ผลกระทบของโควิด-19 ต่อรายได้ รายจ่าย สินทรัพย์ การศึกษา อาชีพ และการปรับตัวของครัวเรือนเกษตรและสมาชิกผู้อพยพ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบด้านต่างๆของการระบาดของโควิด-19และรูปแบบการปรับตัวทั้งในระยะสั้นและระยะยาว การตอบสนองต่อมาตรการป้องกัน ความช่วยเหลือของรัฐและความพอใจของครัวเรือนเกษตรชนบทและสมาชิกผู้อพยพไปทำงานนอกหมู่บ้าน วิธีการศึกษาเน้นการวิเคราะห์เชิงคุณภาพ กับเชิงปริมาณ การศึกษานี้เลือกใช้กลุ่มตัวอย่างจาก 9 จังหวัดในประเทศไทย ข้อมูลที่ใช้มีทั้งข้อมูลปฐมภูมิจากแบบสอบถามและการสัมภาษณ์ และข้อมูลทุติยภูมิระหว่างปี 2500-65 สาระสำคัญมีดังนี้ การเติบโตทางเศรษฐกิจและการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจชนบทไทย ในช่วงปี 2500 เศรษฐกิจไทยเติบโตจากภาคเกษตรเป็นหลัก ก่อนเข้าสู่การพึ่งพาภาคอุตสาหกรรมภายหลังการเข้ามาของโรงงานอุตสาหกรรมสัญชาติญี่ปุ่นในปี 2530 ส่งผลให้ความยากจนลดลง ในขณะเดียวกัน อัตราการเติบโตของประชากรเริ่มลดลง สัดส่วนผู้สูงอายุต่อเด็กสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ดี ในช่วงเวลาดังกล่าว นักเรียนในชนบทเข้าถึงการศึกษาระดับสูงได้มากขึ้น เมื่อเปรียบเทียบกับรุ่นก่อนหน้าจากนโยบายขยายโอกาสทางการศึกษา ก่อนที่ในปี 2540 ประเทศจะเผชิญกับวิกฤติต้มยำกุ้ง ส่งผลให้เศรษฐกิจไทยชะลอตัว การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจสังคมครัวเรือน และผู้อพยพ ผลการศึกษาพบว่าในทษวรรษที่ผ่านมา โครงสร้างเศรษฐกิจเคลื่อนจากภาคเกษตรสู่ภาคบริการ ดังนั้น รายได้หลักของครัวเรือนชนบทส่วนใหญ่จึงมาจากภาคบริการ วิถีชีวิตของคนชนบทเปลี่ยนมาเป็นวิถีที่ใกล้เคียงกับชุมชนเมือง ส่งผลให้โรคประจำตัวกลุ่ม NCDs ในครัวเรือนชนบทเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แรงงานที่อพยพออกไปทำงานนอกพื้นที่มีจำนวนลดลง เป็นผู้มีการศึกษาตั้งแต่ระดับมัธยมปลายขึ้นไปมากขึ้นและมักประกอบอาชีพนอกภาคเกษตร และมีแนวโน้มว่าแรงงานเหล่านั้นย้ายกลับมาทำงานในจังหวัดบ้านเกิดเพิ่มขึ้น โดยหลังจากกลับมาตั้งใจจะพึ่งพาการค้าขายขนาดเล็ก ร่วมกับการทำการเกษตรในที่ดินที่ตนได้รับเป็นมรดก ทำให้ที่ดินโดยเฉลี่ยต่อครัวเรือนมีแนวโน้มว่าจะมีขนาดเล็กลง แม้จะใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาช่วยในการทำเกษตร ก็ยังไม่สามารถมีรายได้เพียงพอที่จะยึดอาชีพเกษตรเป็นหลักได้ ผลกระทบโควิด-19 ต่อครัวเรือนชนบท และผู้อพยพย้ายถิ่นฐาน ในช่วงวิกฤติโควิด – 19 ที่ผ่านมา การผลิตในภาคการเกษตรได้รับผลกระทบทางอ้อมจากมาตรการปิดเมือง เพราะเกิดอุปสรรคด้านการขนส่งสินค้ากลุ่มผักผลไม้ที่เน่าเสียง่าย นอกจากนี้ 1 ใน 3 ของแรงงานครัวเรือนชนบทถูกลดชั่วโมงการทำงาน/พักงานชั่วคราว สำหรับกลุ่มผู้อพยพย้ายถิ่นฐานบางส่วนไม่ได้รับผลกระทบ และบางส่วนถูกลดชั่วโมงการทำงาน ลดค่าจ้าง หรือถูกเลิกจ้าง เงินส่งกลับบ้านก็ลดลงด้วย บางส่วนกู้หนี้ยืมเพิ่มขึ้นเล็กน้อย และค่าใช้จ่ายด้านอาหารและสุขภาพที่เพิ่มขึ้น อย่างไรก็ดี วิกฤติโควิด – 19 ส่งผลกระทบเชิงลบในระยะยาวต่อการเรียนรู้ในวัยเรียน (Learning Loss) ผู้วิจัยได้จัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายแบ่งเป็น 2 ด้านที่สำคัญ ประกอบด้วยข้อเสนอด้านนโยบายเศรษฐกิจมหภาคและสถาบัน และข้อเสนอแนะระดับสาขาเศรษฐกิจและครัวเรือนชนบท เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตคนชนบทอย่างทั่วถึงและยั่งยืน