สถาปัตยกรรมบ้านเรือนกลุ่มชาติพันธุ์สี่เผ่า จังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยเรื่องสถาป?ตยกรรมบ?านเรือนกลุ?มชาติพันธุ?สี่เผ?า จังหวัดศรีสะเกษ มีเป?าหมายศึกษาและเปรียบเทียบรูปแบบทางสถาปัตยกรรมบ้านเรือนกลุ่มชาติพันธุ์สี่เผ่าจังหวัดศรีสะเกษ เพื่อเสนอแนวทางการอนุรักษ์และฟื้นฟู สถาปัตยกรรมบ้านเรือนกลุ่มชาติพันธุ์สี่เผ่าจังหวัดศรีสะเกษ เก็บรวบรวมจากบ้านเรือน 4 กลุ่มชาติพันธุ์ (ส่วย เยอ เขมร และลาว) อยู่ในจังหวัดศรีสะเกษ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 4 หลัง การคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างด้วย เรือนที่มีรูปแบบดั้งเดิมซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อย ซึ่งแบ่งการวิจัยเป็น 2 ส่วน คือ (1) ศึกษาและเปรียบเทียบการก่อสร้างของรูปแบบทางสถาปัตยกรรมบ้านเรือนกลุ่มชาติพันธุ์สี่เผ่าจังหวัดศรีสะเกษ และ(2) เสนอแนวทางการอนุรักษ์และฟื้นฟู สถาปัตยกรรมบ้านเรือนกลุ่มชาติพันธุ์สี่เผ่าจังหวัดศรีสะเกษ ผลการวิจัย พบว่า 1) การเปรียบเทียบการก่อสร้างของรูปแบบทางสถาปัตยกรรมบ้านเรือนกลุ่มชาติพันธุ์สี่เผ่าจังหวัดศรีสะเกษ คือ 1.1) เรือนชาติพันธุ์ส่วย เป็นเรือนแบบมีครัวอยู่ภายในบริเวณตัวเรือน สามารถจำแนกเป็น 2 รูปแบบ คือ (1) ครัวอยู่บนเรือนกับแบบมีครัวอยู่ใต้ถุนเรือน (2) เรือนแบบมีครัวอยู่บนเรือน สามารถจำแนกได้อีก 2 แบบ คือ (2.1) แบบที่มีครัวอยู่บนชานกับแบบที่มีการกั้นพื้นที่ห้องครัวอย่างชัดเจน และ(2.2) เรือนแบบมีครัวอยู่ภายนอกตัวเรือนแบบที่มีครัวอยู่นอกตัวเรือนและกับแบบที่ใช้ครัวร่วมกับ ครอบครัวอื่น ไม่นิยมวางครัวอยู่ทิศตะวันออกของตัวเรือน เว้นแต่ครัวจะอยู่นอกตัวเรือน ไม่นิยมวางตำแหน่งครัวอยู่ติดกับเสาเรือนต้นที่เป็นเสาเอก หรือเปิง ในกรณีที่เป็นเรือนแบบมีครัวอยู่บนเรือน จะเป็นการไม่ถูกโสกไม่นิยมวางตำแหน่งครัวอยู่ใต้ห้องเปิง ในกรณีที่เป็นเรือนแบบมีครัวอยู่ใต้ถุน จะเป็นการไม่ถูกโสก 1.2) เรือนชาติพันธุ์เขมร เรือนที่มีด้านสกัด 2 ช่วงเสา เรือนที่มีด้านสกัด 3 ช่วงเสา ขนาดเรือนขนาดด้านสกัด 2 ช่วงเสา ซึ่งประกอบไปด้วย พื้นที่โถง พื้นที่ห้องนอน และพื้นที่ห้องครัว ส่วนห้องนํ้าอยู่ภายนอกตัวเรือน และบางเรือนที่มีอายุน้อยส่วนใหญ่เป็นเรือนที่มีด้านสกัด 2 ช่วงเสาซึ่งแบบที่พบมีความคล้ายคือการจัดพื้นที่ภายในเรือน แต่พบเรือนที่มีด้านสกัด 3 ช่วงเสานี้มีความพ้องกับเรือนกลุ่มไทลาว-อีสาน พื้นที่นอน พื้นที่ครัว พื้นที่วางพระพุทธรูป พื้นที่วางครูกำเนิด ซึ่งมีการใช้พื้นที่ซ้อนทับกันในบางกิจกรรม และส่วนใหญ่ ห้องนํ้าอยู่ด้านนอกตัวเรือน 1.3) เรือนชาติพันธุ์ลาว จะวางด้านจั่วรับทิศตะวันออก-ตะวันตก (ตามตะวัน) ส่วนมากจะมีความยาว 3 ช่วงเสา เรียกว่า “เรือนสามห้อง” ใต้ถุนโล่งชั้นบนแบ่งออกเป็นสามส่วน คือ ห้องเปิง เป็นห้องนอนของลูกชาย มักไม่กั้นห้องด้านหัวนอน มีหิ้งประดิษฐานพระพุทธรูปหรือสิ่งเคารพบูชา เช่น เครื่องราง ของขลัง ห้องพ่อ-แม่ อาจกั้นเป็นห้องหรือบางทีก็ปล่อยโล่งห้องนอนลูกสาว มีประตูเข้า มีฝากั้นมิดชิด หากมีลูกเขยจะให้นอนในห้องนี้ 1.4) เรือนชาติพันธุ์เยอ ลำดับศักดิ์ของพื้นที่ และทิศที่เป็นมงคล ในสองแกน คือ แกนแนวราบแบบหัว-ท้ายของเรือน และแกนแนวตั้งแบบยกสูง-ต่ำ พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ และหิ้งพระ เป็นส่วนหัวเรือน ส่วนพื้นที่นอนของ ลูกสาวที่เชื่อมต่อไปยังเรือนครัวเป็นส่วนท้ายของเรือน รวมถึงพื้นที่นอนหรือห้องนอน ที่ประกอบด้วย ห้องพ่อแม่ ห้องลูกสาว ห้องลูกสาวและลูกเขย ที่กำหนดตำแหน่งตามลำดับอาวุโสของสมาชิกในครอบครัว และ2) การเสนอแนวทางการอนุรักษ์และฟื้นฟู สถาปัตยกรรมบ้านเรือนกลุ่มชาติพันธุ์สี่เผ่าจังหวัดศรีสะเกษ คือ 2.1) การสร้างมูลค่าทางด้านเศรษฐกิจ 2.2) การสร้างมูลค่าทางด้านวัฒนธรรม นำภูมิปัญญาดั้งเดิมกลับมาทำใหม่ เพื่อสร้างผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่น 2.3) การสร้างมูลค่าทางด้านสิ่งแวดล้อม การอนุรักษ์รูปแบบการก่อสร้างอาคารไม้ซึ่งเป็นการลดโลกร้อนคาร์บอนต่ำ คำสำคัญ : สถาป?ตยกรรมบ?านเรือน,กลุ?มชาติพันธุ?สี่เผ?า,จังหวัดศรีสะเกษ

ระดับความพร้อมของโครงการ