ภาวะซึมเศร้าของนักศึกษามหาวิทยาลัย เขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง ประเทศไทย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะซึมเศร้า และศึกษาตัวบ่งชี้ทางชีวภาพที่จำเพาะกับภาวะซึมเศร้า ในกลุ่มนักศึกษามหาวิทยาลัย เขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง โดยศึกษาในกลุ่มนักศึกษาทั้งสิ้น 6 สถาบัน ได้แก่ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี มหาวิทยาลัยราชภัฎอุบลราชธานี มหาวิทยาลัยราชภัฎศรีสะเกษ มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ วิทยาลัยการสาธารณสุข สิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี และมหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนาภิเษก กลุ่มตัวอย่างทั้งสิ้น 3,102 คน สุ่มตัวอย่างด้วยวิธีการสุ่มแบบหลายขั้นตอน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ Multivariate ordinal logistic regression และ Analysis of variance (ANOVA) ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติ 0.05 ผลการศึกษาพบว่า ความชุกของการเกิดภาวะซึมเศร้าในกลุ่มนี้คิดเป็นร้อยละ 47.7 จำแนกเป็นซึมเศร้าระดับเล็กน้อยร้อยละ 31.8 ซึมเศร้าระดับปานกลางและรุนแรงถึงร้อยละ 15.9 มี ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะซึมเศร้า อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) มีจำนวนทั้งสิ้น 12 ปัจจัย ได้แก่ สถานภาพครอบครัว ความไม่พอเพียงของรายได้ของครอบครัว ความสัมพันธ์กับสมาชิกในครอบครัว ประวัติการวินิจฉัยว่ามีภาวะซึมเศร้า ปัญหาเรื่องการเรียน ปัญหากับเพื่อน ปัญหากับครอบครัว ปัญหาสุขภาพ ประสบการณ์การถูกระรานทางไซเบอร์ พฤติกรรมการติดสื่อสังคมออนไลน์ พฤติกรรมการติดเกม และภาวะการฆ่าตัวตาย สำหรับผลการศึกษาตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ ได้แก่ สารสื่อประสาทนอร์อิพิเนฟรินและฮอร์โมนคอร์ติซอลในนักศึกษา พบว่า ระดับสารสื่อประสาทนอร์อิพิเนฟรินมีปริมาณเพิ่มขึ้นตามระดับภาวะซึมเศร้า โดยกลุ่มที่มีระดับซึมเศร้าปานกลางและรุนแรงมีระดับสูงกว่ากลุ่มปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.0001) ซึ่งการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนคอร์ติซอลให้ผลเช่นเดียวกันคือระดับคอร์ติซอลมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามระดับความซึมเศร้า โดยกลุ่มที่มีระดับซึมเศร้าปานกลางมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 81.33 + 31.07 ?M/g tissue ซึ่งสูงกว่าทุกกลุ่มอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้พบว่าระดับความซึมเศร้ากับระดับสารสื่อประสาทนอร์อิพิเนฟรินมีความสัมพันธ์ในเชิงบวก โดยคะแนนซึมเศร้าที่เพิ่มขึ้นจะมีระดับสารสื่อประสาทนอร์อิพิเนฟรินที่เพิ่มขึ้น [r2 = 0.3858, P<0.0003] อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างระดับความซึมเศร้ากับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนคอร์ติซอล (p>0.05) จากผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่านักศึกษาประมาณร้อยละ 50 มีภาวะซึมเศร้า ตั้งแต่ระดับเล็กน้อยถึงระดับรุนแรง ดังนั้น หน่วยงานที่ดูแลรับผิดชอบนักศึกษาในแต่ละมหาวิทยาลัยควรมีการประเมินคัดกรองภาวะซึมเศร้าในกลุ่มนักศึกษาทุกชั้นปี และติดตามทุกปีอย่างต่อเนื่อง พร้อมทั้งจัดตั้งหน่วยงานหรือคณะกรรมการของมหาวิทยาลัยเพื่อให้คำแนะนำ ดูแล และรักษานักศึกษาต่อไป นอกจากนี้ ผลการศึกษาการเปลี่ยนแปลงตัวบ่งชี้ทางชีวภาพแสดงให้เห็นว่าตัวบ่งชี้ทางชีวภาพทั้งพลาสม่านอร์อิพิเนฟรินและคอร์ติซอลของเส้นผมมีระดับที่ต่างกันในแต่ละระดับซึมเศร้า ดังนั้นจึงอาจนำไปเป็นหนึ่งในตัวบ่งชี้ในการประเมินแยกความรุนแรงของอาการซึมเศร้า เพื่อให้การวินิจฉัยและการรักษาโรคซึมเศร้ามีประสิทธิภาพมากขึ้น

คำสำคัญ