว จึงเกิดเป็นโครงการการจัดการความรู้และถ่ายทอดเทคโนโลยีการพัฒนากระบวนการผลิตผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติด้วยเทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ภายใต้แผนงานวิจัยด้านการจัดการความรู้การวิจัยเพื่อการใช้ประโยชน์รวมการปฏิบัติและการถ่ายทอดสู่พื้นที่ การใช้ประโยชน์เชิงชุมชน สังคม ครั้งนี้ โดยมีวัตถุประสงค์ 2 ข้อ คือ เพื่อจัดการองค์ความรู้กระบวนการผลิตผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติ และถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีกระบวนการผลิตผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติ กลุ่มเป้าหมายที่ได้รับการคัดเลือกเข้าร่วมโครงการ จำนวน 100 คน จากกลุ่มอาชีพทอผ้า 5 กลุ่ม ได้แก่ ทอผ้าบ้านตาลกลาง กลุ่มผ้าทอกะเหรี่ยงฮอด กลุ่มผ้าทอกะเหรี่ยงนาคอเรือ กลุ่มทอผ้าบ้านตาลใต้ กลุ่มทอผ้าบ้านป่าไผ่ และนักเรียนการศึกษานอกระบบ 2 กลุ่ม ได้แก่ กศน.ตำบลนาคอเรือ และกศน.ตำบลบ้านตาล โดยมีสถานที่วิจัย ณ ตำบลบ้านตาล อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ ร่วมกับภาคีเครือข่ายเทศบาลบ้านตาล พัฒนาชุมชนอำเภอฮอด กศน.อำเภอฮอด มีระเบียบวิจัยดังนี้ เป็นการวิจัยแบบผสมผสานเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ อาศัยหลักการจัดการความรู้ 7 ขั้นตอน ประกอบด้วย 1) การบ่งชี้ความรู้ 2) การสร้างและแสวงหาความรู้ 3) การจัดความรู้ให้เป็นระบบ 4) การประมวลและกลั่นกรองความรู้ 5) การเข้าถึงความรู้ 6) การแบ่งปันแลกเปลี่ยนความรู้ 7) การเรียนรู้ ในการดำเนินงานขั้นตอนที่ 1 – 4 จัดเป็นกิจกรรมการจัดการความรู้ และขั้นตอนที่ 6 – 7 เป็นกิจกรรมการถ่ายทอดองค์ความรู้ ในครั้งนี้เกิดผลผลิตเป็นหลักสูตร “การผลิตผ้าทอย้อมสีธรรมชาติและการใช้เทคโนโลยีส่งเสริมกระบวนการย้อมสีธรรมชาติ” จำนวน 24 ชั่วโมง และคู่มือองค์ความรู้ 1 ชิ้น “วีดีทัศน์การใช้-บำรุงรักษาเทคโนโลยี MNBs และเทคโนโลยี PEF รวมทั้งมีเวบไซต์ https://cottonnaturaldyeinnovation.wordpress.com/ เพื่อความสะดวกและการเข้าถึงชุดข้อมูลองค์ความรู้ ในการนี้ คณะทำงานและหน่วยงานในพื้นที่ได้ร่วมกันก่อตั้งศูนย์เรียนรู้การผลิตผ้าทอย้อมสีธรรมชาติ “บ้านเรียนรู้บัวจีน” ขึ้นในชุมชนตำบลบ้านตาล อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ สำหรับเป็นแหล่งเรียนรู้ ศึกษาดูงาน รวมทั้งเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ให้เป็นประโยชน์ต่อชุมชนและสังคม เพื่อบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนต่อไป

คำสำคัญ