นวัตกรรมโมเดลธุรกิจท่องเที่ยวเชื่อมโยงธุรกิจประมงในพื้นที่ชายฝั่งอันดามันตอนล่าง

บทคัดย่อ

โมเดลธุรกิจหรือโมเดลพัฒนาเชิงพื้นที่เป็นรูปแบบการพัฒนานวัตกรรมทางสังคมซึ่งมีขอบเขตความหมายและการนำไปใช้ที่กว้างกว่าโมเดลธุรกิจที่เป็นปัจเจกบุคคลหรือนิติบุคล ปัจจุบันมีการนำกรอบโมเดลธุรกิจไปประยุกต์ใช้เพื่อสร้างมูลค่าในประเด็นที่เป็นเชิงสาธารณะแล้วในบางประเทศ แต่ยังเป็นลักษณะการให้ข้อแนะนำในการพัฒนาโมเดล ซึ่งการพัฒนาโมเดลดังกล่าวอาจจะมีหน่วยงานของรัฐเป็นผู้อำนวย ความสะดวกและใช้การมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักในประเด็นที่สนใจมาร่วมในกระบวนการออกแบบโมเดล อย่างไรก็ตามการทดลองใช้ในทางปฏิบัติยังมีอยู่น้อย โครงการวิจัยนี้เป็นโครงการที่มุ่งเน้นการพัฒนาโมเดลธุรกิจท่องเที่ยวเชื่อมโยงธุรกิจประมงในพื้นที่อันดามันตอนล่าง โดยนำกรอบของโมเดลทางธุรกิจมาประยุกต์ใช้ในการออกแบบเพื่อสร้างมูลค่าใหม่ให้กับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลัก คือ หน่วยธุรกิจประมงและธุรกิจท่องเที่ยวซึ่งได้เข้ามาร่วมออกแบบและเป็นกลไกขับเคลื่อนโมเดลและมีหน่วยงานภาครัฐเป็นฝ่ายอำนวยความสะดวก โดยได้ดำเนินกิจกรรมการวิจัยในพื้นที่ 3 จังหวัด คือ สตูล ตรังและกระบี่ การวิจัยครั้งนี้ใช้ข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิสำหรับวิเคราะห์สถานการณ์ปัจจุบันและใช้โมเดลธุรกิจแคนวาสแสดงแผนธุรกิจ ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจใหญ่หรือเล็กที่มีความเกี่ยวข้องกับโมเดลธุรกิจเชิงพื้นที่ถูกรวมเข้าเป็นพันธมิตรเพื่อเสริมพลังสู่เป้าหมายหลักของโมเดล ซึ่งนวัตกรรมโมเดลธุรกิจทั้ง 3 จังหวัด ส่งผลให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นหลังสิ้นสุดโครงทั้งสิ้น 25,668,250 บาท โดยเกิดจากโมเดลธุรกิจใหม่ของจังหวัดสตูล 7,431,000 บาท จังหวัดตรัง 18,237,250 บาท มีผลตอบแทนจากการลงทุนวิจัย (ROI) เท่ากับ ร้อยละ 428.43 และการจัดทำโมเดลธุรกิจใหม่จะส่งผลให้มูลค่าทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นในอนาคต (ปีพ.ศ. 2566) รวม 91,189,084 บาท โดยเกิดจากโมเดลใหม่ของจังหวัดสตูล 2,274,000 บาท จังหวัดตรัง 85,999,200 บาท จังหวัดกระบี่ 2,915,884 บาท และมีผลตอบแทนจากการลงทุนวิจัย (ROI) เท่ากับ ร้อยละ 1,522.02 ผลจากการวิจัยนอกจากจะเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจของโมเดลธุรกิจแล้วผลการวิจัยยังให้มูลค่าทางสังคม ได้แก่ กลไกความร่วมมือระดับพื้นที่ กลไกนี้เกิดจากผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่มาจากหน่วยธุรกิจและภาคส่วนธุรกิจอื่นออกแบบโมเดลธุรกิจ โดยมีหน่วยงานภาครัฐสนับสนุนด้านข้อมูลและนำโมเดลธุรกิจเข้าสู่แผนการพัฒนาเชิงพื้นที่ ซึ่งผู้นำการเปลี่ยนแปลงเข้าร่วมโครงการนี้มีหน้าที่เป็นผู้สร้างสรรค์ธุรกิจร่วม ได้พัฒนาตนเองในตลอดระยะเวลาของโครงการจนเป็นนวัตกรทางสังคม รวมแล้วทั้งสิ้น 25 คน มีโครงการนำไปสู่แผนของภาครัฐ มหาวิทยาลัยและกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร โดยมีกรอบงบประมาณที่เสนอทั้งสิ้น 774.758 ล้านบาท การวิจัยในครั้งนี้เป็นการปรับจากการใช้แผนพัฒนาภาครัฐเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจในพื้นที่เป็นการใช้โมเดลธุรกิจที่พัฒนาโดยผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักโดยมีเป้าหมายเพื่อธุรกิจในพื้นที่นั้น ๆ แต่ยังมีหน่วยงานภาครัฐสนับสนุนข้อมูลและแนะนำแนวทางการพัฒนา ซึ่งกระบวนการเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการจัดการเปลี่ยนแปลงทางสังคม ปัจจัยที่ส่งเสริมให้โมเดลธุรกิจประสบความสำเร็จจะขึ้นอยู่กับพลังของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักในการสร้างการเปลี่ยนแปลงในรูปแบบธุรกิจและเครือข่ายทางสังคม

คำสำคัญ